Trong giới âm nhạc Đất mỏ hẳn ai cũng đã biết đến tên tuổi của các nhạc sĩ Xuân Nhật, Lê Thêm và Lê Đăng Vệ. Đây là ba hội viên Hội Văn học nghệ thuật Quảng Ninh, hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Nhưng ít ai biết rằng cả ba nhạc sĩ này đều là người Hòn Gai gốc, đều sinh ra, trưởng thành và đều phát lộ tài năng từ đất Hòn Gai xưa - Hạ Long nay.
Nhạc sĩ Xuân Nhật Xuân Nhật tên đầy đủ là Nguyễn Xuân Nhật, còn Lê Thêm tên đầy đủ là Lê Nguyên Thêm. Hai người có nhiều cái cùng: cùng sinh năm Kỷ Sửu (1949), cùng lớn lên ở những con phố ngay chân núi Bài Thơ gần chùa Long Tiên. Tuổi thơ của hai anh em gắn liền với những ngõ ngách của khu Chợ Cũ và mái trường PTCS Phan Thị Khương (sau này là Lê Văn Tám). Tốt nghiệp THPT cả hai anh đều nhập ngũ và cùng là hạt nhân văn nghệ, Xuân Nhật ở Đoàn nghệ thuật quần chúng Công an nhân dân vũ trang Quảng Ninh (nay là Bộ đội Biên phòng). Còn Lê Thêm từ biệt mái trường Đại học Mỏ địa chất, vừa “xếp bút nghiên”, không kịp về quê từ biệt mẹ già đã theo Quân đoàn 2 vào Nam chiến đấu bằng lời ca và những ca khúc viết về bộ đội trong Đoàn văn công Quân đoàn 2. Xuân Nhật ra quân lại mải mê với những hội diễn của ngành Thương nghiệp Quảng Ninh, rồi quyết định theo đuổi nghiệp cầm ca khi ca khúc Sông thương sông nhớ sáng tác 1983 được giải ba (không có giải nhất) của Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Con đường bước tiếp của Xuân Nhật là tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội khoa sáng tác năm 2000. Còn bây giờ anh là Chi hội trưởng Hội Nhạc sĩ Việt Nam tại Quảng Ninh, công tác tại Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Ninh. Anh đã có 14 giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Bộ Văn hóa Thông tin, Giải thưởng Văn nghệ Hạ Long và Văn nghệ TP Hạ Long. Còn Lê Thêm sau khi rời quân ngũ lại đi theo con đường phát triển tài năng từ sự nghiệp sản xuất than. Lê Thêm cho rằng: Là nhà quản lý tôi cần có đầu óc tỉnh táo tìm cách để sản xuất tăng trưởng, đưa đời sống người lao động tốt hơn. Còn làm nghệ thuật lại cần có đầu óc bay bổng. Chính trong không khí sản xuất sôi động từ gương lò, phân xưởng mà tôi tìm được giai điệu thơ - nhạc để có những ca khúc ngợi ca vẻ đẹp trong lao động của người thợ lò. Niềm vui của thợ lò khi hoàn thành một lò đá đã giúp tôi có bài hát: Khúc ngẫu hứng thợ lò. Người thợ lò miệt mài trước gương than thì cũng cuồng nhiệt trong phút giây văn nghệ chính là gợi ý để tôi có Khúc cha cha cha người thợ mỏ... Ông giám đốc - nhạc sĩ đã truyền máu văn nghệ cho Công ty Than Hòn Gai để đội văn nghệ quần chúng của Công ty nhiều năm là gương mặt sáng giá của hội diễn nghệ thuật quần chúng của ngành Than và Bộ Công nghiệp. Và kỷ niệm để đời của hai nhạc sĩ Xuân Nhật - Lê Thêm là đêm nhạc có chủ đề: Quảng Ninh một tình yêu. Nhạc sĩ Lê Thêm (giữa) với cương vị Giám đốc Công ty Than Hòn Gai trong hầm lò.
Lê Đăng Vệ có tuổi đời lớn hơn Lê Thêm và Xuân Nhật hai tuổi nhưng đam mê văn nghệ thì ngang nhau. Và ít ai biết rằng Lê Thêm và Lê Đăng Vệ là hai anh em họ gần gũi - đều xuất thân trong gia đình thợ thủ công (thợ may) từ Nam Định ra khu mỏ kiếm sống. Dòng họ Lê Nguyên không có ai sinh sống bằng nghiệp cầm ca, nhưng từ cuộc sống sôi động của Vùng mỏ, vì cảnh Hạ Long xinh đẹp mà nảy nở tài năng âm nhạc của hai anh em nhà họ Lê. Lê Đăng Vệ trưởng thành từ những sáng tác đầu tay cho Bưu điện Quảng Ninh (như bài Hát về thợ đường dây - sáng tác 1968). Miệt mài với phong trào ca hát quần chúng, không nề hà dựng chương trình văn nghệ cho bất cứ đơn vị nào nhờ cậy và cũng không từ chối nhận sáng tác ngay cho đơn vị những bài hát dạng “Công ty ca...” để phục vụ hội diễn của đơn vị. Bây giờ nhạc sĩ Lê Đăng Vệ và NSND Quang Thọ lại là lãnh đạo Công ty Tổ chức biểu diễn, nơi tập hợp các ca sĩ, nhạc công phục vụ các đêm diễn ở Quảng Ninh.
Nhạc sĩ Lê Đăng Vệ
Núi Bài Thơ nơi còn lưu giữ bài thơ khắc trên vách đá của nhà thơ - nhà vua Lê Thánh Tông phải chăng là cội nguồn để những nhạc sĩ Lê Nguyên Thêm, Lê Đăng Vệ và Nguyễn Xuân Nhật, những người sinh ra ở chân núi Bài Thơ, tiếp nhận tinh hoa văn hóa để biến thành những giai điệu ngọt ngào ngợi ca Hạ Long - Quảng Ninh - ngợi ca Đất mỏ anh hùng.
