Không biết từ bao giờ câu hát ví von “Hạ Long mênh mông là thế” lại được người dân, cộng đồng mạng sử dụng, lan tỏa nhiều đến vậy mỗi khi có mưa lớn. Cái cảnh cứ mưa lớn là ngập lụt khắp nơi dường như đã trở nên quen thuộc, chuyện “tất lẽ dĩ ngẫu” với người dân ở nhiều khu vực đô thị thủ phủ của Quảng Ninh. Và để giải quyết triệt để tình trạng này thì có lẽ cần một cuộc “đại phẫu” thực sự.
Là đô thị ven biển, trước kia tình trạng ngập lụt ở khu vực Hạ Long rất hiếm khi xảy ra. Bởi theo người dân nơi đây, dù mưa lớn đến đâu, nước được tiêu thoát ra biển ngay, vì biển chỉ cách các khu đô thị vài chục mét, hệ thống cống thoát nước rộng, thường xuyên được khơi thông. Thế nhưng giờ đây, do đô thị phát triển mạnh, quy hoạch còn thiếu đồng bộ, phù hợp với thực tiễn, dự án đô thị, khu dân cư sau được xây dựng cao hơn, che chặn, thậm chí là lấp mất hệ thống thoát nước của dự án khu dân cư hình thành trước, cùng với đó hệ thống tiêu thoát nước được xây dựng thiếu đồng bộ, không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, biến đổi khí hậu, cường độ mưa, vì vậy mỗi khi có mưa lớn kéo dài là tình trạng ngập lụt cục bộ lại xảy ra ở nhiều nơi trong khu vực đô thị.
Theo lãnh đạo Sở Xây dựng, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh về rà soát, xử lý các điểm ngập úng trên địa bàn, đơn vị đã thành lập tổ công tác phối hợp với các địa phương kiểm tra thực tế, đánh giá hiện trạng hệ thống thoát nước đô thị. Qua rà soát, toàn tỉnh hiện có 131 điểm có nguy cơ ngập úng cần ưu tiên theo dõi, xử lý.
Chỉ tính riêng khu vực đô thị vùng lõi thủ phủ Quảng Ninh - khu vực TP Hạ Long cũ đã có hàng chục điểm cứ mưa là ngập lụt cục bộ, gây ảnh hưởng đến đời sống người dân, hoạt động giao thông, như khu vực: Xung quanh hồ điều hòa Yết Kiêu, chợ Hạ Long 2, ngã tư Loong Toòng, đường Lê Thánh Tông trước Cung Văn hóa thanh thiếu nhi Quảng Ninh, đoạn đường từ nút giao Kênh Liêm - Cứu Hỏa, khu dân cư Vựng Đâng, đường Trần Thái Tông… của phường Hồng Gai; trên tuyến đường bao biển Trần Quốc Nghiễn khu vực qua Quảng trường 30/10, Bảo tàng - Thư viện tỉnh, tuyến đường Nguyễn Văn Cừ khu vực chung cư Đông Bắc, đoạn qua Trường THPT Hòn Gai của phường Hạ Long; khu vực khu dân cư Cao Thắng, phường Hà Lầm; khu dân cư dọc tuyến đường dân sinh, mương thoát nước tại ngõ 10, 13 đường Trần Phú, tại tổ 11, tổ 13, tổ 16, khu Hà Khánh 2, tổ 23, 24 khu Hà Khánh 4… của phường Cao Xanh; nhiều khu dân cư, khu đô thị ở phường Bãi Cháy…
Theo đánh giá của Sở Xây dựng, nguyên nhân của việc ngập lụt cục bộ là do công tác quy hoạch đô thị thời gian qua vẫn còn một số hạn chế, như: Nội dung quy hoạch cao độ nền và thoát nước chưa được nghiên cứu đầy đủ; việc đánh giá dữ liệu thủy văn, biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các khu vực thường xuyên ngập úng còn thiếu chiều sâu; việc lồng ghép các giải pháp tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu chưa toàn diện; quy hoạch chủ yếu tập trung vào các khu vực phát triển mới, trong khi nội dung cải tạo, chỉnh trang đô thị hiện hữu còn hạn chế.
Bên cạnh đó, hệ thống thoát nước đô thị được đầu tư qua nhiều giai đoạn, thiếu đồng bộ; nhiều tuyến cống, mương xuống cấp, chưa được cải tạo, nạo vét thường xuyên; hệ thống thoát nước liên phường, liên khu vực chưa được kết nối hoàn chỉnh, làm giảm hiệu quả tiêu thoát nước. Việc kín hóa và dẫn dòng kéo dài làm giảm khả năng thoát nước, nhiều cửa thu nước không còn đáp ứng yêu cầu thực tế. Quá trình đô thị hóa nhanh cũng làm thu hẹp diện tích ao, hồ, vùng trũng tự nhiên; nhiều kênh, mương, sông, suối bị lấn chiếm hoặc thu hẹp mặt cắt dòng chảy, trong khi công tác quản lý trật tự xây dựng ở một số địa phương còn bất cập, vẫn để xảy ra tình trạng xây dựng lấn chiếm hành lang thoát nước, ảnh hưởng đến hiệu quả của toàn hệ thống tiêu thoát nước đô thị.
Như vậy là thực trạng và nguyên nhân gây ra ngập lụt cục bộ đô thị đã được tỉnh, các cấp, ngành, địa phương xác định rõ. Để từng bước giải quyết tình trạng này, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Vũ Văn Diện cho biết, ngập lụt khi mưa lớn, triều cường không phải là vấn đề mới xuất hiện, tuy nhiên hiện nay tình trạng này đang có tần suất dày hơn. Hiện, UBND tỉnh giao Sở Xây dựng và Sở NN&MT nghiên cứu tổng thể để tạo ra những dòng sông, khôi phục lại tuyến mương đã bị lấp do quá trình lấn biển. Đồng thời, chỉ đạo các phường, xã trên cơ sở quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, kiểm soát chặt chẽ việc chuyển mục đích sử dụng đất, tránh hình thành các khu dân cư mới không đồng bộ với quy hoạch hệ thống thoát nước trong khu vực, gây ảnh hưởng đến khả năng tiêu thoát nước sau này.
Tình trạng ngập lụt cục bộ đô thị mỗi khi mưa lớn kéo dài, triều cường đã xảy ra nhiều năm nay. Có lẽ trước mắt cấp xã, phường, đặc khu phải chủ động rà soát, kiểm tra, khơi thông dòng chảy, nạo vét hệ thống thoát nước, kênh mương, cống rãnh, cửa thu nước trên địa bàn; xử lý nghiêm các hành vi lấn chiếm hành lang thoát nước, san lấp ao hồ, kênh mương, xây dựng trái phép làm cản trở dòng chảy.
Về lâu dài chắc chắn rằng cần phải có một cuộc “đại phẫu” chống ngập lụt, trong đó các địa phương nghiên cứu đầu tư, cải tạo, mở rộng hệ thống thoát nước; bổ sung các tuyến thoát nước đủ lớn tại những khu vực thường xuyên ngập; điều chỉnh, di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm cản trở dòng chảy; triển khai các dự án chống ngập theo quy hoạch.
Quảng Ninh đang chỉ đạo phấn đấu hoàn thành khắc phục cơ bản tình trạng ngập lụt trong mùa mưa lũ năm 2027. Đây có lẽ cũng là niềm mong mỏi, chờ đợi và cả kỳ vọng của rất nhiều người dân vùng đô thị hay chịu cảnh ngập lụt mỗi khi mưa lớn và gặp phải triều cường dâng cao.
