Số người mù chữ và tái mù chữ trên địa bàn huyện Bình Liêu hiện tương đối cao. Với 96% dân số là người dân tộc thiểu số, gồm: Tày, Dao, Sán Chỉ, tỷ lệ người chưa biết chữ trong độ tuổi từ 15 đến 60 tuổi còn trên 11%, trong đó tỷ lệ người trong độ tuổi từ 15 đến 35 tuổi chưa biết chữ còn trên 6%. Đặc biệt là ở các xã Húc Động, Hoành Mô, Đồng Văn, Đồng Lâm, Lục Hồn, Vô Ngại, nỗi lo “cơm áo gạo tiền” đã khiến cho nhiều hộ dân chỉ mải miết lao động kiếm sống, lo toan cho những gia đình nhỏ của mình mà quên đi, không nghĩ đến việc học con chữ. “Ngày xưa, gia đình tôi nghèo lắm, kiếm cái ăn còn không đủ làm sao dám nghĩ đến việc đi học chữ”, chị Chìu Thị Sin, xã Đồng Tâm, huyện Bình Liêu chia sẻ.
Thực trạng số người dân không biết chữ còn cao làm cho việc tuyên truyền phổ biến giáo dục đến người dân gặp nhiều khó khăn. Không chỉ vậy, đối với việc giải quyết các thủ tục hành chính, nhiều bà con chưa biết viết nên thay chữ kí bằng những ngón tay điểm chỉ và nụ cười gượng gạo trên nét mặt. Trong những năm gần đây, để đạt được tiêu chí giáo dục trong xây dựng nông thôn mới, huyện Bình Liêu đã mở 39 lớp xoá mù chữ cho gần 890 học viên của các xã tham gia học tập. Tính đến thời điểm này, huyện đã công nhận biết chữ và cấp giấy chứng nhận cho 249 học viên. Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp huyện Bình Liêu đạt mục tiêu xoá mù chữ và phổ cập giáo dục các cấp. Qua đó, tăng thêm tỉ lệ dân trí cho người dân, tạo tiền đề để phát triển đồng đều về tri thức, nâng cao nhận thức trong thời kì phát triển. Ông Ngô Văn Mậu, Phó trưởng phòng GD-ĐT huyện Bình Liêu cho biết: Trong quá trình triển khai thực hiện công tác xoá mù chữ trên địa bàn huyện Bình Liêu, khó khăn lớn nhất mà chúng tôi gặp phải là công tác vận động bà con ra học. Đa số học viên đều là người dân tộc thiểu số và là lao động chính trong gia đình; lại học vào buổi tối nên việc duy trì sĩ số lớp cũng là một vấn đề.
Với tâm lý tự ti, xấu hổ nên nhiều bà con không biết chữ ở các thôn bản vẫn chưa tới lớp học để học lấy “con chữ”. Vì vậy, để đảm bảo sĩ số các lớp xoá mù chữ ban đêm là việc vô cùng khó khăn, đòi hỏi sự kiên trì và nhẫn nại. Để làm được điều đó, giáo viên các trường học trên địa bàn huyện đã phối hợp cùng đội ngũ già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng “gõ cửa từng nhà, rà từng đối tượng” để vận động nhân dân đến lớp. Anh Nình Sinh Nàm, Trưởng thôn Ngành Kheo, xã Đồng Tâm, huyện Bình Liêu tâm sự: “Tôi khuyên bà con dân bản cố gắng đi học đều, học lấy con chữ vì những con chữ sẽ mang những tiến bộ khoa học, những chính sách của Nhà nước về với bản làng, với từng người dân, cái đói, cái nghèo và thủ tục lạc hậu sẽ bị đẩy lùi”.
Khó khăn chồng chất khó khăn, bởi những lớp xoá mù chữ cho người dân không thể thực hiện cố định vào một thời điểm nhất định mà phụ thuộc vào “học sinh” chấp nhận đi học nhưng phải rảnh thì mới học nên rất khó cho việc giảng dạy của giáo viên. Khó nhưng không nản, không bỏ cuộc, những người làm công tác tuyên truyền vận động vẫn kiên trì, âm thầm tiếp xúc với người dân, nói cho dân hiểu và nhận thức được việc học chữ là cần thiết, góp phần tăng dần tỷ lệ học viên theo học. “Những ngày đầu quả thật rất khó khăn vì tâm lý chung của bà con còn ngại cắp sách đến lớp, sợ mất nhiều thời gian cho việc học nên từ chối đến lớp. Tôi phải trực tiếp cùng trưởng bản đi làm công tác vận động bà con đi học cho đều”, chị Nông Thị Tần, giáo viên lớp xoá mù chữ xã Đồng Tâm chia sẻ. Còn cô Lý Thị Viên, học viên cao tuổi của lớp xoá mù chữ xã Hoành Mô thì vui vẻ cho biết: “Sau khi được nghe các cô giáo và trưởng bản giải thích về tầm quan trọng của con chữ, tôi đã đi học. Tôi thấy đi học rất vui, từ giờ tôi sẽ đi học đều và vận động những người lớn tuổi trong bản đến lớp học, vì đi học giúp tôi học được nhiều điều hay để phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo”.
Trong lớp học xoá mù chữ chủ yếu là chị em phụ nữ, những người đàn ông là trụ cột trong gia đình. Không phân biệt tuổi tác, các học viên đều cùng chung ước mơ khao khát có được “con chữ”. Những lớp học ban đêm mở ra, những tiếng ê a đánh vần giữa bản làng đã góp phần giúp cho bà con biết đọc, biết viết, biết kí mà không cần nhờ người kí giúp hay điểm chỉ. Với nhận thức mới, tư duy mới, hi vọng trong thời gian tới, công tác xoá mù chữ không chỉ đem đến kiến thức văn hoá cho bà con nơi đây mà còn góp phần tích cực trong công tác giảm nghèo trên mảnh đất vùng cao biên giới huyện Bình Liêu.
Hoàng Gái - Hoàng Dũng (Đài Bình Liêu)[links()]
