Trẻ em làng chài và ước mơ đến trường

03/06/2007 22:11

Làng chài ven biển Cột 5 (phường Hồng Hà, TP Hạ Long) hiện có khoảng 100 gia đình. Cũng giống như nhiều làng chài khác, hầu hết cư dân ở đây đời sống khó khăn, thiếu thốn. Không chỉ thiếu thốn về cái ăn, cái mặc, điều kiện sinh hoạt, vui chơi, với nhiều trẻ em làng chài Cột 5 đến trường là một ước mơ xa vời...

Lớp học bà Liên

8 năm nay, bà giáo Lưu Thị Liên gắn bó với trẻ em làng chài Cột 5, phường Hồng Hà, TP Hạ Long bằng lớp học chừng 6m2. Là nhà giáo về mất sức năm 1980, năm 1999, bà bắt đầu mở lớp học với 5 học sinh do người quen gửi gắm. Thấy bà giáo già tận tâm với việc dạy chữ, bảo ban lũ trẻ, người dân làng chài tìm đến, xin bà dạy dỗ con mình. Thương những đứa trẻ thất học, bà đồng ý. Mỗi năm bà dạy hơn chục đứa trẻ làng chài. Đứa 6 tuổi bắt đầu bước vào lớp 1, nhưng cũng có đứa phải đến 14, 15 tuổi mới được bố mẹ đưa đến, học những chữ cái đầu tiên trong cuộc đời. Bà bảo: “Bọn trẻ làng chài thiệt thòi lắm. Trình độ nhận thức, hiểu biết của các cháu rất hạn chế. Đến cả thói quen sinh hoạt, cách cư xử cũng không có khuôn mẫu, nề nếp...”.

Trẻ em làng chài và ước mơ đến trường ảnh 1 — Bà giáo Liên dạy trẻ em làng chài học chữ

Quả thật, sống giữa lòng TP Hạ Long nhưng những đứa trẻ trong lớp học của bà Liên không khác gì những đứa trẻ ở những vùng xa xôi, hẻo lánh. Sự nghèo khó, lam lũ của gia đình các em thể hiện qua những cơ thể gầy gò, những bộ quần áo chắp vá, lấm lem bùn, đất, những cái đầu rối bời và cả mùi tanh đặc trưng của biển trên thân thể. Bố mẹ các em làm nghề chèo đò, đi câu, hoặc sửa chữa thuyền, mủng... thu nhập thất thường. Hàng ngày, các em phải ở nhà trông em, giúp bố mẹ làm những công việc vặt. Có em phải chèo đò, đi vớt mực... để kiếm thêm tiền phụ giúp bố mẹ. Cuộc sống khó khăn, vất vả, nên bố mẹ các em không có điều kiện chăm sóc và dạy bảo con cái. Đã thế, hầu hết các gia đình ở làng chài đều có hộ khẩu nơi khác, nên không thể xin cho con đi học ở những trường gần nơi thuyền bè của họ neo đậu. Thậm chí, có những em đã 14, 15 tuổi nhưng vẫn chưa được làm giấy khai sinh. Thế nên, thấy bà Liên dạy học, cư dân làng chài bảo nhau đến xin cho con học với mong muốn con mình được biết cái chữ. Hiện lớp học của bà Liên có 27 em, từ lớp 1 đến lớp 4. Để duy trì được lớp học, bà Liên thu học phí 2.000đ/em/buổi. Bà bảo: “Thu để mua phấn, sách giáo khoa, nước... phục vụ các cháu. Và để bố mẹ các cháu có trách nhiệm hơn trong việc nhắc nhở, bảo ban con cái học bài, làm bài ở nhà”. Từ khi mở lớp học đến nay, bà Liên không chỉ là cô giáo dạy chữ mà còn là người hướng dẫn, bảo ban các cháu những quy tắc ứng xử thông thường; dạy các cháu cả cách tự chăm sóc, vệ sinh cá nhân.... Bù lại, các em ở làng chài rất thích học. Bà Liên kể: “Từ khi tôi mở lớp tới nay rất ít khi có cháu nghỉ học. Trừ khi mưa to, gió lớn không chèo thuyền vào được thì các cháu mới nghỉ, chứ mưa bình thường, nắng chang chang các cháu vẫn đến. Phải nghỉ học các cháu buồn lắm. Mấy hôm nay thấy bảo nghỉ hè cháu nào cũng buồn. Có cháu bảo “Bà đừng nghỉ hè nhé, bà cứ dạy đi để chúng cháu đi học”.

Và ước mơ của những đứa trẻ làng chài

Với những đứa trẻ ở làng chài, được đi học là một niềm hạnh phúc. Mặc dù lớp học bà Liên chỉ dạy để xoá mù, nhưng với các em, được biết chữ, biết đánh vần, đọc sách đã là may mắn lắm rồi. Nhìn những đứa trẻ tóc khét nắng nghe như nuốt từng lời của bà giáo già; những đôi tay đen đúa, chai sần đánh vật với từng con chữ, ai cũng hiểu các em muốn học, khát học đến chừng nào. Thế nhưng, ở lớp học của bà Liên, các em cũng chỉ được học chữ, cao nhất là tương đương với chương trình lớp 4. Khi các em đã đọc thông, viết thạo, biết tính toán là bà Liên cho các em “tốt nghiệp” bởi bà cũng không có điều kiện để dạy cao hơn. Mặc dù vậy, không phải tất cả con em làng chài đều đến được lớp học này. Gia đình nào cũng có ít nhất 2 đến 3 đứa con. Với họ, việc kiếm ăn ngày ba bữa đã rất vất vả, nói gì đến việc nuôi 2, 3 đứa con đi học, dù học phí chỉ là 2.000đ/em/buổi. Nhà em Dương Văn Thắng có ba anh em, thì chỉ có duy nhất Thắng được đi học. 11 tuổi nhưng em mới đang học chương trình của lớp 2. Thắng hồn nhiên kể: “Em cháu cũng thích đi học lắm, nhưng bố mẹ cháu bảo chờ khi nào cháu biết chữ, nghỉ ở nhà thì mới đến lượt em. Thế nên em cháu tức lắm, chỉ mong cháu nghỉ học sớm thôi...”. Cũng khó trách được bố mẹ Thắng bởi lẽ hoàn cảnh của họ rất khó khăn, người chồng làm nghề di bơi (trát đáy thuyền nan, mủng... bị bục), vợ chèo đò với thu nhập thất thường. Ngay cả khi họ có đủ tiền thì cũng chỉ có thể cho một đứa con đi học, đứa còn lại phải ở nhà trông em, trông nhà trong lúc bố mẹ đi làm.

Trẻ em làng chài và ước mơ đến trường ảnh 2 — Bàn học của hai anh em Tuấn, Thu là sạp thuyền

Đến thăm những cư dân của làng chài, trò chuyện với họ, tôi nhận thấy hầu hết các bậc phụ huynh đều rất mong con cái được học hành đầy đủ. Chỉ vì hoàn cảnh, vì “cái khó bó cái khôn” nên họ đành chấp nhận gửi con vào lớp học của bà Liên với suy nghĩ “chí ít con mình cũng biết được cái chữ”. Suy nghĩ của bố mẹ là thế, nhưng những đứa trẻ làng chài lại khác. Các em khát khao được đến trường, được đi học để không chỉ biết viết, biết đọc mà còn để có thể “làm cô giáo như bà”. Anh Dương Văn Chính, bố hai cháu Tuấn và Thu, kể: “Các cháu thích được đi học lắm. Đi học về là các cháu bỏ sách, vở ra học bài, làm bài. Thật ra tôi cũng muốn cho các cháu đến trường, nhưng không có điều kiện đành chịu. Vợ chồng tôi đã không biết chữ rồi, chỉ mong các cháu đừng có tăm tối như bố mẹ. Giá như các cháu được đến trường thì tốt biết mấy.”. “Đến trường” - hai tiếng này quả là rất xa lạ với trẻ em làng chài, vì nhiều em còn không biết trường như thế nào. Em Trần Thị Thuý, 11 tuổi, nói: “Cháu chưa được đi xem trường học bao giờ, nhưng cháu rất thích được học ở trường. Cháu thấy người ta bảo ở trường có nhiều cô giáo, nhiều bạn, đi học ở trường được làm cô giáo, làm bác sĩ, làm công nhân. Thế nhưng bố mẹ cháu bảo phải có nhiều tiền mới được đi học ở trường”.

Thay lời kết

Tất cả những cư dân làng chài ở Cột 5 đều sinh sống trong những chiếc thuyền, hoặc bè. Nghề nghiệp chính của họ là chèo đò hoặc đi câu, khai thác thuỷ sản ven bờ. Với họ, thuyền, bè vừa là phương tiện kiếm sống, vừa là nhà. Thế nên ở đâu có thể kiếm sống được là họ đưa “nhà” đến đấy và kéo theo cả gia đình, con cái. Do đó, hầu hết những đứa trẻ của làng chài này đã có thời gian ở Vung Viêng, Cống Đỏ, Cửa Vạn... thậm chí Vân Đồn, Cô Tô, Yên Hưng.... Cuộc sống lênh đênh nên nhiều năm không có điều kiện để theo học dù chỉ là lớp học của bà giáo Liên. Tương lai của các em rất có thể sẽ lại “nối nghiệp” bố mẹ như bây giờ...

Mấy năm gần đây, phường Hồng Hà và TP Hạ Long cũng đã có sự quan tâm đến những đứa trẻ trong lớp học của bà Liên, nhưng mới chỉ là tặng quà, sách vở cho các cháu nhân dịp Tết, 1-6. Trẻ em làng chài cần hơn sự quan tâm như thế, để giúp các em thực hiện được ước mơ đến trường. 8 năm nay, những đứa trẻ của làng chài vẫn chỉ biết đến lớp học của bà giáo Liên. Trong khi đó, bà giáo Liên đã già. Bà bảo: “Tôi cũng muốn “nghỉ hưu” lắm rồi. Nhưng nghĩ lại thương các cháu. Đứa nào cũng muốn học, muốn biết chữ. Giờ mà các cháu được tới trường thì tốt quá!”.