Cuối tháng 8 vừa qua, toàn bộ Trung tâm cai nghiện ma tuý Vạn Cảnh đã chuyển về ngôi nhà mới mang tên Trung tâm Giáo dục Lao động Xã hội Vũ Oai (thôn Đồng Rùa, xã Vũ Oai, Hoành Bồ).
Vậy là không còn cảnh biệt lập giữa biển khơi, những học viên cai nghiện được đưa về đất liền với một cơ sở hạ tầng mới, một mô hình cai nghiện và phương pháp quản lý sau caimới… Điều đó cũng là niềm hy vọng mới cho những người một thời lầm lỗi tìm sựhồi sinh, đoạn tuyệt với cái chết trắng.
Một phòng ở của học viên
Vui mừng nhưng cũng bỡ ngỡ, lo lắng là tâm trạng chung của gần 180 học viên cai nghiện chuyển từ Vạn Cảnh vào Trung tâm GD LĐXH Vũ Oai. Họ vui mừng vì được vào đất liền, gần với gia đình, người thân, gần với cuộc sống đời thường hơn. Dẫu không phải là nơi đô thị, nhưng điều kiện sinh hoạt ở Vũ Oai cũng bớt khó khăn hơn nhiều so với một nơi biệt lập, xa xôi như đảo Vạn Cảnh. Trong niềm vui ấy, họ cũng không tránh khỏi những bỡ ngỡ, lo lắng cho cuộc sống mới. Học viên Bùi Hoàng Sỹ (phường Cao Thắng, TP Hạ Long) cho biết: “Em ở Vạn Cảnh được một năm rồi. Chuyển vào đây em cũng thấy mừng vì điều kiện sinh hoạt tiện hơn, việc thăm gặp của gia đình cũng thường xuyên hơn. Thế nhưng, em cũng thấy hụt hẫng vì khi mới đi cai, chúng em đều xác định là sau hai năm sẽ được về nhà, giờ lại tăng thành 4 năm. Về trung tâm mới được hơn hai tuần rồi nhưng tư tưởng của em vẫn còn… mông lung lắm”. Rất nhiều học viên khác cũng đang lo lắng bởi thời hạn 4 năm cách ly với cuộc sống đời thường. Điều đó cũng hoàn toàn hợp lý bởi lẽ 4 năm là cả một quãng thời gian dài đối với những người đang ở lứa tuổi thanh niên, lứa tuổi của hầu hết học viên nơi đây. Mặt khác, khi chuyển về Vũ Oai, họ không chỉ có một nơi ở mới mà còn phải thực hiện một mô hình cai nghiện và quản lý sau cai mới. Mặc dù có nhiều thuận lợi hơn, nhưng họ cũng phải cố gắng hơn để cai nghiện, lao động và học nghề, để chứng tỏ mình đã hoàn toàn từ bỏ được những ám ảnh của ma tuý. Có như thế, họ mới được trở về với cuộc sống đời thường với nguy cơ tái nghiện thấp nhất.
Ngoài những băn khoăn về thời hạn cai nghiện và việc làm trong thời gian ở Trung tâm, hầu hết học viên đều bằng lòng với ngôi nhà mới của mình. Toạ lạc trong khuôn viên rộng hơn 40 ha, Trung tâm GD LĐXH Vũ Oai thoạt nhìn như một trường dạy nghề với những khu nhà mái ngói đỏ tươi. Mặc dù khu nhà ở của học viên nằm tách biệt hẳn với khu dạy nghề, khu văn phòng, khu sản xuất… nhưng rất thoáng đãng với khoảng sân rộngđược dùng làm sân chơi thể thao. Mỗi phòng ở gần 30 m2, bố trí giường tầng dành cho 12 học viên, công trình vệ sinh khép kín, tủ quần áo riêng cho từng người. Ngoài một số trang phục của cá nhân, học viên được trang bị đồng phục của Trung tâm. Mỗi khu nhà ở cho học viên có một nhà sinh hoạt cộng đồng được sử dụng làm nhà ăn, xem truyền hình và tổ chức các sinh hoạt cộng đồng khác. Đồng chí Phạm Văn Trạc, Giám đốc Trung tâm cho biết: “Hiện nay, cơ sở hạ tầng của Trung tâm còn đang hoàn thiện, nên toàn bộ học viên chưa được ra ngoài, mà chỉ tập trung trong khu nhà ở. Trước mắt học viên chỉ làm một số công việc như san nền sân, làm sân chơi thể thao, dọn dẹp phòng… Sau khi đơn vị thi công rút, chúng tôi sẽ cho học viên tăng gia sản xuất, gặp người thân. Thời gian đầu mới chuyển về đây, chúng tôi rất vất vả trong công tác ổn định tâm lý cho học viên, vì ai cũng mong gặp người nhà,được làm việc cho thời gian đỡ dài… Giờ thìcũng đỡ rồi, số đông đều đã chấp nhận cuộc sống hiện tại”. Đến thời điểm này, tư tưởng của học viên trong Trung tâm đã dần đi vào ổn định. Họ đều xác định phải mất 4 năm để trả giá cho những lỗi lầm của mình và đó cũng là thời gian để họ tìm lại quãng đời đã đánh mất, xây dựng những bước đi trong tương lai.
Niềm hy vọng mới
Sự ra đời của Trung tâm GD LĐXH Vũ Oai và “Đề án tổ chức quản lý dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma tuý tại tỉnh Quảng Ninh” bắt nguồn từ diễn biến phức tạp của tệ nạn ma tuý trên địa bàn tỉnh. Theo số liệu thống kê năm 1993, cả tỉnh mới có 282 người nghiện ma tuý; đến tháng 10-2003 tăng lên 1.850 người. Tại thời điểm tháng 2-2004, số người nghiện có hồ sơ quản lý trên địa bàn tỉnh là 2.209 người và 934 người nghi nghiện. Tuy nhiên, trên thực tế, số người nghiện còn lớn hơn rất nhiều. Để phòng, chống tệ nạn ma tuý, Quảng Ninh đã đầu tư hàng chục tỷ đồng để thành lập, nâng cấp các mô hình và cơ sở cai nghiện. Chuyển động tích cực như vậy song hiệu quả không cao, tỷ lệ tái nghiện không có chiều hướng giảm. Thời gian tập trung 24 tháng đối với một người cai nghiện chưa hội đủ những yếu tố cần thiết để giúp họ có thể dứt hẳn cơn nghiện. Đứng trước thực trạng trên, Quảng Ninh đã có nhiều cố gắng để tìm ra một phương pháp ưu việt hơn cho công tác cai nghiện. Nhiều đoàn cán bộ của tỉnh đã đến các địa phương khác như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... để nghiên cứu, học tập kinh nghiệm. HĐND tỉnh cũng có Nghị quyết số 14 NQ/HĐ ngày 19-7-2004 về việc “Xây dựng cơ sở cai nghiện và quản lý sau cai nghiện cho các đối tượng nghiện ma tuý trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”. Tiếp đến là hàng loạt chủ trương của tỉnh để cho ra đời Đề án “Tổ chức quản lý, dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại tỉnh Quảng Ninh” và Trung tâm GD LĐXH Vũ Oai.
Hiện nay, Trung tâm GD LĐXH Vũ Oai đang từng bước ổn định cuộc sống cho học viên, hoàn thiện cơ sở vật chất để chuẩn bị tiếp nhận học viên mới vào cuối tháng 9. Đồng thời, tỉnh cũng đang kêu gọi các doanh nghiệp đầu tư cơ sở nhà xưởng, trang thiết bị, dây chuyền sản xuất tại Trung tâm để chuyển toàn bộ số người đã qua hai năm cai nghiện bắt buộc sang thực hiện “Đề án tổ chức quản lý dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại tỉnh Quảng Ninh”. Đây là một mô hình tập trung hoàn toàn mới mẻ, mới chỉ thực hiện thí điểm ở một số địa phương như TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…Mô hình này được đầu tư đầy đủ để tiếp nhận toàn bộ người nghiện trên địa bàn vào cai nghiện, cách ly hoàn toàn với môi trường bên ngoài trong thời gian 4 năm (2 năm cai nghiện và 2 năm quản lý sau cai). Trong khoảng thời gian đó, học viên sẽ được tổ chức cai nghiện, chữa bệnh, đào tạo nghề và tạo việc làm… Việc thu hút đầu tư của các doanh nghiệp vào trong Trung tâm không phải là điều đơn giản. Khó khăn phát sinh từ nhiều phía: sức khoẻ, trình độ của người nghiện có nhiều hạn chế trong khi nhu cầu của các doanh nghiệp đòi hỏi ngày càng cao ở người lao động về trình độ tay nghề, trình độ văn hóa. Mặt khác, khi đầu tư vào môi trường “đặc biệt nhạy cảm” này, lãnh đạo các doanh nghiệp đứng trước nhiều thách thức: ngoài trách nhiệm xã hội,các doanh nghiệp còn phải thực hiện các nghĩa vụ với Nhà nước, bảo đảm lợi ích cho người lao động và doanh nghiệp... Nhằm giải quyết những khó khăn này, tỉnh đã có những cơ chế, chủ trương, chính sách thông thoáng; thu hút các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất mạnh dạn đầu tư vào Trung tâm GD LĐXH Vũ Oai để giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện. Trong đó đáng lưu ý là những ưu đãi về mặt bằng sản xuất, nhà xưởng; vốn và lãi suất cho các trường, trung tâm và các cơ sở sản xuất dạy nghề hoặc tạo việc làm cho người sau cai. Cùng với đó là những ưu đãi hỗ trợ tài chính sau khi nộp thuế và một vài ưu đãi khác như BHXH, BHYT, hỗ trợ bao tiêu sản phẩm... Hiện nay, đã có 2 doanh nghiệp được sự đồng ý của UBND tỉnh đang xúc tiến việc thành lập cơ sở sản xuất trong Trung tâm vớinghềmài đá mỹ nghệ và sản xuất vàng mã.
Với sự tiên phong của hai doanh nghiệp này, bước đầu “Đề án tổ chức quản lý dạy nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy tại tỉnh Quảng Ninh” đã có chuyển động tích cực. Điều đó không chỉ khiến cho các nhà quản lý yên tâm,những học viên cai nghiện yên lòng mà còn tiếp thêm niềm hy vọng cho hàng ngàn gia đình có con em mắc nghiện. Bà Nguyễn Thị Linh (phường Bạch Đằng, TP Hạ Long) nói: “Nếu vào Vũ Oai mà con tôi được học nghề, được có việc làm, tôi sẽ đưa con tôi đi ngay. Trước kia, cháu cũng đi cai hai lần rồi, nhưng về không có việc làm, lại chơi bời lêu lổng và tái nghiện…”.
