Vùng đất Đông Triều xưa, nay thuộc 5 phường: Đông Triều, An Sinh, Bình Khê, Mạo Khê và Hoàng Quế, được coi là quê gốc của nhà Trần. Đây cũng là chốn tổ, nơi "lá rụng về cội" của các đức vua nhà Trần, đồng thời cũng là nơi gắn liền với Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập.
Vùng đất Đông Triều thời cổ đại thuộc Tượng quận có tên là Yên Sinh. Thời thập nhị sứ quân (năm 966-968) đặt tên là An Sinh. Vào khoảng thế kỷ XII, cụ Trần Kinh ở An Sinh đi xa đánh bắt cá, thấy vùng ven biển ở lộ Thiên Trường có nhiều đất bồi có thể khai thác thành ruộng vườn để canh tác nên đã huy động người trong họ và mộ thêm lưu dân đưa đến vùng đất này đắp đê, khai sông. Sau một thời gian ngắn, vùng đất này đã trở thành làng mạc trù phú, ông cho đặt tên là Tức Mặc.
Sách "Đông Triều huyện phong thổ ký" ghi: “Tổ tiên nhà Trần cư ngụ ở xã An Sinh, nhiều người làm nghề chài lưới, sau này mới chuyển xuống xã Tức Mặc, huyện Mỹ Lộc, cho nên các vị đế vương của triều Trần đều đưa về an táng ở xã An Sinh. Nay ngôi miếu cổ ở xã An Sinh tổng Mễ Sơn thờ 8 vị hoàng đế của triều Trần, lăng tẩm trong núi đều nằm ở xã này”.
Sách "Đại Nam nhất thống chí" viết: “Bia thần đạo ở Yên Sinh nói rằng, tổ tiên nhà Trần vốn là người Yên Sinh, huyện Đông Triều, sau dời đến hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường, cho nên các vua Trần đều táng ở Yên Sinh, mà khi nhường ngôi xuất gia cũng lấy Yên Sinh làm nơi tu ẩn”.
Mùa xuân năm Đinh Dậu (1237), vua Trần Thái Tông lấy vùng đất Yên Phụ (nay thuộc thành phố Hải Phòng), Yên Dưỡng, Yên Sinh, Yên Hưng, Yên Bang (nay thuộc thành phố Quảng Ninh) phong cho Trần Liễu làm đất thang mộc. Từ sau năm 1299, khi trở thành đệ nhất tổ Thiền phái Trúc Lâm, Thượng hoàng Trần Nhân Tông đã cho các môn đệ của mình xây dựng nhiều công trình chùa tháp ở vùng Đông Triều.
Ngày 1/11/1308, Điều ngự Trần Nhân Tông nhập Niết Bàn. Theo sách "Đại Việt sử ký toàn thư“, Pháp Loa thiêu xác thượng hoàng, một phần xá lỵ mang về chùa Tư Phúc, một phần táng vào lăng Quy Đức (phủ Long Hưng), một phần ở tháp Huệ Quang (Yên Tử) và một phần cất ở Bảo Tháp am Ngọa Vân (nay thuộc phường Bình Khê).
Sự kiện này đã đánh dấu sự thay đổi về việc chọn đất để tôn miếu của triều đình. Trước đó, lăng mộ các vua đầu triều đều an táng tại Quắc Hương (Nam Định, nay thuộc Ninh Bình) và Thái Đường, Long Hưng (Thái Bình, nay thuộc Hưng Yên). Từ đây, triều đình lại trở về quê gốc An Sinh tìm nơi cát địa để an táng các vị tiên đế băng hà. Năm 1320, Thượng hoàng Trần Anh Tông được an táng vào Thái lăng ở Yên Sinh.
Đến đời vua Trần Dụ Tông (1341-1369), An Sinh được đổi tên là Đông Triều. Năm 1357, Thượng hoàng Minh Tông được an táng vào Mục lăng ở Đông Triều. Năm 1369, vua Dụ Tông được an táng vào Phụ lăng ở Đông Triều. Năm 1377, vua Duệ Tông tử trận ở Chiêm Thành, sau đó được đưa về an táng tại Hy lăng ở Đạm Thủy.
Năm 1381, để tránh nạn người Chiêm vào cướp phá, nhà Trần đã cho rước hài cốt ở các lăng tại Thái Bình và Nam Định về lăng Tư Phúc ở Đông Triều để thờ cúng. Sách "Đại Việt sử ký toàn thư" ghi: "Tháng 6, rước tượng thần các lăng ở Quắc Hương (Nam Định), Thái Đường, Long Hưng, Kiến Xương (Thái Bình) đưa về lăng lớn ở Yên Sinh để tránh nạn người Chiêm Thành vào cướp”.
Như vậy, đến năm 1381, hầu hết lăng mộ của các vua Trần đều được xây dựng hoặc di chuyển về Đông Triều. Cùng với việc xây dựng lăng mộ, triều đình còn cho xây dựng đền, miếu thờ cúng. Các công trình này cùng với hệ thống chùa tháp đã tạo thành một quần thể di tích mang đậm dấu ấn thời Trần, sau này được gọi chung là Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều.
Địa giới hành chính Đông Triều tiếp tục có sự thay đổi trong giai đoạn sau. Thời nhà Minh vào năm Vĩnh Lạc thứ năm (1407), đã định các châu huyện thuộc quận Giao Chỉ, lấy 3 châu Đông Triều, Tĩnh An, Hạ Hồng thuộc vào phủ Tân An. Đời vua Lê Thái Tông (1434-1442) đổi là lộ Đông Triều thuộc vào Thừa tuyên Nam Sách; đời Lê Thánh Tông (1460-1472) đổi thành huyện Đông Triều xứ Hải Dương; thời Nguyễn huyện Đông Triều vẫn thuộc trấn Hải Dương. Từ năm 1963 đến tháng 7/2025, Đông Triều là đơn vị hành chính cấp huyện thuộc tỉnh Quảng Ninh.
Hiện nay, danh xưng Đông Triều là tên một phường thuộc thành phố Quảng Ninh. Vùng đất Đông Triều xưa kia nay được chia ra 5 phường: Đông Triều, An Sinh, Bình Khê, Mạo Khê và Hoàng Quế thuộc thành phố Quảng Ninh.
Khu di tích lịch sử nhà Trần ở Đông Triều đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2013. Hai điểm di tích Thái miếu và am - chùa Ngọa Vân nằm trong Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa thế giới.
