Kể từ năm nay, ngày 18-5 được chọn là Ngày KH&CN Việt Nam. Hưởng ứng sự kiện này, Quảng Ninh sẽ tổ chức các chuỗi hoạt động trong Tuần KH&CN. Đây là dịp tuyên truyền rộng rãi các thành tựu KH&CN đối với sự phát triển của đất nước, của tỉnh; biểu dương, tôn vinh đội ngũ những người làm công tác KH&CN; đồng thời, nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò “quốc sách hàng đầu” của KH&CN và động viên thế hệ trẻ say mê nghiên cứu khoa học, góp phần xây dựng và phát triển đất nước.
Chuyển biến nhiều mặt
2 năm trở lại đây (2012-2013), nhận thức của các cấp, ngành và đông đảo người dân về vai trò, ý nghĩa của KH&CN đã có những chuyển biến tích cực. Tỉnh đã ban hành hàng loạt các văn bản, từ xây dựng chế độ, chính sách đặc thù để đẩy mạnh đầu tư và huy động nguồn lực xã hội đầu tư cho KH&CN, đến các quy định về quản lý, sử dụng vốn đầu tư cho KH&CN, quản lý, sử dụng Quỹ phát triển KH&CN... Nhờ vậy, đã tạo được hành lang pháp lý chặt chẽ để quản lý và triển khai các hoạt động KH&CN được dễ dàng, hiệu quả hơn.
Trong thời gian này có 13 dự án ứng dụng tiến bộ KH&CN thuộc chương trình nông thôn miền núi của Bộ KH&CN được triển khai trên địa bàn tỉnh với tổng kinh phí trên 112 tỷ đồng; trong đó, trên 66 tỷ đồng là huy động từ các doanh nghiệp và người dân. Các dự án này đều do doanh nghiệp triển khai, tạo ra sản phẩm hàng hoá cung cấp cho thị trường; nhiều dự án có quy mô khá lớn, có sự tham gia của đông đảo người dân, như: Sản xuất giống và nuôi gà Tiên Yên; sản xuất giống và trồng nấm ăn, sản xuất giống và trồng nghệ vàng dược liệu tại Đông Triều; sản xuất giống và nuôi cua tại Quảng Yên... Bên cạnh đó, tỉnh đã dành kinh phí trên 182 tỷ đồng để triển khai 11 dự án đầu tư, ứng dụng tiến bộ KH&CN cấp tỉnh. Rồi một số chương trình KH&CN của tỉnh đã tạo sự thay đổi cơ cấu và khả năng sản xuất sản phẩm, như chương trình phát triển thương hiệu cho 23 sản phẩm nông sản của tỉnh, đến nay đã cơ bản hoàn tất, sản phẩm bước đầu được người tiêu dùng chấp nhận.
Để tạo thêm hiệu ứng cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ KH&CN trong đời sống, nhằm thu hút, kêu gọi mọi tầng lớp nhân dân tham gia sáng tạo trong lĩnh vực này, tỉnh đã tổ chức thành công 3 hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh và 1 hội thi sáng tạo kỹ thuật dành riêng cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Qua các hội thi này, nhiều giải pháp có tính ứng dụng cao, mang lại hiệu quả to lớn cho hoạt động SXKD đã được các tác giả, nhóm tác giả nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai vào thực tiễn. Hay như trong ngành GD-ĐT, có cuộc thi sáng tạo KHKT dành cho học sinh phổ thông; Tỉnh Đoàn phối hợp với ngành GD-ĐT tổ chức hội thi tin học trẻ không chuyên, Festival sáng tạo trẻ…
Ứng dụng tiến bộ KH&CN trên địa bàn tỉnh giờ không còn bó hẹp trong các trung tâm ứng dụng KH&CN, trong các doanh nghiệp, mà đã lan toả đến những người nông dân, như trường hợp của anh Nguyễn Văn Chiến (khu 1, phường Hải Hoà, TP Móng Cái) có giải pháp “Ứng dụng công nghệ máy bắn thức ăn cho tôm nuôi công nghiệp”; anh Hoàng Văn Sinh (thôn Đè E, xã Lê Lợi, huyện Hoành Bồ) ứng dụng phủ bạt ni lon để trồng hoa màu, tiết kiệm chi phí, đảm bảo năng suất, chất lượng cho cây trồng…
Tạo điểm nhấn
Theo kết quả nghiên cứu đánh giá của Viện Chiến lược và chính sách KH&CN phục vụ cho việc xây dựng Quy hoạch phát triển KH&CN tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2012-2020, tầm nhìn đến 2030: Hoạt động đổi mới công nghệ, ứng dụng, chuyển giao công nghệ trong sản xuất ở Quảng Ninh tuy đã có chuyển biến, nhưng tốc độ còn chậm, chưa có nhiều sản phẩm có thương hiệu. Các doanh nghiệp địa phương chưa tận dụng được cơ hội tiếp cận các công nghệ của doanh nghiệp T.Ư đóng trên địa bàn. Nhiều doanh nghiệp hoạt động chủ yếu dựa vào lao động thủ công, thiết bị công nghệ không đồng bộ, nhiều chủng loại, nhiều thế hệ.
Theo số liệu của Sở KH&CN, kinh phí đầu tư cho hoạt động KH&CN của tỉnh có xu hướng ngày một tăng, nhưng chủ yếu là từ ngân sách tỉnh (khoảng 0,5-0,6% GDP). Các doanh nghiệp (trừ một số doanh nghiệp lớn thuộc tập đoàn kinh tế, tổng công ty), người dân bỏ vốn đầu tư cho ứng dụng KH&CN rất khiêm tốn, chưa đầy 30% .
Để khắc phục những tồn tại trên, hiện tỉnh đang triển khai rất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động KH&CN; trong đó, đặc biệt chú trọng đến việc tăng cường chuyển giao, ứng dụng tiến bộ KH&CN vào thực tiễn sản xuất. Thực hiện một trong những chủ đề năm 2014 là “đồng hành cùng doanh nghiệp”, cùng với tháo gỡ những khó khăn cho doanh nghiệp về cơ chế, chính sách, vốn, còn có thêm phần công nghệ để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư ứng dụng tiến bộ KH&CN. Bên cạnh đó phải kể đến Tuần KH&CN, được coi là điểm nhấn nhằm nâng cao nhận thức của các cấp, ngành, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân về vai trò của KHCN đối với SXKD của doanh nghiệp, phát triển bền vững của tỉnh.
Tuần KH&CN sẽ có 6 hoạt động chính: Lễ trao giải Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh lần thứ IV và phát động Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh lần thứ V; hội thảo, toạ đàm với các doanh nghiệp, tổ chức KHCN về chủ đề “KH&CN Quảng Ninh đồng hành cùng doanh nghiệp; Festival sáng tạo trẻ tỉnh Quảng Ninh lần thứ III; tổ chức cho học sinh, sinh viên các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tham quan tại Bảo tàng, Thư viện Quảng Ninh; hội nghị đánh giá kết quả nhân rộng, triển khai áp dụng kết quả đề tài, dự án KH&CN vào sản xuất…
Việc tổ chức thành công hoạt động này sẽ là nguồn động viên, khích lệ lớn đối với các nhà khoa học, nhất là các nhà khoa học trẻ. Khi đội ngũ này được tập hợp, tổ chức, tham gia vào các chương trình, dự án KH&CN thiết thực, thì lĩnh vực này sẽ có những đóng góp mang tính đột phá đối với sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Vĩ An
