Xây dựng trường chuẩn quốc gia chính là để cải thiện điều kiện dạy, học và nâng cao chất lượng giáo dục. Chính vì thế, những năm gần đây, tỉnh đặc biệt quan tâm chỉ đạo nội dung này. Tuy nhiên, do hạn chế trong huy động các nguồn lực xã hội hoá, nhất là đối với các huyện miền núi, với đặc trưng địa hình chia cắt, dân cư phân bố rải rác... đã khiến cho việc xây dựng trường chuẩn quốc gia gặp không ít khó khăn. Và dễ hiểu khi không ít địa phương đang phải “nợ” chỉ tiêu này.
“Giấc mơ” đạt chuẩn
Năm học 2012-2013, Trường THCS Sơn Dương (xã Sơn Dương, huyện Hoành Bồ) có 216 học sinh với 12 lớp học. Trong đó, 8 lớp học ở điểm trường chính đặt tại thôn Vườn Cau và 4 lớp học ở điểm trường lẻ đặt tại thôn Đồng Giữa. Riêng điểm trường chính có 10 phòng nhưng chỉ có thể bố trí 4 phòng làm lớp học 2 ca/ngày; 4 phòng khác để dành làm kho chứa đồ; phòng vi tính; hoạt động đoàn, đội và phòng sinh hoạt chuyên môn. Còn 2, vừa làm phòng chờ của giáo viên vừa là nơi làm việc của ban giám hiệu.
Cô giáo Đồng Thị Đẳng, Hiệu trưởng nhà trường cho hay: “Chính vì phải nhường phòng học cho các phòng chuyên môn khác nên nhà trường phải bố trí cho học sinh học 2 ca/ngày, làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáo dục của nhà trường”. Chỉ với điều này thôi cũng đã thấy, Trường THCS Sơn Dương không đủ tiêu chuẩn để đạt chuẩn (tiêu chuẩn cơ sở vật chất, thiết bị). Đó còn chưa kể, năm học 2012-2013 vừa qua, tỷ lệ học sinh đạt học lực yếu của nhà trường chiếm tới 8,5% (trong khi để đạt chuẩn tỷ lệ này phải không quá 5%). Lý giải điều này, cô Đẳng nói: “Sơn Dương tuy là xã vùng trung du, cách trung tâm thị trấn chỉ gần 7 cây số song địa bàn xã rộng, có những học sinh nhà cách trường tới 10 cây số. Dân số ở đây lại có tới trên 50% là đồng bào dân tộc thiểu số; kinh tế của hầu hết các hộ phụ thuộc vào sản xuất nông - lâm nghiệp nên đời sống còn rất nhiều khó khăn”.
Trao đổi với chúng tôi, anh Lê Khắc Dũng, cán bộ Phòng GD-ĐT huyện Hoành Bồ cho biết: “Do nguồn ngân sách có hạn nên huyện chưa thể quyết định cho Trường THCS Sơn Dương xây dựng cơ sở mới. Bởi vốn đầu tư cũng mất xấp xỉ 20 tỷ đồng. Vì thế, trước mắt, huyện đã quyết định xây dựng khu nhà hiệu bộ cho trường. Dự kiến Trường THCS Sơn Dương sẽ được xây dựng thêm 6 phòng hiệu bộ, với mức đầu tư khoảng 2 tỷ đồng” Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế giúp Trường THCS Sơn Dương khắc phục những thiếu thốn về cơ sở vật chất trước mắt. Vì để đạt chuẩn quốc gia, trường còn phải có thêm nhiều yếu tố nữa như: Các phòng học chức năng, tường rào, sân bãi... Quả thật, “giấc mơ” đạt chuẩn có lẽ còn rất xa vời với Trường THCS Sơn Dương.
Loay hoay gỡ khó...
Không riêng Trường THCS Sơn Dương, tại các địa phương khác như Bình Liêu, Ba Chẽ, Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên… việc xây dựng trường chuẩn quốc gia cũng đã và đang gặp không ít vướng mắc, khó khăn. Hiện nay, tại các địa phương này, tỷ lệ trường chuẩn quốc gia vẫn chỉ dừng lại ở con số ít ỏi. Đơn cử như: Huyện Hoành Bồ có 8/37 trường đạt chuẩn quốc gia (chiếm tỷ lệ 22%); huyện Bình Liêu có 8/27 trường (chiếm tỷ lệ 29,6%); huyện Tiên Yên có 13/32 trường (chiếm tỷ lệ 40,6%)… Phải đi và chứng kiến sự học nhiều nơi, đặc biệt là ở những xã vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, mới có thể hiểu nỗi vất vả mà thầy và trò các trường phải vượt qua. Bên cạnh chuyện học sinh bỏ học giữa chừng là việc nhiều điểm trường được dựng tạm bằng tranh, tre, nứa, lá; hay phải mượn nhà văn hoá, điểm vui chơi của thôn, xã để học... Các trường đã rất phải nỗ lực thực hiện các giải pháp để “giữ chân” học sinh và cải tạo cơ sở vật chất. Chẳng hạn như: vận động xã hội hoá; cử giáo viên đến từng hộ để vận động học sinh ra lớp; kết nghĩa với các trường vùng xuôi ủng hộ sách vở, quần áo cho học sinh nghèo cũng như trao đổi chuyên môn, nghiệp vụ…
Việc xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia ở cấp tiểu học đối với các huyện miền núi còn vướng bởi quy định cứng của Bộ GD-ĐT. Đó là mỗi trường không được quá 30 lớp và mỗi lớp không quá 35 học sinh; khoảng cách từ nhà đến trường đối với học sinh tiểu học vùng khó khăn không được quá 2km. Nếu đáp ứng tiêu chí là rút ngắn khoảng cách từ nhà đến trường học sinh thì phải mở thêm điểm trường, thêm lớp học...
Có thể thấy rằng, công tác xây dựng trường chuẩn quốc gia ở các huyện miền núi còn gặp rất nhiều khó khăn. Thiết nghĩ, tỉnh cần có những cơ chế riêng để phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội từng vùng miền, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục các huyện miền núi.
Lan Anh
