Trung bình mỗi năm, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) tỉnh được UBND tỉnh duyệt trên 100 chỉ tiêu. Nhưng số thí sinh đăng ký dự thi (ĐKDT) vào trường luôn trên 400.
Năm nay là năm thứ 4 nhà trường thực hiện đổi mới hình thức tuyển sinh từ cử tuyển sang thi tuyển kết hợp với xét tuyển. Thế nhưng, chất lượng đầu vào của nhà trường cũng chưa tăng được là bao… Nguyên nhân không phải hình thức tuyển sinh không hợp lý, mà bắt nguồn từ chính những cơ chế và quy định đi kèm chưa phù hợp.
Học sinh Trường DTNT Ba Chẽ đọc báo trong giờ nghỉ.
Được thành lập và tuyển sinh khoá đầu tiên năm 1996, đến nay, Trường PTDTNT tỉnh đã có những đóng góp quan trọng trong công tác đào tạo nguồn nhân lực người dân tộc thiểu số cho các huyện miền núi, vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn của tỉnh. Năm 2007 trở về trước, Trường tổ chức tuyển sinh theo hình thức cử tuyển. Nghĩa là các địa phương căn cứ vào nhu cầu nhân lực để cử học sinh dân tộc thiểu số vào học tại Trường trên cơ sở chỉ tiêu UBND tỉnh đã phê duyệt. Tuy nhiên, với hình thức tuyển sinh này, chất lượng tuyển sinh đầu vào của nhà trường vô cùng thấp. Hàng năm, tiến hành khảo sát chất lượng đầu vào của nhà trường có tới 2/3 là học lực yếu, kém, thậm chí có em kiến thức bị “hổng” không thể bù đắp được.
Để nâng cao chất lượng đầu vào và cũng là để thực hiện cuộc vận động “Hai không” của ngành GD-ĐT, nhà trường đã xây dựng Đề án tuyển sinh mới và được Sở GD-ĐT chấp nhận. Theo đó, từ năm học 2007-2008, nhà trường đã tiến hành tuyển sinh theo phương thức thi tuyển kết hợp với xét tuyển (điểm thi 2 môn Văn, Toán nhân hệ số hai cộng với điểm xét học lực và hạnh kiểm 4 năm THCS của thí sinh). Đối tượng đăng ký dự thi là tất cả học sinh dân tộc miền núi trong tỉnh, nhưng khi xét tuyển sẽ ưu tiên cho những vùng miền núi đặc biệt khó khăn theo đúng chỉ tiêu UBND tỉnh phê duyệt. Ngay năm đầu tiên thực hiện theo Đề án tuyển sinh mới, nhà trường rất mừng khi chất lượng tuyển sinh đầu vào được nâng lên so với những năm trước. Rất nhiều học sinh là người dân tộc thiểu số không theo học tại các trường DTNT huyện đã được tuyển vào trường với kết quả tương đối cao. Nhưng kể từ năm thứ 2, thứ 3 trở đi, hình thức tuyển sinh này đã không còn phù hợp với những quy định trong chỉ tiêu tuyển sinh của tỉnh.
Đồng chí Phạm Quang Công, Hiệu trưởng Trường PTDTNT tỉnh cho biết: Tuyển sinh theo hình thức thi tuyển và xét tuyển thể hiện được sự công bằng. Nhờ đó, nhà trường có thể tuyển sinh đầu vào có chất lượng. Qua hình thức này cũng có thể đánh giá, khảo sát lại công tác đánh giá học sinh THCS của các trường DTNT cấp huyện. Tuy nhiên, hình thức này chỉ thực sự ưu việt khi mà các trường DTNT huyện có được sự đánh giá học sinh một cách nghiêm túc, chính xác và khách quan. Với cách thức tuyển sinh điểm 2 môn thi Văn, Toán (không môn nào bị điểm liệt - điểm 0) nhân đôi, cộng với tổng điểm xếp loại hạnh kiểm, học lực của học sinh trong 4 năm THCS (với mỗi loại học lực, hạnh kiểm sẽ được quy đổi thành một số điểm tương ứng) thì điểm tuyển sinh của học sinh Trường PTDTNT tỉnh hoàn toàn phụ thuộc vào tổng điểm xếp loại học lực, hạnh kiểm của học sinh trong 4 năm THCS. Sở dĩ như vậy là vì chất lượng của học sinh dân tộc trên địa bàn tỉnh hiện nay vẫn còn rất nhiều hạn chế. Điểm hai môn thi Văn, Toán, phần lớn các em chỉ đạt từ 2-6 điểm, thậm chí có em chỉ đủ điểm để thoát khỏi điểm liệt (điểm 0).
Cũng theo đồng chí Hiệu Trưởng trường PTDTNT tỉnh, năm đầu tiên khi thực hiện tuyển sinh thi tuyển kết hợp với xét tuyển, nhiều trường DTNT huyện có rất ít học sinh đỗ vào Trường PTDTNT tỉnh. Nhà trường đã tuyển được học sinh dân tộc theo học trong những trường THCS ở xã miền núi vùng cao có kiến thức, chất lượng. Nhưng từ năm thứ 2, thứ 3 trở đi, rút kinh nghiệm từ kỳ tuyển sinh năm trước, công tác đánh giá học sinh của nhiều trường DTNT huyện đã có sự nới lỏng, không chính xác. Điều này bộc lộ ngay trong kết quả kỳ thi tuyển sinh. Rất nhiều thí sinh được xếp loại học lực khá trong 4 năm, nhưng điểm thi tuyển 2 môn Văn, Toán lại bị điểm liệt hoặc vừa đủ qua điểm liệt. Có những học sinh điểm thi kém, nhưng điểm xét tuyển cao vẫn đỗ. Còn những thí sinh điểm thi cao, nhưng điểm xét tuyển thấp thì lại trượt. Việc đánh giá chất lượng học sinh thiếu chính xác ở các trường DTNT huyện cho đến thời điểm này vẫn chưa có giải pháp gì để xử lý, ngoài việc nhắc nhở.
Bên cạnh bất cập này, còn phải kể đến 2 mùa tuyển sinh gần đây, khi UBND tỉnh ký quyết định giao chỉ tiêu tuyển sinh cho nhà trường chủ yếu giới hạn trong các xã thuộc diện hưởng chương trình 135 giai đoạn II. Với việc giới hạn này, hầu hết các huyện miền núi khó khăn của tỉnh đều bị thu hẹp vùng tuyển. Điển hình là 2 huyện Hoành Bồ và Hải Hà, mỗi địa phương chỉ còn 2 xã được tuyển sinh là Đồng Sơn, Kỳ Thượng (Hoành Bồ) và Quảng Đức, Quảng Sơn (Hải Hà). Trong khi 2 huyện miền núi này nhiều xã vẫn còn khó khăn hơn rất nhiều so với vùng khó khăn của những địa phương khác như Uông Bí, Đông Triều, Cẩm Phả… Khi vùng tuyển bị thu hẹp còn kéo theo cả chất lượng đầu vào của nhà trường cũng sẽ bị hạn chế. Theo Thông tư 49/2008/ QĐ-BGD-ĐT của Bộ GD-ĐT (ngày 25-8-2008) quy định: Trường PTDTNT cấp tỉnh có 3 đối tượng tuyển sinh. Đó là thanh niên, thiếu niên là con em dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; thanh niên, thiếu niên là con em dân tộc thiểu số ở các vùng khác được UBND tỉnh quy định là vùng có nhu cầu đào tạo nguồn cán bộ cho các dân tộc. Tỷ lệ tuyển số học sinh này do UBND tỉnh quy định. Trường PTDTNT tỉnh được phép tuyển sinh không quá 5% trong tổng số học sinh được tuyển là con em dân tộc Kinh định cư lâu dài ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đối chiếu với quy định này, việc giới hạn vùng tuyển trong chỉ tiêu tuyển sinh đối với Trường PTDTNT tỉnh là không sai. Nhưng cơ quan tham mưu cho UBND tỉnh đã quá cứng nhắc khi vận dụng quy định này.
Trong phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ của hệ thống trường DTNT đến năm 2020, Bộ GD-ĐT đã xác định: Tiếp tục xây dựng trường PTDTNT trở thành trường có vị trí mũi nhọn trong sự nghiệp giáo dục đào tạo nguồn nhân lực là người dân tộc thiểu số; đồng thời tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu xây dựng kinh tế - xã hội vùng dân tộc trong thời kỳ phát triển mới của đất nước. Xây dựng các trường PTDTNT trở thành trường chuẩn quốc gia, nâng cao chất lượng dạy học và hiệu quả đào tạo. Phấn đấu trường PTDTNT trở thành trường hàng đầu về chất lượng giáo dục của tỉnh, của huyện, góp phần thúc đẩy chất lượng giáo dục chung của địa phương.
Thực tế hiện nay, chất lượng giáo dục ở Trường PTDTNT tỉnh vẫn chưa cao. Trung bình mỗi năm nhà trường mới chỉ có khoảng 10-15% học sinh đỗ vào các trường đại học trong cả nước. Để có thể đạt được mục tiêu trên, thì chặng đường phấn đấu của Trường PTDTNT tỉnh vẫn còn khá dài. Trường sẽ không thể đi đến đích, nếu như không có được những đổi mới để nâng cao chất lượng đầu vào. Để làm được điều này có lẽ cần thay đổi quan điểm, cách nhìn nhận không nên coi trường PTDTNT chỉ là nơi giải quyết chế độ chính sách dân tộc mà hơn thế đây là nơi đào tạo cán bộ nguồn có chất lượng cho những vùng miền khó khăn của tỉnh.
