Năm nay đã gần 70 tuổi nhưng ông Vũ Đăng Khoa (phường Bạch Đằng, TP Hạ Long) vẫn còn rất minh mẫn. Ông vẫn nhớ như in mọi kỷ niệm, đặc biệt ký ức về những năm tháng là thuỷ thủ trên những chuyến tàu không số được ông ghi nhớ, nâng niu như một tài sản vô cùng quan trọng.
Ký ức những năm tháng hào hùng...
Ông kể: “Tôi sinh ra ở phố Bến Tàu (TX Hòn Gai cũ), là công nhân Xí nghiệp Vật tư Hòn Gai. Tháng 2-1964 tôi là một trong 60 thanh niên Hòn Gai được gọi nhập ngũ về quân chủng Hải quân. Chúng tôi được đưa về tàu huấn luyện tại chỗ rồi nhận công tác ở Đoàn 759 (sau này là Đoàn 125) với nhiệm vụ vận chuyển vũ khí chi viện cho miền Nam. Tôi được phân công về tàu T67, một trong những con tàu vỏ sắt đầu tiên của “Đoàn tàu không số”. Thực ra tàu nào cũng có số, nhưng trước khi rời bến miền Bắc lên đường vào Nam, từ tên tàu, mọi đồ dùng vật dụng, quần áo trang bị, vỏ bao, đầu mẩu thuốc lá Trường Sơn, Tam Đảo, đến vỏ chai bia, hộp sữa, lưới đánh cá... mọi dấu tích miền Bắc phải xoá sạch. Tàu chúng tôi có nhiệm vụ vận chuyển 70 tấn vũ khí vào trả hàng tại Bến Tre. Những năm 1962, 1963 thuỷ thủ “tàu không số” đều là người miền Nam để đỡ lộ tung tích tàu miền Bắc. Sang đầu năm 1964 nhiệm vụ chi viện cho miền Nam tăng lên, “con đường mòn” trên biển đã thông suốt. Xưởng đóng tàu III Hải Phòng đã lần lượt cung cấp 6 con tàu vỏ sắt, trong đó có tàu T67, để Đoàn 759 thay thế các con tàu vỏ gỗ tiềm ẩn nhiều nguy cơ hư hỏng trên biển. Tuy nhiên, T67 chỉ đi được 3 chuyến vì chuyến cuối cùng vào đến Bến Tre thì chúng tôi bị mắc cạn phải huỷ tàu sau khi đưa được hết hàng hoá vào bờ an toàn. Để thực hiện một chuyến đi từ Bắc vào Nam dưới sự kiểm soát gắt gao của địch không hề đơn giản. Chúng tôi phải mất hàng tháng trời mới vào được đến điểm tập kết hàng hoá. Khó khăn, gian khổ và cả hy sinh, mất mát, nhưng chúng tôi rất tự hào. Đến bây giờ, đi gần hết cuộc đời nhưng tôi thấy những ngày phục vụ trên tàu không số là những ngày đáng nhớ nhất, đáng tự hào nhất trong cuộc đời…”.
Niềm vui gặp mặt của những cựu binh tàu không số trong ngày thành lập Chi hội CCB “Đường mòn Hồ Chí Minh trên biển” Quảng Ninh.
Chung suy nghĩ như ông Khoa, ông Nguyễn Huy Tỵ (phường Hồng Hải, TP Hạ Long) tâm sự: “Bây giờ, chúng tôi là những người công dân bình thường, rất bình thường của đất nước. Nhưng khi biết chúng tôi là chiến sĩ trên tàu không số thì ai cũng nể phục. Mà không phải cứ vào Hải quân là được đi trên những con tàu không số. Chiến sĩ của tàu không số được lựa chọn rất kỹ càng, phải qua thử thách, qua điều tra lý lịch… Có khi tuyển chọn còn gắt gao hơn tuyển phi công bây giờ. Chỉ riêng việc thử sóng đã khiến nhiều người sợ mất mật…”. Ông kể: Để tuyển quân cho tàu không số, hàng chục chiến sĩ được đưa lên tàu dầu chở ra ngoài khu vực gần đảo Long Châu. Suốt từ sáng đến trưa, các chiến sĩ phải ở trên boong tàu. Ai không say sóng sẽ được đưa tiếp xuống hầm tàu, đóng kín cửa trong nửa ngày. Hầm vừa kín, ngột ngạt toàn mùi dầu cộng với sóng đánh cả ngày nên rất ít người vượt qua thử thách. Có khi 40-50 người mà chỉ chọn được 1, 2 người. Tuy nhiên, thử thách lớn nhất của các chiến sĩ trên tàu không số là việc phải đối mặt với cái chết. Nhiệm vụ lớn nhất của đoàn tàu là chở vũ khí vào Nam, nhưng nhiệm vụ quan trọng không kém là phải đảm bảo bí mật tuyệt đối của tuyến đường mòn trên biển. Chính vì vậy, trên mỗi con tàu không số đều có chế độ tự huỷ để khi bị địch phát hiện sẽ phá huỷ tàu bảo đảm an toàn cho những chuyến tàu sau. Mỗi lần lên đường, các chiến sĩ trên tàu không số đều xác định sẵn sàng hy sinh nên trước chuyến đi nào cũng làm lễ truy điệu sống. “Đã là chiến sĩ tàu không số thì chỉ cần nói bao nhiêu lần được truy điệu biết ngay người đó bao nhiêu lần vào Nam làm nhiệm vụ”…
Những người con của Quảng Ninh như ông Khoa, ông Tỵ, ông Đức, ông Lộc… đã tham gia trên những chuyến tàu không số góp phần làm nên huyền thoại đường mòn “Hồ Chí Minh trên biển”. Trong 14 năm liên tục (1961-1975) đã có 1.789 chuyến tàu không số vận chuyển 150 ngàn tấn vũ khí trang bị và 80 ngàn lượt cán bộ, vượt qua hàng vạn hải lý, khắc phục hơn 4.000 quả thuỷ lôi, chống chọi hơn 20 cơn bão, chiến đấu hơn 30 lần với tàu địch, đánh trả 1.200 lần máy bay địch tập kích, bắn rơi 5 chiếc và bắn cháy nhiều tàu xuồng của địch, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đoàn tàu không số với “Tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển” là một kỳ công của bộ đội Hải quân, trở thành huyền thoại trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước hào hùng của dân tộc ta, góp phần to lớn vào sự nghiệp cách mạng giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc.
Tàu Không Số trên đường vận chuyển vũ khí vào chiến trường miền Nam (ảnh do Hải quân Mỹ chụp).
Phạm Đông (ST)
...Và cuộc hội ngộ sau gần nửa thế kỷ
Sau chiến tranh, cuộc sống của những chiến sĩ tàu không số trở lại bình thường. Người tiếp tục công tác trong lực lượng Hải quân, người chuyển ngành làm công tác Đảng, chính quyền, làm doanh nghiệp… có người ra quân về với gia đình. Trở về với cuộc sống đời thường, những người lính trên tàu không số luôn giữ vững phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, tích cực đóng góp xây dựng quê hương, đất nước, nêu gương sáng cho thế hệ sau. Tuy nhiên, những thông tin về tàu không số vẫn còn chưa được công bố rộng rãi, nên các chiến sĩ của những chuyến tàu này chưa được tập hợp lại. Mãi đến năm 2001, Ban Liên lạc truyền thống Cựu chiến binh “Đường Hồ Chí Minh trên biển” toàn quốc được thành lập, những chiến sĩ của tàu không số năm xưa mới có cơ hội để gặp nhau, để cùng ôn lại quá khứ hào hùng. Và đến hôm qua, 31-8-2008, Chi hội đầu tiên của Ban Liên lạc truyền thống Cựu chiến binh “Đường Hồ Chí Minh trên biển” của Quảng Ninh mới ra mắt. Chi hội gồm có 36 hội viên, những người đã từng vào Nam, ra Bắc trên những chuyến tàu không số trong suốt thời kỳ 1961-1975.
Trong ngày thành lập Chi hội, hầu hết những người con Quảng Ninh từng là chiến sĩ của tàu không số đều có mặt. Ông Phan Minh Khuê (Thanh Lân, Cô Tô) xúc động: “Vậy là chúng tôi chính thức có một cái tên rồi. Phấn khởi lắm! Anh em chúng tôi có người hơn ba mươi năm mới được gặp lại nhau. Tôi tham gia tàu không số, phục vụ hải quân rồi chuyển ngành mãi đến năm 2004 mới liên lạc được với một số anh em tàu không số. Vui lắm, gặp nhau bao nhiêu kỷ niệm, bao nhiêu chuyện để nói…”. Với việc thành lập Chi hội Ban Liên lạc truyền thống CCB đường Hồ Chí Minh trên biển của Quảng Ninh, những chiến sĩ tàu không số năm xưa đã có một “mái nhà” chung để gặp gỡ, chia sẻ. Ông Vũ Đăng Khoa, người được tín nhiệm bầu làm Chi hội trưởng, cho biết: “Chi hội được thành lập là thêm một lần nữa khẳng định công lao to lớn của những chuyến tàu không số. Chúng tôi sẽ tập hợp mọi người lại để cùng giúp đỡ nhau trong cuộc sống đời thường, động viên nhau phát huy truyền thống của những chiến sĩ tàu không số. Phấn đấu để hoạt động của Chi hội thực sự thiết thực, hiệu quả, xứng đáng với quá khứ hào hùng của tàu không số, của đường Hồ Chí Minh trên biển…”.
