Đảo Trà Bản (còn gọi là đảo Bản Sen) là hòn đảo lớn nhất thuộc quần đảo Vân Hải trên vịnh Bái Tử Long. Nằm cách đất liền khoảng 20km và cách đảo Quan Lạn bởi con sông Mang lịch sử, đảo Trà Bản vẫn giữ được vẻ đẹp hoang sơ, yên bình, phù hợp với du khách yêu thích khám phá và trải nghiệm hòa mình vào thiên nhiên.
Đảo Trà Bản rộng khoảng 20km2, trước đây gồm 3 thôn thuộc xã Bản Sen với hơn 300 hộ dân sinh sống. Để ra đảo, du khách thường xuất phát từ cảng Cái Rồng (đặc khu Vân Đồn). Phương tiện di chuyển phổ biến hiện nay là tàu gỗ, hay tàu cao tốc chạy tuyến cố định Cái Rồng - Bản Sen, hoặc thuê tàu riêng để kết hợp khám phá tuyến đảo Bái Tử Long. Du khách có thể xuất phát từ cảng Cái Rồng vào 7h bằng tàu cao tốc, hoặc 14h bằng tàu gỗ. Thời gian di chuyển ra đảo chỉ 45 phút (tàu cao tốc), hoặc 1 giờ (tàu gỗ).
Khi xâm chiếm Vùng mỏ Quảng Ninh (1883), người Pháp đặt tên tiếng Pháp cho nhiều địa danh ở Quảng Ninh. Đảo Trà Bản được người Pháp đặt là Ile de la Table (tiếng Việt nghĩa là cái bàn). Ngày 23/7/1968, Bộ Nội vụ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành Quyết định số 372-NV sửa đổi và thống nhất tên gọi của các hòn, đảo, cồn, đỉnh, núi, cửa, bến, vịnh, vũng, luồng, lạch, sông, cái, mũi, ghềnh, bãi, chương của miền Bắc. Theo đó, đảo Ile de la Table chính thức được đổi tên thành Trà Bản. Tuy vậy, nhiều người còn có cách gọi khác đó là đảo Bản Sen - vốn là tên của một thôn trên đảo Trà Bản.
Tên gọi Trà Bản có lẽ xuất phát từ nguồn gốc trên đảo trước đây trồng nhiều trà. Trên đảo Quan Lạn vốn có giống trà Vân, nhưng trồng nhiều và có tiếng hơn phải là trà trồng ở đảo Trà Bản. Hiện nay trên đảo có nhiều hộ dân còn lưu giữ giống trả bản địa đó là trà xanh búp đỏ. Trong đó, loại cao cây (giống như trà san tuyết) giá cao hơn trà thấp cây. Trước đây, nhiều hộ vẫn sao, chế biến trà thủ công rồi bán cho thuyền chài, dân các đảo Ngọc Vừng, Quan Lạn, hay mang vào vùng Hà Nam - Quảng Yên tiêu thụ. Hiện nay có một doanh nghiệp đầu tư dây chuyền sản xuất, thu mua nguyên liệu trà xanh của các hộ dân trên đảo, xây dựng thương hiệu OCOP Trà Vân Bản Sen với giá bán từ vài trăm ngàn đến gần 10 triệu đồng/sản phẩm. Giống trà xanh búp đỏ này khi pha cho ra nước màu hổ phách, hương thơm, vị trà thanh, dày, ngọt hậu.
Ngoài trà, đảo Trà Bản còn có một sản vật quý nữa đó là cam thường được gọi là cam Bản Sen. Giống cam bản địa này thường được người dân trồng trong các áng đá. Cam chín có màu vàng sẫm, nhiều nước, ít hạt, vị ngọt đậm đà. Đặc biệt, mùa cam Bản Sen chín thường là áp tết Nguyên đán nên rất thuận lợi cho tiêu thụ. Cam Bản Sen giá trung bình khoảng 70.000đ/kg, do sản lượng có hạn, nên cung chưa đủ cầu, chưa được bán rộng rãi vào các siêu thị, chợ trong đất liền.
Khác với các đảo trong quần đảo Vân Hải như Quan Lạn, Ngọc Vừng, đảo Trà Bản không có di tích hay danh thắng. Trên đảo chỉ có một số hang động đá vôi, lớn hơn cả là hang Nhà Trò. Tại thôn Bản Sen cũ có miếu thờ 3 anh em họ Phạm (giống như thờ ở miếu Đức Ông trên đảo Quan Lạn), tương truyền là bộ tướng của Trần Khánh Dư đã góp công đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ năm 1288. Năm 2015, sau trận mưa lụt lịch sử, gần 30 hộ dân thôn Bản Sen đã được di dời về bên khu Làng Mới để an cư. Thôn Bản Sen giờ chỉ còn dấu tích những nền nhà, cỏ cây che phủ.
Do đảo Trà Bản chưa được quy hoạch phát triển du lịch chuyên nghiệp, nơi đây mang đậm tính tự nhiên, trải nghiệm thực tế và không có các bãi tắm thương mại hay resort. Hiện nay, một cây cầu đang được xây dựng nối từ khu cát Vân Hải sang đảo Trà Bản. Người dân trên đảo Trà Bản hy vọng sau khi cây cầu hoàn thành, du khách từ Minh Châu, Quan Lạn có thể sang đảo Trà Bản. Qua đó, đánh thức những tiềm năng du lịch của đảo như trekking xuyên rừng, cắm trại và khám phá hệ sinh thái tự nhiên, tìm hiểu về văn hóa bản địa, đời sống yên bình, hoạt động đánh bắt hải sản và nông nghiệp của người dân trên đảo.
