Quảng Ninh được đánh giá là tỉnh có tiềm năng lớn về dược liệu với gần 1.000 loài, trong đó có nhiều loài dược liệu quý, có giá trị kinh tế cao. Những năm gần đây, việc triển khai quy hoạch, nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ (KH-CN) nhằm phát triển nguồn dược liệu, tạo ra các sản phẩm phong phú, chất lượng phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế đã và đang được tỉnh quan tâm, thực hiện, bước đầu mang lại kết quả.
NHÌN TỪ DOANH NGHIỆP TIÊN PHONG
Công ty CP Dược - Vật tư y tế Quảng Ninh có bề dày gần 60 năm hoạt động, được coi là một trong những đơn vị chủ lực trong công tác hậu cần y tế trên địa bàn tỉnh. Những năm gần đây, Công ty đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng KH-CN trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là việc đưa KH-CN vào quy trình nghiên cứu, chiết xuất và chế biến dược liệu thành các sản phẩm hàng hóa có giá trị trong chăm sóc sức khỏe, mang lại doanh thu cho đơn vị.
Năm 2015, Công ty đưa Nhà máy Sản xuất thuốc từ dược liệu theo nguyên tắc và tiêu chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP-WHO) vào hoạt động. Nhà máy có 3 dây chuyền sản xuất: Chế biến dược liệu công suất chiết xuất hàng ngàn tấn dược liệu tươi/năm; thuốc rắn phân liều có công suất từ 150.000 đến 200.000 viên thuốc/năm; sản xuất thuốc lỏng sản xuất từ 3,5 đến 5 triệu chai thuốc/năm. Với kiến thức về KH-CN, quản lý, điều hành thương mại luôn được cập nhật, đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật của Công ty đã nhanh chóng làm chủ thiết bị, công nghệ của Nhà máy, sản xuất được gần 30 sản phẩm thuốc và thực phẩm chức năng có nguồn gốc từ dược liệu. Trong đó, có nhiều sản phẩm được người tiêu dùng đánh giá cao, như: Phong thấp thủy, hoàn phong tê thấp, viên Habi-QN, viên Bakextra-QN, viên Livspring-QN, nước uống Bakmax-Qn, nước uống Forgomax-QN...
Công ty đã thành lập Quỹ KH-CN, Trung tâm ươm tạo công nghệ và doanh nghiệp KH-CN dược, xây dựng dự án nuôi trồng chế biến dược liệu... nhằm đẩy mạnh hơn nữa hoạt động nghiên cứu, ứng dụng KH-CN phát triển dược liệu. Năm 2015, sản lượng hàng hóa từ sản xuất công nghiệp dược của Công ty đạt 17,4 tỷ đồng, đến năm 2016 đã tăng lên 33,4 tỷ đồng. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty, khẳng định: KH-CN đóng vai trò quan trọng đối với những thành quả mà Công ty đạt được. Việc ứng dụng tiến bộ KH-CN đã giúp nâng cao năng lực sản xuất, giá trị cho mỗi sản phẩm dược liệu, đồng thời còn đẩy mạnh năng lực quản lý, điều hành, quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu...
“LUỒNG GIÓ MỚI” TỪ DƯỢC LIỆU
Nuôi trồng, chế biến, nghiên cứu và phát triển dược liệu hiện đang được các đơn vị, địa phương trong tỉnh quan tâm, mà Công ty CP Dược - Vật tư y tế Quảng Ninh là một trong những đơn vị điển hình. Dược liệu được nuôi trồng quy mô lớn đang dần hình thành thông qua chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP) với nhiều loài có giá trị, như: Hồi, quế, ba kích, trà hoa vàng, kim ngân, địa liền, cà gai leo, kim tiền thảo... Cũng trong chương trình OCOP đã có 20 tổ chức tham gia sản xuất thảo dược; sản xuất 70 sản phẩm dược liệu. Dược liệu còn được phát triển sản xuất thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và đã hình thành được chuỗi giá trị với nhiều sản phẩm có thương hiệu đặc trưng của Quảng Ninh, như ba kích tím, trà hoa vàng.
Để tạo điều kiện đẩy mạnh phát triển dược liệu, tỉnh đã ban hành, triển khai một số chính sách riêng, tạo hành lang pháp lý cho phát triển kinh doanh nông, lâm, ngư nghiệp nói chung và dược liệu nói riêng. Đồng thời, tỉnh đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng quy hoạch phát triển cây thuốc đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Việc ứng dụng KH-CN trong phát triển dược liệu cũng đang dần được quan tâm. Từ năm 2011 đến 2016, tỉnh đã triển khai 20 nhiệm vụ nghiên cứu về dược liệu, từ đó nhiều kết quả công trình nghiên cứu đã được triển khai, ứng dụng vào thực tế. Mới đây, Hội đồng KH-CN cấp tỉnh đã nghiệm thu Dự án “Điều tra, đề xuất quy hoạch trồng cây thuốc trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” do Sở Y tế làm chủ đầu tư. Theo đó, Dự án đã điều tra tổng thể về tài nguyên cây thuốc; ứng dụng tiến bộ KH-CN xây dựng mô hình trồng và sơ chế 10 cây dược liệu thế mạnh theo hướng GACP (thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu) tại Quảng Ninh; điều tra, nghiên cứu các điều kiện để làm tiền đề xây dựng Dự án “Vườn cây thuốc quốc gia Yên Tử”; đề xuất quy hoạch trồng cây thuốc trên địa bàn tỉnh... Dự án này mang đến một cái nhìn tổng thể về nguồn dược liệu trên địa bàn tỉnh, từ đó, các địa phương, doanh nghiệp, người dân có thể định hướng, đầu tư, chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ các cây công nghiệp giá trị thấp sang cây dược liệu giá trị cao...
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh còn gặp nhiều khó khăn. Đó là phải cạnh tranh với nguồn dược liệu nhập khẩu, đặc biệt là dược liệu giá rẻ, nhập lậu; các cơ chế, chính sách chưa đủ mạnh để tạo đột phá trong việc nghiên cứu, phát triển sản phẩm từ dược liệu thế mạnh; thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực dược liệu; việc sản xuất giống, quy trình kỹ thuật nuôi trồng, sơ chế, chế biến dược liệu chưa được quan tâm đúng mức; công tác bảo tồn nguồn gen, sưu tầm các bài thuốc cổ truyền còn hạn chế, dẫn đến dần mai một nhiều nguồn gen dược liệu quý, bài thuốc cổ truyền có giá trị... Giải được những “bài toán khó” này, chắc chắn việc phát triển dược liệu sẽ không còn là thách thức đối với các địa phương, doanh nghiệp, người dân.
Hoàng Quý
