Sáng nay, cùng đoàn cán bộ xã ra thăm ''khu công nghiệp tàu thuỷ Sông Chanh'' chúng tôi ai cũng lạ lùng trước tầm vóc mới của ngôi làng có một không hai ở vùng biển Yên Hưng.
Đứng trên bến sông ngày nào còn là một bến đò nhỏ nơi những chiếc thuyền buồm về neo đậu sau những ngày rong ruổi trên các dòng sông, cửa biển, tôi hỏi chủ tịch xã Vũ Đức Hoàn: - Được biết trong chương trình phát triển kinh tế của huyện, Hà An đang trở thành một khu công nghiệp sầm uất bên sông Chanh? Anh trả lời rất vui:
- Đúng vậy! Hà An đang từng bước đổi mới cách làm ăn để nhanh chóng hội nhập và phát triển. Làng quê thời a còng mà anh!
Và anh kể lướt nhanh về một thời gian lao đắp đê lấn biển khai hoang nên vùng đất cửa sông của lớp cha anh, về những năm tháng trước đó khi ngôi làng bị suy sụp nền kinh tế vận tải và cả nông nghiệp. Đấy là cái thời cánh buồm và cây cói của Hà An đột nhiên biến mất. Đấy là cái thời do ảnh hưởng chung khi xảy ra biến động sụp đổ hàng loạt các nước XHCN Đông Âu. Hà An mất bạn hàng tiêu thụ sản phẩm chiếu cói xuất khẩu. 250 ha trồng cói dần dần bị xoá trắng. Nghề vận tải cũng thua lỗ, đâm vào bế tắc. Phương tiện tàu thuyền ngày càng phải khấu hao, hư hỏng nặng. Cánh buồm không có vải để dát và không còn thích nghi với thời tốc độ của máy móc bung ra nữa. Một số xã viên đánh thuyền về bến trả hợp tác xã. Chỉ trong một thời gian ngắn tới tháng 6-1990, từ 7.500 tấn phương tiện, chỉ còn 250 tấn trị giá 500 triệu đồng. Bốn hợp tác xã vận tải giải thể. 1.600 lao động sông nước không việc làm. Nhiều gia đình đang sầm uất hai, ba máy dệt chiếu cũng bỗng nhiên theo đà thuyền ghếch bãi mà xếp xó. Riêng số công cụ ngành dệt chiếu thành sắt vụn, củi đun cũng trị giá hàng tỉ đồng! Bến sông vắng lặng. Xóm làng bặt im. Láng giềng nháo nhác hỏi nhau vay từng bơ gạo. Có ở trong cuộc mới hiểu được nỗi đau của người Hà An hồi đó! Mất tấm chiếu, mới thấm tái tê cái lạnh chỗ nằm! Tiếc lắm! Bỗng dưng tan đàn xẻ nghé tưởng không dậy được!
Vậy mà Hà An như một nàng công chúa trên bờ biển đột ngột gặp cơn say nắng kinh hoàng đã vươn vai đứng dậy đón bình minh. Vận động trong qui luật phát triển, Hà An đã vượt qua những tháng năm khó khăn nhất của một làng vận tải thuỷ. Số phương tiện còn lại được chuyển nhượng cho xã viên tự quản và kinh doanh. Thuyền lại theo thuyền về bến. Người vận tải lại cụm lại thành từng đoàn từng tổ, tìm cách tậu phương tiện và khai thác việc làm. Cơ chế thị trường xuất hiện. Không thể ngồi bó tay trông chờ vào bao cấp và những kế hoạch phân phối. Làm vận tải, phải tự đi tìm việc, khai thác nguồn hàng để cứu nghề, cứu mình! Nhiều gia đình mạnh dạn vay vốn dân gian, vay vốn ngân hàng, đầu tư đóng mới, sửa chữa tàu thuyền. Hàng chục, hàng trăm tàu thuyền được nâng cấp, cải hoán lắp máy công suất cao với trọng tải lớn, xuống đà ra khơi. Qua cơn hoạn nạn mới càng hiểu thêm người chí cốt chí tâm. Làng tôi có những người đàn bà vận tải thật giỏi giang, như bà Dương Thị Lá, bà Lê Thị Thấm... Trong lúc cơn lốc kinh tế chuyển động làm cả làng chóng mặt và chao đảo, bà Lê Thị Thấm vẫn chạy vạy đóng 3 con tàu và còn ra sông ra biển dìu dắt các con, kiên trì phục dựng lại cơ nghiệp. Khi yếu tay, bà lên bờ, giao tàu cho bọn trẻ, còn dặn đi dặn lại: “Thời nào thì thời, nhà ta cũng phải quyết giữ lấy nghề vận tải truyền thống của ông cha. Gái có công chồng chẳng phụ. Sẽ có ngày các con mở mặt với nghề!'' Quả như vậy! Bà Lá cũng thế, sắm 2 tàu kéo 8 sà lan, chở hàng đi Trung Quốc như đi chợ làng... Bây giờ con cháu các bà đều trở nên giàu có, nhà cao cửa rộng và ăn học thành đạt.
Cơ chế kinh tế mở thời kỳđổi mới như một sự phục sinh cho đất, cho biển và người Hà An. Tàu thuyền vận tải Hà An lại có cơ hội rong ruổi trên các luồng sông nội địa miền Bắc, vào miền Nam và sang Trung Quốc giao thương. Tiếp theo là một loạt các HTX vận tải, công ty cổ phần đóng, sửa chữa tàu thuyền xuất hiện. Trước đây đóng tàu thuyền 100 tấn phải đi Hải Phòng, Hạ Long. Nay Hà An có 131 cơ sở công nghiệp - thủ công nghiệp trong đó có 19 cơ sở, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đóng và sửa chữa tàu, thuyền sông biển bằng vỏ sắt. Ngoài các doanh nghiệp đóng mới, sửa chữa tàu vỏ gỗ như Hiệp May, Thạch An và một số xưởng đóng tàu tư nhân, trên địa bàn xã còn có 3 doanh nghiệp lớn là: Công ty cổ phần Công nghiệp tàu thuỷ Sông Chanh, Xí nghiệp Đóng tàu Thành An và Công ty TNHH Đóng tàu Minh Đức. Riêng Công ty cổ phần Công nghiệp tàu thuỷ Sông Chanh do ông Hà Văn Hiến làm giám đốc có một quá trình phát triển thật đáng nể ở Yên Hưng. Từ một HTX đóng tàu mang tên Thuỷ An thành lập năm 1995 với số vốn 1 tỷ đồng, hơn 30 lao động bằng khả năng thủ công chỉ đóng được tàu trọng tải vài trăm tấn, tháng 8-2001 HTX lập ''Công ty cổ phần Công nghiệp Đóng tàu Thuỷ An''. Ngay bước đầu đã cho ra đời một loạt tàu trọng tải 500-1.000 tấn... Năm 2005 Công ty đã đóng được các loại tàu trọng tải 2.000 - 3.500 tấn, được Bộ GTVT, Cục Đăng kiểm đánh giá cao về chất lượng. Để tiếp tục tạo thế và lực, tháng 6-2006, Công ty trở thành ''Công ty cổ phần Công nghiệp tàu thuỷ Sông Chanh'' gia nhập Tập đoàn Công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam VINASHIN...
Giám đốc Hà Văn Hiến xuất thân từ một người thợ tay rìu, tay thước. Qua quá trình không ngừng học tập và năng động, lao động sáng tạo, ông đã đưa Công ty phát triển lên đỉnh cao mới. Nay, với vốn đầu tư lên tới 2.000 tỷ đồng,Công ty đã đầu tư thiết bị máy móc hiện đại, dây chuyền sản xuất tự động theo công nghệ của Đức, Nhật Bản... cùng đội ngũ kỹ sư, công nhân kỹ thuật chuyên môn cao. Công ty đã giải quyết ổn định việc làm cho 900 lao động, thu nhập từ 1,5 - 1,7 triệu đồng/ người/tháng. 8 tháng đầu năm nay, Công ty đã đóng được 14 tàu, trong đó có 4 tàu trọng tải 3.500 tấn. Quí IV-2007 đang triển khai đóng tàu trọng tải 24.000 tấn... Theo kế hoạch năm 2007, tổng sản lượng của Công ty sẽ đạt 210-215 tỷ đồng, doanh thu đạt 145-150 tỷ đồng. Dự án xây dựng và mở rộng Nhà máy Đóng tàu Sông Chanh đã được Tập đoàn VINASHIN phê duyệt trên tổng diện tích 120 ha. Dự án này sẽ đưa doanh nghiệp lên một tầm cao mới, tiến tới vươn ra thị trường quốc tế. Hoạt động sản xuất kinh doanh dự kiến đến năm 2009-2010 sẽ đạt tổng sản lượng 600-650 tỷ đồng, doanh thu đạt 450-500 tỷ đồng, giải quyết việc làm cho 3.000 lao động với mức thu nhập bình quân 2,5-3,5 triệu đồng/ người/tháng. Đội ngũ cán bộ, công nhân kỹ thuật tiếp tục được đào tạo không ngừng nâng cao kiến thức trình độ khoa học kỹ thuật và tay nghề để tiếp thu công nghệ tiên tiến. Vừa qua, giám đốc Hà Văn Hiến được Bộ Công thương tặng Huy chương “Vì sự nghiệp phát triển Công nghiệp Việt Nam''. Sự phát triển không ngừng của các cơ sở đóng tàu đã đưa Hà An trở thành xã công nghiệp đầu tiên trong huyện. Khi con thuyền và cánh buồm nâu đã kết thúc một thời vẻ vang, không còn thích hợp nữa với thời đại công nghệ phát triển, thì những con tàu lớn hiện đại của Hà An đã sẵn sàng hành trình trên chặng đường làm ăn mới của những người chủ mới. Mùa xuân này là mùa xuân mở ra ngày mới cho vùng đất Hà An vào độ sung sức nhất từ trước tới nay.
Về trụ sở Đảng uỷ và UBND xã, trên tầng hai, chúng tôi quan sát được cả dải đất Hà An. Không hiểu vô tình của thiên nhiên dành cho hay hữu ý của con người tạo nên mà dải đất lại giống hệt một cánh buồm trải rộng phơi dưới nắng gió. Làng quê bên 3 cửa biển ngồn ngộn sức sống và sắc màu như một thị trấn. Nhà ngói, mái bằng, nhà cao tầng khoe cửa lấp loáng kính và những giàn ăng ten ti vi thấp thoáng bên những rặng cây. Đây đó đã có những cây đào khoe hoa sớm. Ngôi trường ba tầng mới khánh thành ríu ran tiếng trẻ. Bến sông sôi động tiếng búa nện, tiếng máy cưa, tiếng cần trục quay, thỉnh thoảng lại loé lên ánh lửa hàn xanh ngắt. Bản hoà tấu mới vùng sông biển đang tấu lên bên cạnh những cánh đồng xanh ngát lúa. Màu lúa tươi non như những mảng nhấn vào ký ức làm hài hoà cuộc sống với hàm ý nhắc nhở những người chủ mới không quên buổi cơ hàn của những bậc tiền bối đi mở đất cách đây 40 năm. Đường làng trải nhựa, đổ bê tông nối với dặm đường thiên hạ, ra tận các bến xưởng, bến sông trong nhịp mắc cửi của xe cộ, người người qua lại. Bên tôi, Vũ Đức Hoàn tiếp tục dòng tâm sự:
- Nông dân Hà An đã không ngừng cải tạo những diện tích trồng cói bỏ hoang thành những cánh đồng trồng lúa, đưa các giống lúa mới, lúa lai năng suất cao vào thâm canh. Hệ thống kênh mương được kiên cố hoá trị giá hàng tỉ đồng đưa nước ngọt tới các chân ruộng. Đồng đất Hà An độ tuổi non nửa thế kỷ đã màu mỡ, có thể sánh ngang với đồng đất Hà Nam quê cũ 600 năm. Chúng tôi còn có một hệ thống 150 ha đầm thuỷ sản nuôi tôm ngoài bãi triều cùng 145 ha nội đồng chuyển đổi từ diện tích lúa năng suất thấp thành các trang trại nuôi các loại thuỷ sản nước ngọt. Thế mạnh thuỷ sản đã và đang phát huy hiệu quả, tiếp sức cho Hà An thêm đổi mới!
Tôi như ngợp trong không gian dải đất hình cánh buồm. Đầu thế kỷ này mảnh đất ấy tiếp tục được người Hà An khai thác mọi tiềm năng, góp phần cho nền kinh tế tăng trưởng và đời sống văn hoá xã hội thêm văn minh. Làng mới mấy năm nay liên tiếp mọc lên những toà nhà cao tầng trị giá hàng trăm triệu đến một vài tỷ đồng. Nghe bà con thống kê thì nông dân, vận tải Hà An có tới mười ba, mười bốn nhà tỉ phú an nghiệp tại làng, hai tỉ phú làm ăn ở TP Hạ Long. Cả xã hiện có 35 xe ô tô, trong đó có 16 xe con. Anh em nhà Vũ Văn Hùng, nối nghiệp cha, chỉ vận tải chở than mà phất lên. Mới ngoài tuổi ''thập tam'', họ đã dựng được toà biệt thự bạc tỷ và còn sắm xe ô tô đi lại phục vụ sản xuất và hoạt động kinh doanh. Hà An không còn hộ đói, đồng thời được xếp là xã ít hộ nghèo nhất của Yên Hưng. Năm 2000, xã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang. Buổi lễ đón nhận danh hiệu cao quý có đủ mặt những người lớp trước đi mở đất và những người lớp sau kế tiếp phần việc. Tóc bạc tóc xanh bên nhau giao ban, sâu nặng nghĩa tình và trách nhiệm. Mùa thu 2007, Hà An lại vinh dự được nhận Huân chương Lao động hạng Nhì.
Một con tàu lớn vừa hạ thuỷ đang rì rầm nổ máy để thử sức, lấy đà chuẩn bị cho chuyến đi đầu tiên. Như một chàng trai làng biển, sớm mai con tàu sẽ băng băng trên dặm sóng, đem sức vóc hiến dâng cho biển cả! Tiếng còi tàu vang vọng vào không gian, háo hức cả một vùng trời biển. Tôi có cảm tưởng thời kỳ ''hoàng kim thứ hai'' của ''Làng thuyền buồm'' Hà An đang khúc dạo đầu! Mải mê nhìn làng quê, sông nước, tôi chợt nhớ một bài hát của một nhạc sĩ từng viết về vùng đất mới này: ''Cánh buồm thuở ấy anh hùng hôm nay!...'' Câu hát vẫn còn đó ngân nga trong gió biển. Hình ảnh cánh buồm nâu một thời ''vang bóng'' vẫn còn đó trên bức biểu tượng trưng bày trong văn phòng Uỷ ban nhân dân xã, vẫn còn đó trong lòng người Hà An để rồi đây thời gian sẽ hoá thành huyền thoại. Từ ''Làng thuyền buồm'' đến những con tàu ngày mới là cả một bài ca lao động hoành tráng của Hà An, vùng đất mới cửa sông.
