Khu bảo tồn biển nhằm bảo vệ đa dạng sinh học biển, tạo môi trường, sinh cảnh thuận lợi để các loài cá, sinh vật sinh trưởng và phát triển, giúp tăng lượng cá đánh bắt được cả về số lượng và chất lượng ở các ngư trường xung quanh, tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương, đồng thời góp phần chống lại các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và các thảm họa thiên nhiên trên biển.
Xác định rõ tầm quan trọng này, kể từ năm 2010 đến nay, tỉnh đã quy hoạch một số khu bảo tồn biển, khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản như: Khu bảo tồn biển Cô Tô, đảo Trần, Vịnh Hạ Long, Đồng Rui, Ba Mùn; khu bảo vệ một số loại thủy sản đặc hữu như sá sùng, ngán, rươi… Tuy nhiên, đến thời điểm này mới chỉ có khu bảo tồn thiên nhiên đảo Ba Mùn (thuộc Vườn Quốc gia Bái Tử Long) và khu bảo vệ nguồn lợi sá sùng được thiết lập, có khoanh vùng ranh giới cụ thể, có xây dựng cơ chế quản lý và bố trí nhân lực, vật lực để quản lý vận hành... các khu quy hoạch còn lại chưa có chuyển động đáng kể.
Khu bảo tồn thiên nhiên đảo Ba Mùn và khu bảo vệ nguồn lợi sá sùng đang đạt kết quả tốt về phát triển đa dạng sinh học biển, đặc biệt tại Ba Mùn, mật độ các loài nhuyễn thể đã tăng 5-7 lần, một số loài nguy cấp, quý hiếm, có giá trị kinh tế cao từng bị cạn kiệt như bào ngư, hải sâm đen, cầu gai, ốc đụn... đã được hồi phục thì các khu vực quy hoạch bảo tồn biển nhưng chưa được thiết lập lại luôn có nguy cơ bị khai thác quá mức, cạn kiệt, giảm nguồn lợi, phá vỡ hệ sinh thái biển… Điều này đặt ra nhu cầu cần phải đẩy mạnh tiến độ thiết lập các khu bảo tồn biển, khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản trước khi mất đi các vùng biển vốn đa dạng sinh học, giàu nguồn lợi thủy hải sản nói trên.
Có thể thấy tình trạng suy giảm nghiêm trọng hệ sinh thái rạn san hô tại vùng biển Cô Tô là bài học nhãn tiền. Nơi đây từng là vùng biển nổi tiếng với các rạn san hô lớn, có năng suất sinh học cao, ngoài sản sinh ra các hợp chất hữu cơ cung cấp thức ăn không chỉ cho chính rạn san hô và hàng trăm loại sinh vật đến cư trú, kiếm ăn và đẻ trứng, nuôi ấu trùng và phát tán nguồn giống mà còn có khả năng quang hợp của tảo cộng sinh tạo ra một chu trình dinh dưỡng cao gấp 10-100 lần những vùng biển khác.
Thế nhưng do không được bảo vệ tích cực, hiện san hô trên vùng biển Cô Tô đã mất phần lớn về độ phủ và phạm vi phân bố, thành phần loài san hô còn rất ít và đơn điệu, chủ yếu phân bố đơn loài, kéo theo suy giảm nguồn lợi thủy sản, mất đi các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao.
Các vùng quy hoạch khu bảo tồn biển còn lại như đảo Trần, Vịnh Hạ Long, Đồng Rui dù đã được bảo vệ tuy nhiên vẫn chưa chặt chẽ, vẫn còn nguy cơ bị tác động tiêu cực. Đơn cử như Vịnh Hạ Long, tỉnh cũng đã cấm khai thác trong vùng lõi của Vịnh, tuy nhiên đối với yêu cầu của khu bảo tồn biển thì như thế chưa đủ, cần phải cấm triệt để các tác động khác như di chuyển hay neo đậu tàu thuyền, nuôi trồng thủy sản...
Riêng đối với vùng bảo vệ sá sùng, hiện ngoài các khu vực được khoanh vùng bảo vệ như Minh Châu 500ha, Quan Lạn 500ha, Đầm Hà 100ha là phát triển tốt, các vùng sá sùng khác chưa được bảo vệ đều có nguy cơ giảm sản lượng, thậm chí biến mất. Đáng chú ý trên địa bàn tỉnh còn một số loại thủy sản đặc hữu khác có nguy cơ bị cạn kiệt như ngán, rươi… song hiện vẫn chưa được khoanh vùng bảo vệ.
Từ thực tế trên cho thấy đã đến lúc cần phải đẩy mạnh tiến độ thiết lập các khu bảo tồn biển, khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên vùng biển Quảng Ninh.
Việt Hoa
[links()]
