Là địa phương phát triển mạnh về công nghiệp, Quảng Ninh sở hữu lực lượng lao động đông đảo thường xuyên làm việc trong môi trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ độc hại, nguy hiểm. Để bảo vệ sức khỏe và duy trì sức lao động lâu dài, địa phương đang tập trung chủ động kiểm soát rủi ro tại nơi làm việc, kết hợp khám sức khỏe định kỳ và tầm soát sớm bệnh nghề nghiệp.
Theo báo cáo của Cục Phòng bệnh, năm 2025, cả nước có 251 trường hợp mắc bệnh nghề nghiệp mới được phát hiện. Trong đó điếc nghề nghiệp chiếm tỷ lệ cao nhất với 144 trường hợp, tiếp đến là bệnh bụi phổi than với 39 trường hợp và sạm da nghề nghiệp với 33 trường hợp. Đây là những con số cho thấy bệnh nghề nghiệp vẫn là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động.
Tại Quảng Ninh, bệnh bụi phổi than nghề nghiệp là một trong những bệnh có thể gặp đối với người lao động thường xuyên tiếp xúc với bụi than trong quá trình làm việc. Bác sĩ Vũ Xuân Cam, Khoa Bệnh nghề nghiệp - Chẩn đoán hình ảnh - Thăm dò chức năng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Quảng Ninh, cho biết: “Bệnh bụi phổi than nghề nghiệp là tình trạng viêm xơ hóa phổi. Khi các hạt bụi than xâm nhập và tích tụ trong phổi mà cơ thể không thể tự đào thải, chúng sẽ gây tổn thương xơ hóa tại phổi, từ đó làm suy giảm chức năng hô hấp của người lao động”.
Những người trực tiếp làm việc dưới hầm lò; công nhân khoan, nổ mìn, bốc xúc than; công nhân tại các khu vực sàng tuyển, nghiền và vận chuyển than là những nhóm có nguy cơ cao. Mức độ rủi ro tăng theo thời gian tiếp xúc với bụi, nồng độ bụi trong môi trường làm việc và việc sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân.
“Bệnh bụi phổi than nghề nghiệp diễn biến rất thầm lặng. Vì triệu chứng đến rất muộn, đừng chờ khi bệnh tiến triển thấy mệt, ho, khó thở, tức ngực mới đi khám. Cách phát hiện sớm nhất là khám sức khỏe định kỳ có chụp X-quang phổi” - bác sĩ Vũ Xuân Cam nhấn mạnh.
Theo Thông tư 60/2025/TT-BYT, bệnh bụi phổi than nghề nghiệp thuộc danh mục 35 bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội. Việc chẩn đoán được thực hiện dựa trên yếu tố tiếp xúc nghề nghiệp và các phương pháp chuyên môn. Trong đó, X-quang phổi tiêu chuẩn được sử dụng để phát hiện những tổn thương đặc trưng theo tiêu chuẩn quốc tế ILO. Khi hình ảnh X-quang có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh có thể được chỉ định chụp CT độ phân giải cao. Một số trường hợp cần xét nghiệm tìm tinh thể bụi than trong mô phổi thông qua nội soi phế quản hoặc sinh thiết phổi.
Không chỉ bệnh bụi phổi than, một số bệnh nghề nghiệp khác cũng cần được nhận diện sớm, trong đó có bệnh lao nghề nghiệp. Đây là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao gây ra, phát sinh trong quá trình lao động. Nhân viên y tế, người làm việc tại các cơ sở giết mổ gia súc, cán bộ thú y, người chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và những người có chứng minh tiếp xúc với vi khuẩn lao là những nhóm có nguy cơ.
Thời gian qua, CDC Quảng Ninh đã đồng hành cùng các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp ngành Than, triển khai đồng bộ các hoạt động quan trắc môi trường lao động; khám sức khỏe định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, lập và quản lý hồ sơ sức khỏe; đồng thời truyền thông, tập huấn nâng cao nhận thức cho người lao động và sử dụng lao động.
Bác sĩ CKI Đỗ Minh Tuấn, Phó Trưởng khoa Bệnh nghề nghiệp - Chẩn đoán hình ảnh - Thăm dò chức năng, CDC Quảng Ninh cho biết: “Hiện tại, đơn vị có năng lực chẩn đoán và khám 23/35 bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội. Chúng tôi ứng dụng phim mẫu kỹ thuật số theo tiêu chuẩn ILO trong chẩn đoán bệnh bụi phổi, thay thế phim nhựa truyền thống; đồng thời triển khai hồ sơ điện tử và phần mềm quản lý sức khỏe tập trung, hỗ trợ theo dõi diễn tiến sức khỏe người lao động lâu dài”.
Phòng, chống bệnh nghề nghiệp vì thế cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngành Y tế, doanh nghiệp và người lao động. Kiểm soát tốt môi trường làm việc, sử dụng đúng phương tiện bảo hộ và không bỏ qua các kỳ khám sức khỏe định kỳ sẽ góp phần phát hiện sớm bệnh, hạn chế tổn thương, bảo vệ sức khỏe và quyền lợi chính đáng của người lao động.
