Vịnh Hạ Long cứ bị khai thác vì mục đích kinh tế một cách quá mức như hiện nay thì e đến một lúc nào đó, nó không còn dáng vẻ hoang sơ, kỳ bí của tự nhiên nữa.
Ban mai Vịnh Hạ Long nhìn từ đỉnh núi Bài Thơ “_ Hạ Long thơ mộng và kỳ vĩ... Điều ấy ai đến Hạ Long, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của Hạ Long, dẫu chỉ một lần, đều chung cảm nghĩ ấy! Thế nhưng, nếu cứ suốt ngày chỉ “ca bài ca cũ” thì e đến một lúc nào đó, nó sẽ nhàm chán; như người ta đã nhàm chán mỗi khi tới Hạ Long lại lặp đi lặp lại chỉ một hành trình quen thuộc là đi thăm mấy hang động, đẹp thì đẹp thật, nhưng bàn tay con người đã làm thay đổi vẻ hoang sơ vốn có của nó quá nhiều...” - Một anh bạn, người đã từng bỏ ra hàng tháng trời, thuê thuyền chài lang thang trên Vịnh để khám phá vẻ đẹp kỳ diệu của Hạ Long những năm đầu thập kỷ tám mươi thế kỷ trước, nói với tôi như vậy! I Những ngày gần đây, nghe đài, báo nói nhiều đến việc hòn Phụ Tử ở Kiên Giang bị gãy đổ do mưa lớn, lại giật mình... Ngồi trên chiếc tàu con chạy sát cạnh hòn Gà Chọi của Hạ Long, ngước lên, nhìn cái sự chênh vênh của núi đá, thấy chờn chợn! Liệu số phận của những hòn đảo, có tên và không có tên, trên mặt Vịnh này có như vậy không? Ai mà đoán định trước được! Thật lạ là hình như trước khi xảy ra “sự kiện hòn Phụ Tử”, chẳng thấy ai, kể cả những người có trách nhiệm, những nhà chuyên môn v.v... cảnh báo về nguy cơ gãy đổ hay sạt lở của những đảo đá ở Hạ Long. Mà không chỉ những đảo đá trên mặt Vịnh, ngay những quả núi trong đất liền cũng vậy. Có ai không nhớ chuyện núi Bài Thơ cách đây hơn chục năm đã từng có những vụ sạt lở khiến những tảng đá to như cái nhà rơi xuống, làm bẹp những cái nhà khác dưới chân núi... May mà không gây chết người! Sự việc xôn xao được vài hôm, sau lại đâu vào đấy; chẳng ai còn nhắc lại nó nữa. Thậm chí người ta cũng không có ý định giải tỏa những nhà dân sống dưới chân những ngọn núi chênh vênh kiểu như vậy (?). Nhưng đó là mới chỉ nhìn dưới góc độ nguy hiểm đối với tính mạng con người của hiện tượng sạt lở hay gãy đổ những tảng núi đá vôi, vốn vẫn thường xảy ra do những biến động của thiên nhiên. Với các đảo đá trên Vịnh Hạ Long lại khác. Nó còn chứa đựng trong đó giá trị thẩm mỹ, giá trị lịch sử văn hóa quý báu của một di sản thiên nhiên được UNESCO hai lần công nhận. Vậy mà, hình như trong quá trình đầu tư tôn tạo các hang, động của Vịnh Hạ Long, người ta chỉ chú ý nhiều tới việc làm sao khai thác nó một cách tối đa để phục vụ du lịch, để lượng khách đến tham quan Vịnh Hạ Long ngày một cao hơn mà thôi! Đọc kỹ Đề án xây dựng Bảo tàng sinh thái Hạ Long, một đề án với quy mô lớn, mang tính lâu dài cho tương lai, song vẫn chỉ thấy nói nhiều đến sự bảo tồn những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể khác, còn việc bảo vệ, duy trì, chống xuống cấp của những hòn đảo đá làm nên vẻ đẹp Vịnh Hạ Long thì hầu như chưa có gì là cụ thể cả. Đã đành, với hơn một ngàn hòn đảo lớn, nhỏ, việc đầu tư hầu khắp là không thể; nhưng ít ra, với một số hòn đảo đã ăn vào tâm thức của mọi người, bởi vẻ đẹp, sự huyền diệu của nó, thì không thể không nghĩ đến. Nếu không, lại như hòn Phụ Tử, mọi chyện sẽ trở nên quá muộn... Nhân nói đến chuyện những đảo đá luôn tiềm ẩn nguy cơ bị sụt lở hay gãy đổ bất cứ lúc nào, lại nghĩ tới một nguy cơ khác, rõ ràng là ngay “nhãn tiền...”. Nguy cơ ô nhiễm môi trường Vịnh Hạ Long! Tôi cứ băn khoăn bởi một chuyện; đó là hiện nay, mỗi khi nói đến nguy cơ ô nhiễm môi trường Vịnh Hạ Long, người ta lại thường hạ giọng: Đây là vấn đề “nhạy cảm”...! Và vì là “nhạy cảm” nên cần phải phát ngôn một cách chừng mực, thân trọng... (!) Một nhà máy mọc lên trên bờ Vịnh có nhiều khả năng gây ô nhiễm môi trường! Một dự án san lấp bãi biển để xây dựng khu dân cư! Một cảng tàu chuẩn bị đưa vào sử dụng! Thậm chí ngay cả chuyện xử lý chất thải lỏng từ các tàu, thuyền, các khu dân cư trên Vịnh chưa thể thực hiện được v.v... cũng là vấn đề “nhạy cảm”... Đã đành, muốn dân giàu, nước mạnh thì phải phát triển kinh tế. Muốn phát triển kinh tế thì phải khai thác triệt để tiềm năng, thế mạnh về điều kiện tự nhiên và con người. Nhưng nếu phát triển kinh tế mà tạo nên áp lực đối với việc bảo vệ môi trường, cảnh quan thì rõ ràng cái cần được ưu tiên phải là vế thứ hai! Vậy thì chẳng có lý gì lại lảng tránh về một nguy cơ tiềm ẩn đang treo lơ lửng trên đầu. Vấn đề là làm sao để bảo đảm sự hài hòa, cân đối giữa phát triển đô thị, phát triển công nghiệp v.v... với bảo vệ môi trường, cảnh quan. Có người đã so sánh (tất nhiên, mọi sự so sánh đều khập khiễng!), chúng ta có Hạ Long giống như một gia đình có trong nhà một bảo vật quý hiếm. Không thể cứ khư khư cất giấu nó mà phải trưng bày để mọi người cùng chiêm ngưỡng. Thế nhưng, việc luôn nhắc nhở phải cẩn thận (dẫu sự nhắc nhở đó có hơi quá một chút) còn hơn là để nó bị rơi vỡ rồi mới xuýt xoa... Điều này không phải không có lý! Bởi lẽ, không riêng ở đâu, một khi những công trình, những dự án phát triển kinh tế, đô thị v.v... mọc lên, đều có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Khổ một nỗi, khi mới bắt đầu xây dựng, người ta đều “hứa rất hay”, nhưng sau đó, trong quá trình hoạt động những lời hứa ấy có được đảm bảo thực hiện nghiêm túc, triệt để hay không lại là chuyện khác. Nghĩa là làm sao gắn trách nhiệm của cá nhân, đơn vị với nhứng lời hứa ấy bằng các chế tài cụ thể, nghiêm khắc? Và quan trọng hơn là việc khôi phục hiện trạng ban đầu do hành vi gây hậu quả ô nhiễm môi trường sẽ như thế nào? Liệu có thực hiện được không? - Nếu không lường trước được điều đó mà chỉ dựa vào những lời hứa, e khi sự việc xảy ra thì đã quá muộn!! Mà áp lực đối với cảnh quan, môi trường Vịnh Hạ Long không chỉ có sự phát triển của các khu đô thị, công nghiệp. Ngay bản thân hoạt động du lịch cũng tác động rất lớn tới điều này. Tình trạng khách du lịch tăng về số lượng nhưng kém về chất lượng, cộng với việc chưa tạo nên những dịch vụ du lịch phong phú, đa dạng (ngoài việc đi tham quan Vịnh Hạ Long) đã khiến cho du lịch Quảng Ninh trở nên xô bồ, khó kiểm soát về mức độ gây ô nhiễm môi trường, cảnh quan... Nói đến điều này, lại nhớ một lần trả lời phỏng vấn của chúng tôi về định hướng phát triển của ngành Du lịch, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nhữ Thị Hồng Liên đã nhận xét: “- Nếu không có giải pháp đồng bộ, cùng với sự kiểm soát chặt chẽ thì tất yếu sẽ dẫn đến mâu thuẫn về phát triển kinh tế và đảm bảo môi trường...”. Đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng khẳng định: - Trong mục tiêu phát triển bền vững của Du lịch Quảng Ninh, có một điều mà tỉnh và ngành du lịch rất trăn trở; đó là làm thế nào để “đến với du lịch Quảng Ninh, không chỉ có Hạ Long...”. Có lẽ đây cũng là một vấn đề bức xúc mà nếu ngành Du lịch Quảng Ninh không tính đến, Vịnh Hạ Long cứ bị khai thác vì mục đích kinh tế một cách quá mức như hiện nay thì e đến một lúc nào đó, nó không còn dáng vẻ hoang sơ, kỳ bí của tự nhiên nữa thật!!
