Trong chuyến khảo sát gần đây, Ban Tổ chức Hội thi STKT tỉnh đã đánh giá cao đối với giải pháp “Ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất cây giống địa lan trần mộng, hoàng vũ bằng kỹ thuật tạo protocorm từ thân ngầm” của nhóm tác giả Ngô Thị Nguyệt, Trần Thị Doanh, Đặng Thị Chinh của Trung tâm KH&SX lâm nông nghiệp Quảng Ninh.
Thạc sĩ Ngô Thị Nguyệt, một trong 3 tác giả của giải pháp cho biết: Việt Nam là xứ sở của hoa lan, là một trong những nước xuất xứ của các loài lan thơm, đẹp và quý hiếm trên thế giới như hài hồng, thanh trường, thanh ngọc, hoàng vũ, trần mộng. Những năm gần đây, nhu cầu của người chơi hoa, nhất là hoa lan tăng nhanh. Điều này đòi hỏi chất lượng hoa ngày càng cao, nhất là các loài lan bản địa truyền thống có màu sắc đẹp, hương thơm quyến rũ. Trần mộng và hoàng vũ là hai loài lan ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm, ưa chuộng của khách hàng. Tuy nhiên, số lượng loài lan này không nhiều, nhân giống chỉ bằng phương pháp tách nhánh, nên hệ số nhân thấp, cây dễ bị nhiễm sâu bệnh và thoái hoá, chưa đáp ứng được nhu cầu của người chơi lan, việc gìn giữ và bảo tồn loài lan này vì thế cũng gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, việc tìm ra biện pháp nhân giống thích hợp để tạo ra số lượng lớn cây giống lan trần mộng, hoàng vũ là hết sức cần thiết.
Nhóm tác giả đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, nhân giống hai loài lan nói trên bằng phương pháp tạo protocorm được áp dụng chủ yếu ở các đối tượng 1 lá mầm như phong lan, dứa, huệ... cùng một lúc đỉnh sinh trưởng tạo ra hàng loạt protocorm và các protocorm này có thể tiếp tục phân chia thành các protocorm mới hoặc phát triển thành cây hoàn chỉnh. Bằng phương thức này đã tạo ra một số lượng lớn cây giống khoẻ, đồng đều và không bị sâu bệnh trong một thời gian ngắn, đồng thời ngăn cản sự thoái hoá giống. Nhóm tác giả đã xây dựng được bản hướng dẫn kỹ thuật nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào cho 2 loài địa lan trần mộng và hoàng vũ.
Giải pháp này có tính năng mới, ưu việt hơn so với giải pháp cũ, đó là không qua giai đoạn vào mẫu, tiết kiệm được chi phí mua giống gốc, hạn chế tác hại của hoá chất khử trùng độc hại cho người lao động trong quá trình vào mẫu, giảm thiểu sự khai thác mẫu từ tự nhiên. Đồng thời, giải pháp tạo ra ưu thế của nuôi cấy lát mỏng tế bào, tìm được môi trường tối ưu tăng hệ số nhân nhanh protocorm, từ đó tăng gấp đôi số chồi hình thành so với quy trình cũ; cải tiến giai đoạn hình thành chồi và tạo cây hoàn chỉnh thành một giai đoạn, vừa nâng cao hệ số chồi hữu hiệu, vừa có khả năng ra rễ, rút ngắn thời gian ra cây từ 10-12 tháng xuống còn từ 8-10 tháng. Việc ứng dụng giải pháp đã góp phần sản xuất ra số lượng lớn cây giống đồng đều, chất lượng tốt, giá thành giảm hơn so với trước đây, sản phẩm có tính cạnh tranh cao, có thể đáp ứng nhu cầu thị trường. Giải pháp có thể triển khai được ngay với trình độ kỹ thuật và thị trường vật tư trong nước hiện nay.
Chia sẻ với chúng tôi, chị Trần Thị Doanh, Giám đốc Trung tâm KH&SX lâm nông nghiệp Quảng Ninh, cũng là đồng tác giả của giải pháp, cho biết thêm: Giải pháp đã góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát triển các loài lan quý, khắc phục tình trạng suy kiệt tài nguyên thiên nhiên; cung cấp cho thị trường sản phẩm cây giống sạch bệnh, giúp người dân yên tâm về nguồn gốc giống và chất lượng cây giống. Đồng thời, góp phần nhân rộng, phổ biến giống chất lượng cao và phương thức canh tác nông nghiệp công nghệ cao, giúp tăng thu nhập của các cơ sở sản xuất, các nhà vườn tạo việc làm, tăng hiệu quả sử dụng đất.
Phạm Hoạch
