Quảng Ninh là tỉnh có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, là cửa ngõ giao lưu của Việt Nam và các nước ASEAN với Trung Quốc, nên các địa phương thuộc vùng biên giới, hải đảo rất có ưu thế để phát triển CN-TTCN.
Tuy nhiên, trong những năm qua, hầu hết các địa phương này chưa tận dụng và phát huy hết tiềm năng sẵn có để tạo sức mạnh phát triển CN-TTCN thành lĩnh vực kinh tế mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế địa phương.
Khu công nghiệp Hải Yên (TP Móng Cái) đã hoàn thiện hạ tầng giai đoạn I nhưng vẫn chưa thu hút được nhà đầu tư thứ cấp.
Mặc dù các xã vùng cao, biên giới, hải đảo có nhiều lợi thế; được quan tâm đầu tư hạ tầng, vốn, cây - con giống, khoa học, giáo dục, y tế và được hưởng ưu đãi theo các Quyết định: 53, 120, 134, 135 của Chính phủ nhưng tiềm năng các vùng này vẫn chưa được đánh thức mạnh. Tốc độ phát triển tương quan giữa các vùng, miền không đồng đều, tạo ra sự chênh lệch giữa các vùng, các xã trong huyện và giữa các huyện trong tỉnh. Điều đó làm cho quá trình dịch chuyển cơ cấu kinh tế, CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn ở các huyện có xã thuộc vùng cao, biên giới, hải đảo chậm, hiệu quả thấp. Cơ sở vật chất ngành CN-TTCN ở các vùng cao này còn rất yếu và thiếu, sức cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp kém so với các vùng khác.
Trong 9 huyện, thành phố vùng cao, biên giới, hải đảo của tỉnh, CN-TTCN phát triển chưa đáng kể. Huyện Cô Tô hiện có khoảng 30 cơ sở sản xuất công nghiệp; Vân Đồn có 45 cơ sở; Tiên Yên có 147 cơ sở… Trong số các cơ sở sản xuất CN-TTCN của các địa phương này chủ yếu là các hộ kinh doanh cá thể và mô hình HTX. Giá trị sản xuất CN-TTCN chiếm khoảng 25-35% so với giá trị sản xuất khu vực công nghiệp địa phương toàn tỉnh. Số lao động thuộc ngành CN-TTCN cũng chỉ chiếm khoảng 9-12% trong tổng số lao động trên địa bàn.
Đáng nói nhất trong 9 huyện, thành phố kể trên là TP Móng Cái. Với khoảng 350 cơ sở sản xuất CN-TTCN; 2.604 hộ kinh doanh dịch vụ đa ngành nghề, trong đó có 660 hộ người Trung Quốc; 21 dự án đầu tư nước ngoài với vốn đăng ký 169,8 triệu USD, trong đó lĩnh vực công nghiệp có 9 dự án với vốn đầu tư trên 13 triệu USD; 1 khu công nghiệp; 2 cụm công nghiệp, thế nhưng trong 5 năm trở lại đây, sản xuất CN-TTCN cũng chỉ chiếm khoảng 11,9% tổng thu nhập của thành phố. Nguyên nhân là do hầu hết các sản phẩm CN-TTCN của Móng Cái là các sản phẩm sơ chế như: cao su, gỗ dân dụng, thủy sản giá trị xuất khẩu không cao và tính cạnh tranh thấp. Khu công nghiệp Hải Yên không thu hút được nhà đầu tư thứ cấp. Các cụm công nghiệp tỷ lệ lấp đầy cao nhưng lại chủ yếu là các doanh nghiệp làm dịch vụ, doanh nghiệp trực tiếp sản suất chiếm tỷ lệ rất thấp…
Như vậy vấn đề đặt ra cho các địa phương vùng cao, biên giới, hải đảo đó là cần thiết phải lựa chọn và phát huy thế mạnh từng ngành nghề để có hướng đầu tư thích hợp. Trong quy hoạch phát triển CN-TTCN khu vực biên giới Việt - Trung đến năm 2010 và tầm nhìn 2020 của Bộ Công Thương đã xác định sẽ tập trung đầu tư phát triển những ngành công nghiệp lợi thế như: Khai thác và chế biến khoáng sản quy mô vừa và nhỏ, chế biến nông - lâm sản, vật liệu xây dựng, thủy điện nhỏ, phân bón, hóa chất và cơ khí sửa chữa. Ưu tiên thu hút đầu tư vào chế biến, gia công xuất khẩu, sản xuất bao bì và đóng gói xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Chú trọng phát triển các ngành tiểu thủ công nghiệp, nghề truyền thống có sử dụng nhiều lao động và nguyên liệu tại địa phương như dệt, mây tre đan, chạm khắc gỗ, mộc dân dụng… góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động trong vùng, tăng thu nhập cho người dân. Theo đó, tỉnh đã triển khai thực hiện Đề án phát triển CN-TTCN vùng cao, biên giới, hải đảo đến năm 2015, tầm nhìn 2020 và Quy hoạch phát triển làng nghề - TTCN Quảng Ninh đến năm 2015, tầm nhìn 2020. Đồng thời tập trung kêu gọi và khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển công nghiệp miền núi, nhất là các doanh nghiệp Nhà nước (dự kiến huy động vốn của các doanh nghiệp quốc doanh sẽ chiếm 60-65%, khu vực dân doanh 10-15%, khu vực đầu tư nước ngoài 20-25%).
Để thu hút được vốn đầu tư phát triển CN-TTCN trên vùng cao, biên giới, hải đảo, tỉnh cũng đã xác định Nhà nước giữ vai trò chủ đạo thúc đẩy tạo môi trường thu hút đầu tư từ các thành phần kinh tế. Xây dựng một số cụm cơ sở CN -TTCN quan trọng làm trọng tâm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; chú trọng phát triển tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp chế biến nông, lâm, hải sản để giải quyết việc làm và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.
Với giải pháp nêu trên, CN-TTCN của các địa phương vùng cao, biên giới, hải đảo trên địa bàn tỉnh sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ trong một tương lai không xa.
