Năm 1985, ông Nguyễn Thế Hùng, trú tại tổ 5, khu 7, phường Hồng Hải (TP Hạ Long) có nhận chuyển nhượng lại một thửa đất tại vị trí tổ 1, khu 6, phường Hồng Hà từ người anh rể là ông Vũ Hoàng Cầu. Năm 1997, khi thành phố đo vẽ bản đồ địa chính, thửa đất trên nằm ở vị trí số 98, tờ bản đồ số 36 (gọi tắt là thửa 98) với diện tích 221,3m2 và đăng ký tên bà Trần Thị Luyến (vợ ông Hùng), mục đích sử dụng là đất ở. Đến năm 2001, khi thực hiện dự án mở rộng quốc lộ 18A, thửa đất của gia đình ông Hùng bị thu hồi 15,2m2 và được bồi thường là đất vườn. Sau đó gia đình ông Hùng đã đổ đất lấn biển ra ngoài thửa đất số 98 với diện tích 456,36m2.
Việc đổ đất lấn biển của ông Hùng đã bị UBND phường Hồng Hà lập biên bản xử phạt, đình chỉ và yêu cầu giữ nguyên hiện trạng. Đến năm 2006, ông Hùng tiếp tục xây dựng công trình nhà cấp 4 trái phép trên diện tích 456,36m2 và cũng bị UBND phường Hồng Hà lập biên bản xử phạt hành chính. Năm 2007, TP Hạ Long có quyết định thu hồi đất của một số hộ dân tại phường Hồng Hà để GPMB xây dựng công trình "Đường trước UBND tỉnh ra phía bãi biển phường Hồng Hà", trong đó có gia đình ông Nguyễn Thế Hùng. Tại Biên bản xác nhận diện tích GPMB thửa đất của gia đình ông Hùng, Ban Bồi thường đền bù GPMB thành phố ghi rõ: Tổng diện tích sử dụng và quản lý của gia đình ông đến thời điểm thu hồi là 690,4m2, trong đó 192,2m2 thuộc thửa số 98, và 497,2m2 lấn biển nằm ngoài bản đồ địa chính; diện tích bị thu hồi thực hiện dự án là 129,9m2. Theo phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư được TP Hạ Long phê duyệt tại Quyết định (QĐ) số 701 ngày 7-8-2008, gia đình ông Hùng được bồi thường 64.513.000 đồng, bao gồm: bồi thường đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư, hỗ trợ 20% giá đất ở liền kề, kiến trúc, cây cối, hoa màu, hỗ trợ công tôn tạo.
Không đồng ý với phương án bồi thường trên, ông Hùng có đơn đề nghị được bồi thường số diện tích đất bị thu hồi trên là đất ở và kiến nghị về đơn giá bồi thường thấp. Sau đó UBND TP Hạ Long đã có quyết định số 411, ngày 16-4-2009 điều chỉnh lại mức bồi thường hỗ trợ cho gia đình ông Hùng với tổng số tiền 139.495.000 đồng. Ngày 14-1-2011, gia đình ông Hùng đã nhận tiền bồi thường và cam kết bàn giao mặt bằng, nhưng cho đến nay vẫn chưa bàn giao và tiếp tục có đơn khiếu nại lên các cơ quan chức năng của tỉnh với nội dung đề nghị phần đất gia đình bị thu hồi là đất ở, không phải đất nông nghiệp; không phải nộp tiền sử dụng đất.
Căn cứ vào nguồn gốc đất và các quy định của nhà nước về chính sách đất đai chúng tôi thấy: Theo QĐ số 2014, ngày 25-6-2008 của UBND tỉnh về việc phê duyệt bổ sung chính sách để GPMB trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn TP Hạ Long thì gia đình ông Hùng đủ điều kiện để được bồi thường đất ở cho phần diện tích bị thu hồi nhưng đồng thời vẫn phải thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định. Mặt khác, căn cứ vào thời điểm sử dụng thửa đất số 98 của gia đình ông là sau ngày 15-10-1993 đến trước ngày 1-7-2004. Do đó căn cứ vào Khoản 2, Điều 3 Nghị định 84/2007/NĐ-CP; Khoản 4, Điều 3 Luật Đất đai năm 2003, thì phần diện tích trên của ông Hùng được bồi thường đất ở theo đúng hạn mức quy định của UBND tỉnh tại khu vực đó và phải nộp 50% tiền sử dụng đất ở. Vì thế việc UBND TP Hạ Long xác định phần diện tích 125,3m2 thuộc thửa số 98 của gia đình ông Hùng là đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư để lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ là không chính xác. Trên cơ sở đó, phần diện tích 125,3m2 tại thửa số 98 của ông Hùng được xác định là đất ở và phải nộp tiền sử dụng đất ở, việc ông khiếu nại không phải nộp tiền sử dụng đất là không thể được vì không có cơ sở giải quyết.
Đối với phần diện tích 1,8m2 nằm trong phần diện tích đất lấn biển của gia đình ông Hùng đã bị UBND phường Hồng Hà, UBND TP Hạ Long lập biên bản và ra QĐ xử phạt vi phạm hành chính năm 2002, căn cứ khoản 4, điều 14 và mục d, khoản 1, điều 45 Nghị định 84 của Chính phủ thì việc TP Hạ Long không bồi thường về đất nhưng xem xét hỗ trợ công tôn tạo cho ông Hùng là đã giải quyết hết sức có tình, có lý. Vì nếu theo các biên bản xử phạt hành chính của UBND phường Hồng Hà và UBND TP Hạ Long đối với vi phạm của gia đình ông nhưng cho đến nay ông vẫn chưa chấp nhận hình phạt, và các cơ quan chức năng của TP Hạ Long có thể truy thu số tiền phạt trên.
Theo ý kiến của TP Hạ Long, trong quá trình đền bù GPMB, xét thấy diện tích đất thu hồi bồi thường của gia đình ông Hùng nếu theo quy định tại mục 1, khoản 1, điều 1 của QĐ số 2014/QĐ-UBND của UBND tỉnh là đất ở thì gia đình ông phải nộp nghĩa vụ tài chính là 100% giá trị tiền sử dụng đất. Do đó để tránh thiệt thòi cho gia đình ông, UBND TP Hạ Long đã xác định diện tích đất bị thu hồi của ông là đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư. Mặc dù với mục đích là làm lợi cho dân nhưng việc làm trên của UBND TP Hạ Long đã không đạt được như mong muốn và còn khiến cho vụ việc phức tạp thêm. Đây cũng là bài học cần phải rút kinh nghiệm trong công tác đền bù, bồi thường GPMB. Việc xác định nguồn gốc, mục đích đất cũng như khi thực hiện đền bù bồi thường phải thực hiện theo đúng các quy định, chính sách của nhà nước, không thể tự ý vận dụng hay làm sai lệch bản chất vụ việc, gây ra sự hiểu lầm trong nhân dân, làm tăng thêm sự phức tạp trong công tác GPMB và giải quyết khiếu nại.
Bảo An
