Xách hàng qua cửa khẩu - “Nghề” mới ở Móng Cái

Gần hai chục ngày nay, lượng người làm thủ tục xuất nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái tăng đột biến. Suốt từ sáng đến tối, lúc nào cửa khẩu cũng đông nghẹt người. Tuy nhiên, không giống những dịp khác, thời gian này lượng khách du lịch lại rất ít.

Trong hàng dài những người chờ làm thủ tục thì phần lớn là những người... xách hàng thuê từ Đông Hưng, Trung Quốc về Móng Cái; hầu như trong dòng người nhập cảnh về Việt Nam, ai cũng khệ nệ mang theo những thùng hàng, bọc hàng được chằng buộc cẩn thận... 

Tôi đi xách hàng...

Nộp một bức ảnh và 300.000đ cho một “cò” chuyên làm thủ tục, hai tiếng sau tôi đã có sổ thông hành qua lại cửa khẩu với giá trị sử dụng trong vòng một năm. Giá tiền này đã bao gồm cả tiền “dịch vụ” vì lệ phí làm thủ tục chỉ mất 200.000đ nhưng “cò” vẫn luôn miệng nói “Vì có người quen giới thiệu nên chị lấy hữu nghị đấy, người lạ là phải mất hơn thế nhiều. Có người còn bị mất bạc triệu mà cũng chỉ được giấy thông hành một ngày thôi...”.

Có sổ thông hành trong tay, tôi theo chân chị Lan, một người quen, sang Trung Quốc để... xách hàng. Ngay từ 7h sáng, chúng tôi đã có mặt ở cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Tôi cứ tưởng mình đến sớm nhưng khu vực chờ làm thủ tục xuất cảnh đã đông nghẹt người. Đã quen với cảnh chờ đợi nên hầu hết những người đang xếp hàng tỏ ra rất bình thản. Họ râm ran chuyện trò, hỏi thăm nhau: “Hôm nay xách hàng gì”, “Hôm qua xách được nhiều không” v.v... Nhích dần từng bước, đến hơn 8h tôi cũng làm được thủ tục xuất cảnh. Đi qua khu vực kiểm tra của các cơ quan chức năng Việt Nam, điều đầu tiên tôi nhìn thấy là hai đoàn người xếp ngay ngắn, trật tự chờ làm thủ tục nhập cảnh vào Việt Nam. Ai cũng có hàng hoá mang theo, kiên nhẫn chờ làm thủ tục. Mất gần 1 tiếng đồng hồ xếp hàng nữa, chúng tôi mới đặt chân được đến cửa ngõ của thị xã Đông Hưng (Quảng Tây, Trung Quốc). Tính ra, chúng tôi đã mất hơn 2 tiếng đồng hồ để xếp hàng làm thủ tục mới tới được nơi tập kết hàng hoá. Nơi tập kết hàng để chuyển về Việt Nam nằm ở đầu phố Hoà Bình, ngay gần cửa khẩu. Mặc dù chỉ là một con phố nhỏ nhưng nơi đây đông đúc, nhộn nhịp như một cái chợ. Tham gia vào đội quân xách hàng có cả người Trung Quốc, người Việt, thậm chí có cả những người phụ nữ vừa địu con trên lưng, vừa mang vác hàng. Hàng hoá thì có đủ loại, từ quần áo, đồ gia dụng cho đến đồ điện tử cao cấp... Ai cũng cố chằng buộc cho thật kỹ để mang được nhiều. Cứ mỗi khi có chiếc xe lôi vào chở hàng đến là mọi người đều đổ xô tới, hy vọng giành được hàng để xách qua cửa khẩu. Xung quanh những chiếc xe này cũng có cả những trận “khẩu chiến” nhưng nhanh chóng được dập tắt vì ai cũng sợ công an Trung Quốc bắt. Những người chưa có hàng thì chụm lại với nhau bàn tán, trò chuyện. Tranh giành mãi, hai chị em tôi cũng có được một bọc hàng, gồm 86 cái quần bò. Lại thêm gần một tiếng đồng hồ chen chúc, chờ đợi, chúng tôi cũng xuất cảnh được qua cửa khẩu. Cùng chiều với chúng tôi là hàng trăm người tay xách nách mang, khệ nệ bê hàng. Trong số họ có cả những ông già, bà già, những đứa trẻ còn chưa trưởng thành, vai trĩu xuống bởi những bọc hàng nặng...

Người người, nhà nhà đi xách hàng

Sở dĩ có tình trạng người người đổ xô đi xách hàng qua cửa khẩu là do sự “cấm biên”, như cách nói của dân ở đây để ám chỉ việc các cơ quan chức năng tăng cường việc kiểm soát, bảo vệ biên giới khiến cho hàng lậu không thể đi qua các đường mòn, qua sông v.v... Do hàng hoá không thẩm lậu được qua đường biên nên các chủ hàng phải thuê người chia nhỏ hàng, xách qua cửa khẩu. Ban đầu, mỗi chủ hàng chỉ thuê một vài người xách hàng nhưng do nhu cầu nhiều, người nọ giới thiệu người kia nên số người tham gia vào đội quân “cửu vạn không chuyên” này càng nhiều. Ước tính, có hàng nghìn người đang tham gia vào công việc này. Trước thời điểm “cấm biên”, lượng người làm thủ tục xuất nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái chỉ vào khoảng trên dưới 1 nghìn, nhưng hiện nay, con số này đã lên tới hơn 1 vạn lượt người.

Việc xách hàng qua cửa khẩu có sức hấp dẫn với nhiều người vì tiền thù lao sau mỗi ngày tương đối cao, yêu cầu lại đơn giản. Chỉ cần có người bảo lãnh, có sức khoẻ để mang vác được hàng hoá và có giấy thông hành, sổ thông hành là ai cũng có thể tham gia vào đội quân này. Tuỳ từng mặt hàng mà chủ trả tiền công nhiều hay ít; ví dụ như các loại quần có giá dao động từ 1.000đ-3.000đ/chiếc; áo từ 500đ-1.500đ (tuỳ vào độ dày của quần, áo); quạt điện giá 40.000đ-60.000đ; đồ chơi, đồ dùng trẻ em như xe đạp, xe nôi, ô tô cũng có giá dao động theo sự cồng kềnh của hàng... Với giá cả như thế, trung bình mỗi ngày một người có thể kiếm hơn 100.000đ, thậm chí có người còn kiếm được vài trăm nghìn đồng. Chính vì vậy, công việc này thu hút số đông lao động nông nhàn của thị xã Móng Cái tham gia. Chị Lương Thị Hà (khu Thác Hàn, phường Ninh Dương, Móng Cái) cho biết: “- Trước kia xóm tôi lúc nào cũng đông đúc, các bà, các chị suốt ngày tập trung “buôn dưa lê”; nhưng từ khi cấm biên, đường lúc nào cũng vắng ngắt. Cả xóm cùng đi xách hàng. Nhiều em học sinh cũng tranh thủ học một buổi để đi xách hàng, kiếm tiền cũng dễ mà!”. Trong chuyến đi của mình, tôi cũng lân la hỏi chuyện được rất nhiều những “cửu vạn không chuyên” này. Họ là những nông dân, những chị thu mua đồng nát, những người chạy xe ôm, học sinh v.v... thậm chí có cả giáo viên. Đó là trường hợp một cô giáo dạy ở trường mầm non Hoa Sen, tên là T. Cô giáo không quen xách nặng nên phải rất khó khăn mới mang được 2 thùng quạt qua cửa khẩu. Cô nói với tôi: “Lương em mỗi tháng chỉ được 900.000 ngàn đồng nên tranh thủ những buổi không lên lớp, kiếm thêm chút tiền...!”. Cô còn bảo: “- May là khi qua cửa khẩu hay gặp phụ huynh học sinh làm hải quan, biên phòng nên cũng được ưu tiên cho qua nhanh hơn!”. Ngoài những người tranh thủ thời gian này để kiếm tiền thì có nhiều người bắt buộc phải gia nhập vào đội quân xách hàng. Như chị Thuỷ (phường Ka Long, TX Móng Cái) là một ví dụ. Bình thường, chị bán hàng cá ở chợ Ninh Dương, nguồn hàng lấy từ Trung Quốc nên khi “cấm biên” không lấy được hàng chị phải đi xách hàng thuê. Chị bảo: “Trước kia mỗi ngày tôi kiếm được 200 ngàn đồng, bây giờ chỉ được vài chục nhưng vẫn cứ phải đi. Dù sao vẫn hơn là thất nghiệp”.

Mặc dù việc xách hàng thuê có thể giúp nhiều người kiếm tiền nhưng không phải bao giờ cũng suôn sẻ. Với đội quân này, nỗi lo lớn nhất là bị lực lượng hải quan đánh thuế. Theo quy định của nhà nước, định mức hàng hoá miễn thuế nhập khẩu không quá 2.000.000VND/người/ngày. Nếu quá định mức này, hải quan sẽ đánh thuế vào số hàng vượt. Trong khi đó, nhiều người xách đến hàng chục, hàng trăm bộ quần áo với tổng giá trị hàng triệu đồng. Vì vậy, để qua mắt lực lượng hải quan, họ đã phải chằng buộc thật gọn gàng, lúc làm thủ tục nhập cảnh phải cố gắng xách nhẹ nhàng. Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn. Nhiều người không qua được phải nộp thuế coi như làm không công vì chủ hàng không trả tiền thuế. Ông Lý Hồng Kỳ (Trà Cổ, Móng Cái) cho biết: “Mấy hôm trước tôi phải bỏ ra 150.000đ để trả tiền thuế vì xách 80 cái quần bò, bị hải quan kiểm tra. Thế là mất đứt tiền công của 2 ngày xách hàng”...

Có thể nói, xách hàng qua cửa khẩu ở Móng Cái thực chất là sự đối phó, “lách luật” của các chủ hàng khi các cơ quan chức năng tăng cường các biện pháp chống buôn lậu! Vì thế, về lâu về dài, không thể để tình trạng này diễn ra như nó đang diễn ra được! Ấy là chưa nói đến chuyện do lượng người xách hàng đông đảo như hiện nay đã khiến tình hình quanh cửa khẩu rất phức tạp. Các lực lượng chức năng làm nhiệm vụ ở khu vực này cũng đang quá tải... Tình hình này cần được chấn chỉnh lại!