Xây dựng thương hiệu nông sản: Trợ lực cho “tăng trưởng xanh”

28/02/2012 07:02

LTS: Trong chiến lược phát triển tới đây, Quảng Ninh đã đặt ra mục tiêu chuyển đổi tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu; từ nóng sang xanh; từ chưa bền vững sang bền vững... Theo đó, Quảng Ninh đã thực hiện rất nhiều giải pháp chiến lược như: Thu hút đầu tư; tập trung cho công tác quy hoạch... Đặc biệt là tập trung cho lĩnh vực khoa học công nghệ; trong đó, có mục tiêu xây dựng 14 thương hiệu nông sản trong năm 2012 này.

Nhu cầu bức thiết...

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, cả nước hiện có khoảng 800 nông sản nổi tiếng ở hầu hết các địa phương nhưng mới chỉ có 59 nhãn hiệu tập thể, 12 nhãn hiệu chứng nhận và 24 chỉ dẫn địa lý được đăng ký bảo hộ cho các sản phẩm nông sản nổi tiếng. Còn tại Quảng Ninh số lượng nông sản cần được xây dựng thương hiệu (dưới hình thức nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý) lên tới 45-50 nông sản. Song đến thời điểm hiện tại Quảng Ninh mới chỉ có 1 nhãn hiệu tập thể hoa Hoành Bồ dùng cho sản phẩm hoa của huyện Hoành Bồ.

Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu do việc xây dựng thương hiệu cho các nông sản theo hình thức chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể còn mới; yêu cầu cao về chuyên môn; chi phí lớn. Mặt khác, theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ thì quyền sở hữu đối với chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận sử dụng cho các đặc sản địa phương phải do UBND các tỉnh thực hiện bảo hộ và phát triển. Tuy nhiên ở Quảng Ninh những năm trước chưa có cơ chế chính sách để có thể sử dụng ngân sách địa phương thực hiện việc bảo hộ và phát triển này. Đã dẫn đến tình trạng rất nhiều đặc sản ở Quảng Ninh bị mất dần uy tín, khó tìm kiếm thị trường và nâng giá thành sản phẩm...

Rau an toàn Quảng Yên là một trong 14 sản phẩm nông sản mà Quảng Ninh thực hiện xây dựng và phát triển thương hiệu năm 2012.

Với chiến lược phát triển kinh tế mới theo quan điểm khai thác triệt để các tiềm năng, lợi thế sẵn có; đặc biệt là chủ trương lấy năm 2012 là năm khoa học công nghệ, tỉnh đã quyết định dành 32 tỷ đồng để phát triển thương hiệu 14 loại nông sản như: Chả mực Hạ Long; sá sùng Vân Đồn; tu hài Vân Đồn; mật ong Tiên Yên; mực ống Cô Tô; na dai Đông Triều; vải chín sớm Phương Nam (Uông Bí); chè Đường Hoa (Hải Hà); gạo nếp cái hoa vàng (Đông Triều); gà Tiên Yên; rau an toàn Quảng Yên; rượu mơ Yên Tử, miến dong Bình Liêu; mía tím Hải Hà… Điều này thể hiện quyết tâm chính trị của tỉnh trong việc mở ra một hướng đi để việc phát triển thương hiệu đối với các đặc sản của địa phương.

Từ chiến lược phát triển trên, có thể thấy rằng việc đăng ký bảo hộ thương hiệu nông sản trong thời điểm hiện nay là hết sức cần thiết và cần được gấp rút thực hiện. Bởi lẽ, các sản phẩm nông sản sau khi có thương hiệu, giá bán cao hơn hẳn (thường tăng từ 15-20%); thị trường được mở rộng, thuận lợi cho việc đàm phán, tiếp thị, cung ứng sản phẩm cho các siêu thị, trung tâm thương mại trong và ngoài tỉnh. Mặt khác, công tác quản lý chất lượng sản phẩm, quản lý thương hiệu được kiểm soát chặt chẽ thông qua việc hình thành các tổ chức đại diện cho các đơn vị, các hộ gia đình cùng tham gia sản xuất kinh doanh (các hợp tác xã, hiệp hội ngành nghề...).

Còn nhiều việc phải làm

Thông thường, bất cứ cơ quan bảo hộ nào khi tiến hành xây dựng thương hiệu nông sản thì phải thực hiện 2 pha. Đó là: Xác lập quyền (pha 1) và phát triển sản phẩm, phát triển thương hiệu (pha 2). Tuy cách triển khai này ở mỗi địa phương, đơn vị khác nhau nhưng thời gian thực hiện thường kéo dài từ khoảng 2 năm rưỡi đến 3 năm (pha 1 mất khoảng 1 năm rưỡi, pha 2 mất khoảng hơn 1 năm). Tuy nhiên, như trên đã nói, việc xây dựng thương hiệu cho các nông sản hiện nay đang trở thành nhu cầu bức thiết đối với Quảng Ninh nên tỉnh đã chủ trương rút ngắn thời gian xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm bằng cách kết hợp luôn hai pha để rút ngắn thời gian hoàn thành xuống còn 1 năm. Đây là lĩnh vực mới, trong khi khối lượng công việc nhiều; số đơn vị có năng lực, khả năng chuyên môn trong lĩnh vực này lại rất ít. Mặt khác, nhận thức của một số cá nhân, tổ chức về sở hữu trí tuệ còn hạn chế. Nên việc xây dựng thương hiệu cho nông sản của Quảng Ninh là một chặng đường không dễ thực hiện, rất cần sự phối kết hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể liên quan cũng như việc nâng cao nhận thức của các hộ sản xuất 14 loại nông sản này trên toàn tỉnh.

Đồng chí Đinh Sỹ Nguyên, Trưởng Phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ, Sở Khoa học và Công nghệ cho biết: “Ngay khi có quyết định cấp kinh phí cho xây dựng và phát triển 14 nông sản của tỉnh thì chúng tôi đã lập tức phối hợp với các đơn vị tư vấn khảo sát tại các địa phương có nông sản cần xây dựng và phát triển thương hiệu và các ngành có liên quan như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công thương, Ban Xây dựng nông thôn mới để chủ động xây dựng kế hoạch, tuyên truyền, thực hiện đúng theo đúng lộ trình, các bước công việc. Nhờ nhận được sự đồng thuận của các cấp, các ngành nên việc thực hiện bước đầu đã có những tiến triển khá thuận lợi...”.

Rõ ràng, với mục tiêu rút ngắn thời gian thì các nhà chuyên môn và cơ quan chức năng sẽ phải chủ động, nhanh chóng triển khai rất nhiều khâu, nhiều việc. Chẳng hạn như tuyên truyền, đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về sở hữu trí tuệ; xây dựng, quản lý, phát triển và bảo vệ thương hiệu thông qua phổ biến kiến thức về sở hữu trí tuệ trên các phương tiện thông tin đại chúng, xây dựng website hướng dẫn xây dựng, quản lý, phát triển và bảo vệ thương hiệu nông sản ở địa phương...

Cùng với đó, tỉnh cần phải hỗ trợ, xây dựng, khai thác, quản lý, bảo vệ và phát triển quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý cho 14 nông sản được xây dựng và phát triển thương hiệu. Cụ thể như: Xây dựng quy hoạch vùng nguyên liệu sản phẩm, xác định phạm vi địa lý, phân tích chỉ tiêu chất lượng, xây dựng phương án khai thác, phát triển thương mại, nghiên cứu thị trường... của các sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể. Mặt khác hỗ trợ các hợp tác xã, hội ngành nghề, làng nghề trong tỉnh thiết kế, đăng ký, bảo hộ, quản lý và phát triển các nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp; xây dựng mô hình sản xuất theo đúng quy trình chuẩn để nâng cao chất lượng, giá trị cạnh tranh...

Có thể thấy rằng, việc xây dựng và phát triển thương hiệu cho 14 nông sản của tỉnh trong năm 2012 là bước mở đầu cho “Chương trình xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011-2015, định hướng đến năm 2020”. Bởi lẽ, tỉnh đã đề ra mục tiêu đến năm 2015, tối thiểu phải xây dựng và phát triển chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể cho 20-25 nông sản của tỉnh và 25-30 hợp tác xã, làng nghề truyền thống. Thêm nữa, việc xây dựng và phát triển thành công thương hiệu cho 14 nông sản của tỉnh trong năm 2012 còn góp phần không nhỏ vào việc thực hiện xây dựng nông thôn mới có hiệu quả.

Lan Anh

Ý KIẾN NGƯỜI TRONG CUỘC

Ông Bùi Quang Minh, Phó Giám đốc Sở KHCN: “Tạo bước tiến cho sản phẩm của Quảng Ninh vươn xa tới khu vực và quốc tế”
Quảng Ninh có thuận lợi là nhận được sự đồng thuận và ủng hộ tích cực của lãnh đạo Bộ KH&CN, Cục Sở hữu trí tuệ trong việc sẵn sàng rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận thương hiệu cho các sản phẩm nông sản của Quảng Ninh trong năm 2012, nếu chúng ta nộp hồ sơ hợp lệ. Thêm vào đó, một thuận lợi nữa là sự quan tâm chỉ đạo sát sao và ủng hộ về nguồn lực từ lãnh đạo tỉnh. Như vậy, việc xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm nông sản của Quảng Ninh không chỉ dừng ở việc giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm mà còn góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm của cộng đồng đối với việc phát triển bền vững kinh tế - xã hội của tỉnh, tạo bước tiến cho sản phẩm của Quảng Ninh vươn xa hơn tới khu vực và quốc tế.

Ông Nguyễn Văn Tám, Trưởng phòng Chăn nuôi, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: “Phục vụ có hiệu quả cho quá trình xây dựng nông thôn mới”
Xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông sản đồng nghĩa với việc chúng ta phải xây dựng, quy hoạch các vùng chuyên canh sản xuất hàng hoá với quy mô lớn, đủ cung ứng cho thị trường trong nước và quốc tế. Cùng với đó, các địa phương có sản phẩm nông sản được xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể phải đảm bảo được tiêu chuẩn quy trình sản xuất sạch từ khâu chọn lọc giống, vệ sinh an toàn thực phẩm, đóng gói... Việc xây dựng thương hiệu đã khó nhưng việc giữ thương hiệu đó lại càng khó hơn. Bài toán đặt ra đối với các cấp, các ngành liên quan đó là phải kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm và chống lại những hành vi gian lận. Có thể thấy, việc xây dựng và phát triển thương hiệu nông sản có ý nghĩa vô cùng thiết thực, không những góp phần nâng cao đời sống người dân mà còn là cơ sở, căn cứ quan trọng để thực hiện mục tiêu đổi mới về kinh tế và tổ chức sản xuất ở địa bàn nông thôn thuộc Chương trình nông thôn mới của tỉnh.

Ông Lê Thế Phước, Chủ nhiệm HTX Rau, hoa Đồng Chè (thị trấn Trới, Hoành Bồ): “Chúng tôi sẽ phải làm nhiều hơn để bảo vệ thương hiệu hoa Hoành Bồ”
Hoa Hoành Bồ là sản phẩm nông sản đầu tiên của Quảng Ninh được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể. Vì là nhãn hiệu của tập thể nên tôi nghĩ rằng chính tập thể - chính chúng tôi, những người trồng hoa phải đi tiên phong trong việc bảo vệ, phát huy thương hiệu sản phẩm của mình. HTX chúng tôi vừa họp và quyết định, thay vì chỉ tập trung trồng vụ hoa phục vụ Tết Nguyên đán, năm nay chúng tôi đẩy mạnh tập trung trồng vụ hoa hè với diện tích 2ha. Như vậy, hoa Hoành Bồ sẽ có mặt nhiều hơn, thường xuyên hơn trên thị trường. Chúng tôi cũng quán triệt đến các xã viên phải lựa chọn giống, chăm sóc, thu hoạch đúng quy trình cho phép nhằm đảm bảo chất lượng của hoa. Thêm vào đó, chúng tôi tiếp tục thông tin đến xã viên tầm quan trọng của thương hiệu sản phẩm. Được biết, tỉnh đã có chủ trương xây dựng vùng chuyên canh hoa Hoành Bồ trong thời gian tới. Với nhãn hiệu đã được chứng nhận, lại thêm sự đầu tư, quy hoạch của tỉnh, chúng tôi hy vọng trong tương lai không xa, hoa Hoành Bồ thực sự phát huy và trở thành thương hiệu hoa mạnh, vươn ra nhiều tỉnh trong cả nước.

Ông Nguyễn Văn Vi, khu Đống Vông, phường Cộng Hoà, TX Quảng Yên: “Rau an toàn của chúng tôi sẽ không bị ép giá”
Vài năm trở lại đây, rau an toàn ở Quảng Yên đã dần tạo được uy tín ở một số địa phương trong tỉnh bởi chất lượng đảm bảo, rau lại tươi ngon. Thế nhưng cũng phải thừa nhận rằng, rau an toàn Quảng Yên vẫn chưa phát huy được hết những lợi thế vốn có (về điều kiện tự nhiên, kỹ thuật trồng). Vì thế thị trường còn hạn chế, chủ yếu mới chỉ cung ứng cho thị xã và một số vùng lân cận chứ chưa có sự quảng bá đến các địa phương khác trong và ngoài tỉnh. Bên cạnh đó, bà con chỉ trồng để bán cho các lái buôn hay bán lẻ ở chợ nên giá cả bấp bênh, hay bị ép giá. Tuy chúng tôi đã được tập huấn về kỹ thuật trồng rau an toàn để đảm bảo năng suất, chất lượng song để có thể phát triển bền vững thì xây dựng và phát triển thương hiệu với rau an toàn Quảng Yên là điều hết sức cần thiết. Không những có điều kiện để mở rộng sản xuất với quy mô lớn, mà chúng tôi sẽ không còn phải lo bị ép giá, đầu ra nữa.

Hoàng Quý - Lan Anh