Cơ sở vật chất trường, lớp thiếu thốn, tạm bợ; giáo viên ít có điều kiện để nâng cao trình độ; người dân ít quan tâm đến việc học hành của con trẻ… là những "rào cản" khiến cho công tác giáo dục ở vùng khó càng thêm khó.
Để rút ngắn khoảng cách giữa các vùng miền, trong đó có giáo dục, những năm qua, các cấp, các ngành trong tỉnh đã rất nỗ lực đầu tư mọi mặt cho lĩnh vực này. Nhờ vậy, diện mạo của giáo dục vùng khó đang được đổi thay từng ngày.
Trường Mầm non Quảng Đức (Hải Hà) được đầu tư khang trang, kiên cố.
Từ đầu tư cơ sở vật chất...
Đến thôn Phai Lầu, xã Đồng Văn (Bình Liêu), nhiều người dân ở đây hồ hởi kể với chúng tôi về chuyện anh Phùn Dẩu Pẩu hiến 830m2 đất của gia đình để xây dựng trường học. Ông Hoàng Xuân Hương, Chủ tịch UBND xã nói: "Ở miền núi, tiếng là đất rộng người thưa, nhưng tìm được mặt bằng để xây trường khó lắm. Riêng tiền công san gạt mặt bằng, vận chuyển vật liệu xây dựng đã bằng xây 2 trường học. Bà con ở Phai Lầu giờ biết yêu, biết quý cái chữ, nên anh Pẩu đã tự nguyện hiến đất để xây trường. Nhờ thế mà Phai Lầu đã có lớp học mới. Trẻ con trong bản không phải học lớp tranh tre, bà con ai cũng phấn khởi".
Lớp học ở thôn Phai Lầu chỉ là 1 trong 233 điểm trường được xây mới và sửa chữa từ sự hỗ trợ của Dự án Giáo dục tiểu học vùng khó (PEDC) do Bộ GD-ĐT quản lý. Quảng Ninh là 1 trong 40 tỉnh, thành được hỗ trợ từ dự án này. Dự án được triển khai tại 4 địa phương: Tiên Yên, Bình Liêu, Ba Chẽ, Móng Cái. Dự án bao gồm rất nhiều nội dung, trong đó quan trọng nhất là hỗ trợ xây dựng các điểm trường tiểu học ở những xã vùng sâu, vùng xa, nhằm tạo điều kiện tốt nhất để trẻ em được đến trường. Mỗi điểm trường được xây dựng từ 3-4 phòng học, phòng giáo viên, nhà vệ sinh, bể nước theo đúng tiêu chuẩn và mẫu thiết kế. Các điểm trường còn được trang bị bàn, ghế, bảng chống loá, điện thắp sáng, quạt mát. Dự án triển khai từ năm 2004 và đã kết thúc vào cuối năm 2010. Tuy chưa thể giải quyết hết những khó khăn, nhưng sự thành công của dự án trên địa bàn tỉnh đã góp phần thay đổi đáng kể diện mạo giáo dục những nơi này.
Song song với Dự án PEDC, giáo dục vùng khó ở Quảng Ninh còn nhận được sự quan tâm đầu tư của tỉnh thông qua Đề án "Kiên cố hóa trường lớp và xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia". Một trong những mục tiêu của Đề án là xoá 100% phòng học tạm vào năm 2010 (về trước kế hoạch của Chính phủ 2 năm). Đề án phần lớn tập trung đầu tư cho các trường, điểm trường miền núi, vùng sâu, vùng xa, với tổng vốn đầu tư gần 500 tỷ đồng. Đến hết năm 2010, toàn tỉnh đã xây dựng 374 công trình (1.011 phòng học, 294 phòng công vụ cho giáo viên), tổng mức đầu tư (theo quyết định) là 657 tỷ đồng. Đến nay, gần 100% trường, lớp học trên địa bàn tỉnh đã được kiên cố hóa. Bên cạnh đó, công tác xây dựng trường chuẩn quốc gia được tập trung chỉ đạo quyết liệt, đạt kết quả cao cả về số lượng và chất lượng; số trường chuẩn quốc gia ở các cấp học tăng nhanh, vượt chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII đã đề ra 2,2%. Số trường đạt chuẩn quốc gia đều có ở các cấp học và các địa phương trong tỉnh, kể cả những địa phương khó khăn nhất. Đến hết năm 2010, toàn tỉnh có 225 trường chuẩn quốc gia; trong đó, 27 trường mầm non (4 trường mức độ 2), 120 trường tiểu học (18 trường mức độ 2), 62 trường THCS, 16 trường THPT.
Tạo ra những "cú huých" cho giáo dục vùng khó, còn phải kể đến Đề án phát triển giáo dục mầm non giai đoạn 2008-2015 trên địa bàn tỉnh. Riêng năm 2010, tỉnh đã dành hơn 230/495 tỷ đồng kiên cố hoá trường lớp các cấp học để xây dựng 516 phòng học, 101 nhà công vụ cho giáo viên, xóa phòng học tạm cho cấp học mầm non…
Đến nâng cao chất lượng dạy và học
Cơ sở vật chất là điều kiện đầu tiên để thu hút trẻ vùng sâu, vùng xa đến trường; nhưng để duy trì kết quả bền vững, cần phải nâng cao được chất lượng giáo dục. Bởi vậy, cùng với đầu tư về cơ sở vật chất, các dự án, đề án... đều quan tâm đầu tư đồng bộ cả về nguồn nhân lực, trang thiết bị giảng dạy.
Thực hiện các nội dung khác, Dự án PEDC đã tổ chức tập huấn cho hàng trăm lượt cán bộ giáo viên tiểu học của 4 địa phương về chương trình SGK mới; đổi mới phương pháp quản lý, giảng dạy; tập huấn cho hiệu trưởng và giáo viên các trường về nội dung, nghiệp vụ vận động cộng đồng tham gia giáo dục. Trên cơ sở đó, các trường triển khai đến các thôn, bản. Đến nay, các thôn, bản đều có kế hoạch tham gia và phối hợp với nhà trường giáo dục học sinh; 100% học sinh ở những vùng hưởng dự án đã có góc học tập trong nhà đủ ánh sáng và yên tĩnh; các bậc phụ huynh cũng chủ động tăng cường nói tiếng Việt, dạy tiếng Việt cho con em mình tại nhà. Học sinh dân tộc ở các điểm trường được cấp phát đủ SGK, thiết bị dạy và học (trung bình trên 15.600 bộ SGK và các tài liệu tham khảo; trên 4.000 quyển vở; trên 5.000 bộ đồ dùng thực hành Toán - Tiếng Việt lớp 1, 2 và các thiết bị dạy học khác như màn hình ti vi, đầu ĐV, đài catset/năm). Dự án đã góp phần nâng cao năng lực xây dựng kế hoạch và quản lý chỉ đạo của cán bộ quản lý giáo dục, hiệu trưởng các trường; trình độ văn hoá và chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên; chất lượng học tập của học sinh.
Tỉnh cũng ban hành nhiều cơ chế, chính sách để cải thiện, nâng cao đời sống cho giáo viên, nhất là giáo viên mầm non đang công tác ở vùng khó; thu hút giáo viên về công tác ở vùng sâu, vùng xa; hỗ trợ học sinh dân tộc, nhất là trẻ mẫu giáo, để tiến tới đạt tiêu chí phổ cập mầm non 5 tuổi; đầu tư cho hệ thống các trường dân tộc nội trú huyện, nội trú dân nuôi; bổ sung biên chế cho ngành học mầm non (năm 2009-2010 bổ sung 1.446 biên chế)...
Cùng với đó, ngành GD-ĐT nỗ lực nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên ở vùng sâu, vùng xa, thông qua các chương trình đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng. Hiện, 100% giáo viên có trình độ chuyên môn đạt chuẩn trở lên, trong đó 46,2% trên chuẩn. Nhiều chương trình chăm sóc, giáo dục được áp dụng đạt hiệu quả cao, như: Dinh dưỡng và sức khoẻ cho trẻ, hướng dẫn thực hành chế biến món ăn ở các trường mầm non, dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc. Từ năm học 2009-2010, Phòng GD Tiểu học (Sở GD-ĐT) có sáng kiến tổ chức Hội thi "Kể chuyện và đọc diễn cảm" cho học sinh tiểu học dân tộc thiểu số trong toàn tỉnh. Cuộc thi đã được Bộ GD-ĐT phát triển thành Hội thi "Tiếng Việt của chúng em" và chỉ đạo tổ chức rộng rãi trong cả nước từ năm học 2010-2011.
Sự quan tâm và những giải pháp trên đã mang lại nhiều đổi thay cả về cơ sở vật chất và chất lượng giáo dục ở vùng khó. Đây chính là yếu tố quan trọng để thúc đẩy kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội ở những nơi này phát triển, vững bước cùng miền xuôi.
