Trở lại thôn Khe Sim, xã Dương Huy (TX Cẩm Phả) lần này, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng vì sựđổi thay nơi đây. Con đường từ phường Quang Hanh dài gần chục cây số vào Khe Sim được trải bê tôngthay thế cho con đường đất bụi và lầy lộitrước kia; nhiều căn nhà kiên cố được xây dựng... Tuy nhiên cuộc sống của nhiều hộ gia đình thì thật sự đáng lo ngại...
Vườn nhà chị Tấn Thị Trọng bị đất đá bồi lấp Sử dụng tiền hỗ trợ sai mục đích Thôn Khe Sim trước đây chỉ có một số ít hộ dân tộc Sán Dìu và Hoa sinh sống. Đến những năm giặc Mỹ ném bom phá hoại miền Bắc, nhiều cơ quan, đơn vị về đây sơ tán, trong đó đông nhất là công nhân củaĐoàn địa chất 907 và đội sản xuất của Lâm trường Cẩm Phả. Khi đó, thôn còn có tên gọi là Nép Mỹ. Họ về đây để khảo sát thăm dò địa chất của các vỉa than và trồng rừng. “Đất thơm cò đậu” nhiều gia đình đã trụ lại nơi đây làm nông,lâm nghiệp và sinh sống ổn định từ những năm 1978, 1979 đến nay. Ngày ấy 2 con suối chảy qua thôn trong xanh có thể nhìn thấy rõ từng đàn tôm, cá, trên đồi thì rừng xanh bạt ngàn.Môi trường sinh thái thật trong lành. Cuộc sống của đại đa số người dân ở đây khi đódù là công chức hưu trí, hay thuần nông đều nghèo, sống nhờ vào những thửa ruộng ven đồi, vào nghề làm gỗ sơn tràng,thực phẩm hàng ngày chủ yếu dựa vào tự chăn nuôi và đánh bắt tôm cá dưới suối. Cuộc sống yên ả ở nơi đây bỗng bị xáo trộn mạnhkhi “cơn lốc” làm than tràn về. Những cánh rừng xanh bạt ngàn bỗng chốc bị máy gạt, máy xúc quần nát để mở đường đào lò và vận chuyển than, lấy gỗ chống lò. 2 con suối trong xanh ngày nào giờ nước đen nhưthan. Đất sản xuất nông nghiệpngày càng bị thu hẹp do đất đá bồi lấp. Trước việc môi trường sống bị tàn phá, quyền lợi bị xâm hại, nhiều hộ dân trong thôn và một số khu vực khác của xã Dương Huy đã họp bàn và gửi đơn đi kiến nghị khắp nơi,đề nghị hỗ trợ kinh phí chuyển đổi cơ cấu kinh tế vì đất đai, nhà cửa, ruộng vườn ngày càng bị thu hẹp và mất khả năng canh tác nông - lâm nghiệp. Nhận thấy đó là quyền lợi chính đáng của người dân, ngành Than đã cử đoàn kiểm tra phối hợp với cơ quan chức năng của TX Cẩm Phả tiến hành khảo sát, lập bản đồ đánh giá tác động môi trường,rồi quyết định hỗ trợ cho các hộ dân trong khu vực bị ảnh hưởng và nguy cơ ảnh hưởng khi diện tích mỏ được mở rộng khai thác, trong đó khu vực Khe Sim là 396 triệu đồng. Mọi chuyện tưởng thế là xong, nếu như toàn bộ số tiền hỗ trợ đó đến được tay những người bị thiệt hại. Đối với các hộ dân thôn Khe Sim, UBND TX Cẩm Phảxác định được 19 hộ dân bị thiệt hại về hoa màu, nhà cửa và chỉ trích hỗ trợ cho mỗi hộ 4 triệu đồng trong số tiền 396 triệu đồng, gọi là tiền hỗ trợ cho dân đi khai phá đất nông nghiệp mới. Cũng xin nói thêm, việc thẩm định diện tích thiệt hại cho các hộ dân ở đây cũng rất thiếu cơ sở. Bản đồ địa hình khu vực Ngã Hai (thôn Khe Sim) do các cơ quan chức năng lập để đánh giá diện tích hoa màu bị thiệt hại không biết căn cứ vào đâu để xác định.Bởi những hộ dân ở đây sinh sống từ những năm 1977, 1978, đất đai của họ một phần tiếp quản, hoặc mua lại của những hộ dân trước đó, trong quá trình canh tác tự khai vỡ thêm diện tích. Khi xác định 19 hộ dân bị thiệt hại tổng số 10,65 ha, những người lập bản đồ chia đều số diện tích thiệt hại cho các hộ, hỗ trợ 4 triệu đồng trong khi diện tích của các hộ là khác nhau. Trongđó, hộ ông VũVăn Huỳnh mặc dù chỉ có một khu vực bị ảnh hưởng, vậy mà trong bản đồ lại thể hiện thành 2 khu vực (2 phần đền bù khác nhau),được nhận 8 triệu đồng, nhưng ông chỉ thực nhận 4 triệu đồng (?). Không đồng tình với việchỗ trợ như vậy, các hộ dân Khe Sim đã làm đơn kiến nghịtừ cấp xã lên tỉnh. Ngày 18-10-2000,Chủ tịch UBND xã Dương Huycó công văn số 110/TB/UB “Về việc trả lời đơn kiến nghị của tập thể nông dân thôn Khe Sim, xã Dương Huy”. Theo công văn này thì “Số tiền đền bù của ngành Than do ngân sách Nhà nước quản lý chuyển tới ngân sách xã là đúng”, “Xã đã sử dụng tiền đền bùvào những việc sau: Hỗ trợ cho dân đi khai phá đất nông nghiệp mới;xây dựng trường học Tha Cát; kiến thiết thuỷ lợi nội đồng; kéo điện cho thôn Tân Hải”. Như vậy, UBND xã Dương Huy đãsử dụng số tiền hỗ trợ thiệt hại sai mục đích. Bởi đây là số tiền hỗ trợ cho các hộ dânmất đất tại đây để chuyển đổi cơ cấu kinh tế,không phải để dùng xây dựng cơ sở hạ tầng, mặcdù việc đó là rất cần thiết.Trong khi đó, với 4 triệu đồng hỗ trợ lúc bấy giờ chỉ đủ mua 60m2 ngói prôximăng. Ông Nguyễn Đình Bập -một trong những người đại diệncủa thôn đi kiến nghị cho biết: “Tại thời điểm đó, tiền để làm được một nhà vệ sinh ở trường Tha Cát đã tốn tới gần chục triệu đồng. Vậy mà hỗ trợ cho chúng tôi có 4 triệu đồng để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, hoặc di dời đi nơi khác ?”. Việc khiếu kiện tập thể của 19 hộ dân chắc chắn chưa đến hồi kết thúc khi mà theo họ, quyền lợi chính đáng của họ bị xâm hại nghiêm trọng như vậy. Bà Phạm Thị Xuyến, cũng là người được nhân dân trong thôn cử mang đơn đi kiến nghị từ nhiều năm nay cho biết: “Chúng tôi đã đi kiến nghị nhiều lần đến các cấp, nhưng không hiểu vì sao đến nay các cơ quan chức năng vẫn cho rằng họ xử lý như thế là đúng?” . Do tiền đền bù hỗ trợ cho dân chưa hợp lý, nên từ ngày đó đến nay, đại bộ phận người dân Khe Simkhông thể chuyển đổi kinh tế hoặc di dời đi nơi khác được. Đất đai canh tác bị mất dần, ngày ngày để kiếm sống họ phải xuống suối đãithan trôi, vàtiếp tục “vác”đơn đi kiến nghị.Chúng tôi đến thămgia đình bà Vũ Thị Nhừ, vợ liệt sĩHoàng Đức Tăng. Trước kia, bà Nhừ có vài mẫu ruộng canh tác nông nghiệp, nhưng vài năm trở lại đây đã bị đất đá đã vùi lấp do hoạt động khai thác than. Người con trai của bàbị cụt chân, chẳng biết làm gì để nuôi vợ và 2con thơ dại. Bà chỉ mong trời mưa để xuống suối đãi than trôi,nhưng vì tuổi cao, sức yếu nên cũng chẳng kiếm được bao nhiêu. Cũng trong thôn có chị Tấn Thị Trọng, từ nhiều năm về trướcđã khai phá được mảnh vườn để trồng rau quả bán, phụ với đồng lương hưu ít ỏi để nuôi con ăn học. Hiện nay vườn nhà chị đã bị đất đálấp đầy,những cây ăn quả đang kỳ sinh trưởng bị ngập nước chết hết.Con đường từ phường Quang Hanh vào Khe Sim vốn là đường dân sinh,hơn chục năm qua, một số doanh nghiệp khaithác than đã đặt trạm kiểm soát tại đây để bảo vệ tài nguyên than. Xe chở vật liệu xây dựng vào phải xin phép hoặc đóng lệ phí qua trạm, trong khi đường sá bị các phương tiện chở than cày nát, mà rất ít khi được tu sửa, gây bức xúc trong nhân dân, thậm chí đã có trường hợp xảy ra xô xát. Hiện nay, cuộc sống của nhiều hộ dân chỉ biết trông vào việc nhặt than trôi. Trước đây, không hề có doanh nghiệp nào đứng ra thu mua cho dân, mỗi khi người dân tự tìm được người mua thì thủ tục hết sức rườm rà, khó khăn khi qua trạm. Hiện nay đã có doanh nghiệp đứng ra thu mua than cho dân, nhưnggiá lại quá thấp. Không chỉ khó khăn vì mất đất canh tác, không có công ăn, việc làm, lụt lội trong mùa mưa bão, nhiều hộ dân ở đây còn gặp nguy hiểm do việc nổ mìn khai thác than. Anh Nguyễn Văn Tuyên, một hộ trong thônbức xúc cho biết: “Chúng tôi dành dụm mãi mới có tiền xây dựng được căn nhà. Vậy mà mới đây Công ty Than Quang Hanh mở diện khai thác mới tổ chức bắn mìn với liều lượng quá lớn làm nứt hết nhà cửa của chúng tôi. Nhiều hộ gia đình trong thôn đang sống trong cảnh nơm nớp lo sợ, chẳng biết nhà sập xuống lúc nào. Lời kết Cuộc sống của nhân dân nơi đây đang gặp rất nhiều khó khăn do việc mất đất canh tác. Người dân vẫn đang sống trong hy vọng được các cơ quan chức năng xem xét, xử lý các khoản hỗ trợ một cách thỏa đáng để họ có thể chuyển đổi cơ cấu kinh tế, hay di dời. Được biết một số doanh nghiệp ngành Than đã tiếp tục vào kiểm đếm, xem xét phương án hỗ trợ cho dân. Hy vọng rằng đợt này, người dân có thể yên ổn làm ăn, sinh sống.
Cuộc sống bấp bênh
