Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động được Quảng Ninh xác định là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với trách nhiệm của cơ quan quản lý, chính quyền cơ sở và doanh nghiệp. Từ nhận diện nguy cơ, cải thiện điều kiện làm việc đến ứng dụng công nghệ và xây dựng văn hóa an toàn, thành phố đang từng bước chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa, bảo vệ sức khỏe, tính mạng người lao động.
Chủ động nhận diện, kiểm soát nguy cơ
Ở những ngành nghề có mức độ rủi ro cao như khai thác than, yêu cầu bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động luôn được đặt lên hàng đầu. Từ thực tế sản xuất, Công ty Than Thống Nhất - TKV xác định phòng ngừa nguy cơ phải bắt đầu từ chính người lao động và từng vị trí làm việc. Vì vậy, công tác tuyên truyền, huấn luyện an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ) được đổi mới theo hướng trực quan, thiết thực, từng bước hình thành thói quen nhận diện và chủ động kiểm soát rủi ro trong mỗi ca sản xuất.
Với phương châm: “Có an toàn mới sản xuất, nơi nào không bảo đảm an toàn thì không tổ chức sản xuất”, Công ty đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đưa yêu cầu an toàn trở thành một phần thường xuyên của quy trình sản xuất.
Đến quý III/2026, Công ty đã tổ chức huấn luyện tăng cường ATVSLĐ cho trên 3.200 lượt công nhân, người lao động. Nội dung và phương pháp đào tạo được đổi mới theo hướng trực quan, sinh động, tăng cường ứng dụng công nghệ. Các mô hình thực tế ảo, video mô phỏng tình huống nguy hiểm có ứng dụng trí tuệ nhân tạo được đưa vào huấn luyện, giúp người lao động trải nghiệm những tình huống rủi ro trong môi trường giả lập, qua đó nâng cao khả năng nhận diện và xử lý khi sự cố xảy ra.
Đáng chú ý, chương trình huấn luyện tự chủ an toàn được triển khai nhằm hình thành cho mỗi công nhân kỹ năng tự nhận diện nguy cơ ngay tại vị trí làm việc. Từ chỗ trông chờ vào các biện pháp bảo vệ chung, người lao động được trang bị năng lực tự đánh giá, chủ động phòng tránh rủi ro. Việc trình diễn các tình huống cháy, nổ khí mê-tan, nổ bụi than cũng tạo hình thức tuyên truyền trực quan, giúp công nhân nhận thức rõ hơn về mức độ nguy hiểm và hậu quả của các sự cố trong hầm lò.
Anh Lê Văn Biên, công nhân Phân xưởng Khai thác 7, chia sẻ sau buổi huấn luyện về khí mê-tan (CH₄) và nổ bụi than: Những nội dung được mô phỏng bằng hình ảnh, tình huống cụ thể giúp công nhân dễ hiểu, dễ nhớ; quan trọng hơn là mỗi người nhận diện được nguy cơ ngay tại vị trí làm việc của mình để chủ động phòng tránh. Khi hiểu rõ rủi ro, người lao động cũng yên tâm hơn trong quá trình sản xuất.
Cũng đặc biệt chú trọng các giải pháp nâng cao nhận thức và xây dựng văn hóa an toàn trong doanh nghiệp, Công ty Kho vận Đá Bạc - Vinacomin đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động. Trọng tâm là nâng cao nhận thức, xây dựng văn hóa an toàn, coi việc tuân thủ quy trình, quy phạm là yêu cầu bắt buộc gắn với kỷ luật lao động; đồng thời siết chặt kỷ cương, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
Theo ông Nguyễn Hoài Giang, Phó Giám đốc Công ty Kho vận Đá Bạc – Vinacomin, Công ty chủ động nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro, hạn chế tối đa tai nạn do yếu tố chủ quan; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý an toàn; nâng cao chất lượng huấn luyện, đào tạo sát với thực tiễn sản xuất. Công tác cải thiện điều kiện làm việc, chăm lo đời sống người lao động tiếp tục được quan tâm, gắn với các phong trào thi đua “Lao động giỏi - Lao động an toàn”, khuyến khích sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất.
Từ một vị trí làm việc cụ thể đến cả quy trình sản xuất, yêu cầu an toàn đang được đặt vào từng khâu, từng công đoạn. Đây cũng là cách tiếp cận mà Kế hoạch thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động trên địa bàn thành phố Quảng Ninh giai đoạn 2026-2030 hướng tới khi yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, đặc biệt tại các đơn vị, doanh nghiệp thuộc ngành nghề có nguy cơ cao xảy ra tai nạn lao động, sự cố nghiêm trọng.
Không dừng ở việc ngăn ngừa tai nạn, công tác vệ sinh lao động ngày càng được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với sức khỏe lâu dài của người lao động. Kế hoạch của thành phố đặt mục tiêu bình quân hằng năm tăng 5% số người lao động được khám bệnh nghề nghiệp; đồng thời tăng số cơ sở phát sinh yếu tố có hại được quan trắc môi trường lao động ít nhất 5% mỗi năm. Đó là sự chuyển dịch từ tư duy “an toàn để không xảy ra tai nạn” sang cách tiếp cận toàn diện hơn: Kiểm soát cả những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động trong quá trình làm việc.
Hướng tới môi trường lao động an toàn, văn minh, bền vững
Một trong những điểm mới đáng chú ý trong định hướng của Quảng Ninh giai đoạn 2026-2030 là đẩy mạnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong công tác ATVSLĐ. Mục tiêu không đơn thuần là số hóa hồ sơ, mà từng bước hình thành phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, giúp nhận diện nguy cơ và đưa ra cảnh báo sớm.
Tại doanh nghiệp, những ứng dụng như camera giám sát, mô phỏng thực tế ảo, AI trong huấn luyện hay tự động hóa các khâu sản xuất nguy hiểm đang cho thấy công nghệ có thể trở thành một “lớp bảo vệ” mới cho người lao động.
Khi các thông số về môi trường làm việc được theo dõi thường xuyên, những dấu hiệu bất thường có thể được phát hiện sớm hơn. Khi các tình huống nguy hiểm được mô phỏng trước, người lao động có cơ hội rèn luyện kỹ năng ứng phó trước khi phải đối mặt với tình huống thực tế. Và khi máy móc có thể thay thế con người ở những công đoạn đặc biệt nguy hiểm, nguy cơ được giảm ngay từ nguồn.
Ở cấp độ quản lý, thành phố cũng định hướng xây dựng, quản lý và vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu về ATVSLĐ, tập trung vào thông tin về người làm công tác an toàn, tai nạn lao động, các tổ chức kiểm định, kiểm định viên và tổ chức huấn luyện.
Từ đây, công tác quản lý có thêm cơ sở để chuyển từ “quản lý bằng hồ sơ” sang “quản lý bằng dữ liệu”, hỗ trợ theo dõi, đánh giá và xác định những nhóm, lĩnh vực cần ưu tiên kiểm tra, giám sát.
Công nghệ cũng được đặt cùng với yếu tố con người. Kế hoạch của thành phố yêu cầu tiếp tục đổi mới, đa dạng hóa hình thức thông tin, tuyên truyền; tổ chức tập huấn cho người sử dụng lao động, người làm công tác ATVSLĐ và người lao động, nhất là nhóm làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Vai trò của tổ chức công đoàn trong tuyên truyền, tập huấn, tư vấn và thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số cũng được nhấn mạnh.
Bởi suy cho cùng, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng một văn hóa an toàn được hình thành trong mỗi doanh nghiệp. Một thiết bị cảnh báo hiện đại không thể thay thế ý thức chấp hành; một quy trình nghiêm ngặt sẽ khó phát huy tác dụng nếu người lao động còn tâm lý chủ quan; dữ liệu chỉ có giá trị khi được sử dụng để nhận diện và phòng ngừa nguy cơ.
Mục tiêu Quảng Ninh đặt ra cho giai đoạn 2026-2030 cũng thể hiện rõ cách tiếp cận lấy phòng ngừa làm trọng tâm: Bình quân mỗi năm giảm 3% tần suất tai nạn lao động chết người; trên 80% người làm các nghề, công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về ATVSLĐ được huấn luyện; trên 90% người làm công tác ATVSLĐ được huấn luyện; 100% vụ tai nạn lao động chết người được khai báo, điều tra, xử lý theo quy định.
Đằng sau những con số là một yêu cầu có ý nghĩa lớn hơn: Mỗi người lao động phải được làm việc trong một môi trường an toàn hơn, được bảo vệ tốt hơn và trở về nhà an toàn sau mỗi ngày làm việc.
Để đạt mục tiêu ấy, trách nhiệm cần được thực hiện đồng thời từ nhiều phía: Cơ quan quản lý tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; chính quyền cơ sở nắm chắc tình hình lao động trên địa bàn; doanh nghiệp chủ động nhận diện, kiểm soát nguy cơ và đầu tư cải thiện điều kiện làm việc; người lao động nâng cao kiến thức, kỹ năng và ý thức tự bảo vệ mình.
Đặc biệt, việc thành phố xác định xây dựng văn hóa an toàn tại nơi làm việc là một mục tiêu trong giai đoạn mới cho thấy ATVSLĐ đang được đặt trong một tầm nhìn dài hạn hơn.
Từ những đường lò được kiểm soát chặt chẽ, những thiết bị thay thế sức người, những buổi huấn luyện được mô phỏng bằng công nghệ đến từng quy trình sản xuất được rà soát để loại bỏ nguy cơ, một tư duy mới đang từng bước hình thành: An toàn không phải việc làm sau cùng khi sự cố xảy ra, mà phải bắt đầu ngay từ trước khi người lao động bước vào vị trí làm việc.
Đó cũng chính là nền tảng để Quảng Ninh hướng tới một môi trường lao động an toàn, văn minh, bền vững; nơi bảo vệ tính mạng, sức khỏe người lao động được đặt song hành với năng suất, chất lượng và hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội.
