Cơ chế thị trường như một thách thức, nhưng là sự thách thức ''hấp dẫn'', đối với các đoàn nghệ thuật nói chung, đoàn Kịch Quảng Ninh nói riêng, một đoàn nghệ thuật đứng vững trong cơ chế thị trường, vấn đề quan trọng nhất là làm sao tạo dựng được cho mình một thương hiệu, bởi xét cho cùng, sản phẩm nghệ thuật cũng là hàng hoá, một loại hàng hoá đặc biệt... - NSƯT Bằng Thái, Trưởng Đoàn Kịch Quảng Ninh.
NSƯT Bằng Thái, Trưởng Đoàn Kịch Quảng Ninh
- Thật ra, cơ chế thị trường với chúng tôi không có gì bất ngờ cả. Ngay từ năm 1992, khi Đoàn Kịch Quảng Ninh tách ra khỏi Nhà hát Tổng hợp Quảng Ninh, anh em tôi đã có ý thức về điều này rồi. Tôi còn nhớ hồi ấy, khi mới tách ra để hoạt động độc lập, “đối tác” đầu tiên mà Đoàn Kịch Quảng Ninh liên kết chính là Nhà máy Bia Quảng Ninh. Với bước đi ban đầu, tuy còn chập chững, nhưng cũng đã tạo điều kiện để chúng tôi làm quen dần với cơ chế thị trường. Từ đó, mạnh dạn đầu tư cho các tác giả viết kịch bản theo định hướng của Đoàn. Nói đúng hơn, chúng tôi “đặt hàng” các tác giả viết kịch bản trên cơ sở “đơn đặt hàng” của xã hội...Với quan điểm và cách làm ấy, càng ngày khán giả càng đến với chúng tôi nhiều hơn; hay nói theo ngôn ngữ “thị trường” là chúng tôi “bán” được nhiều hàng hoá hơn...Và thành công đầu tiên là vở Người không thể chết, tiết mục được Huy chương Vàng tại Hội diễn sân khấu toàn quốc năm 1995. Sau đó là Lâu đài tuổi thơ (năm 1996), Biển không yên tĩnh (năm 1997), Tiếng hát sơn ca (năm 1998), Khoảnh khắc mong manh (năm 2001), Người đàn bà uống rượu (năm 2004), và gần đây nhất là Lời nguyền của biển (năm 2006)… Những thành công này của đoàn Kịch Quảng Ninh, về một góc độ nào đó, đều gắn với chủ trương xã hội hóa hoạt động của đoàn…
+ ý anh muốn nói đến việc “kéo” các lực lượng xã hội khác, đặc biệt là các doanh nghiệp, tham gia đầu tư cho sựnghiệp văn hóa, mà cụ thể là cho hoạt động biểu diễn nghệ thuật của đoàn?
- Đúng vậy! Từ quan điểm này, Đoàn Kịch Quảng Ninh đã không ngại dựng các vở kịch theo đơn đặt hàng cho các đơn vị công an, bộ đội, biên phòng v.v.. Hoặc các vở diễn nhằm mục đích tuyên truyền về công tác phòng chống tệ nạn xã hội, công tác bảo vệ môi trường, giáo dục học đường, kế hoạch hóa gia đình v.v..
+ Liệu lối làm “theo đơn đặt hàng” như vậy có làm giảm chất lượng nghệ thuật của vở diễn?
- Tại sao lại giảm chất lượng nghệ thuật được nhỉ? Thực ra những vấn đề mà các ngành, các đơn vị v.v.. “đặt hàng” với chúng tôi cũng chính là những vấn đề bức xúc mà cả xã hội đang quan tâm. Vậy thì chẳng có lý gì nó lại không thể là đề tài hấp dẫn được! Vấn đề là anh khai thác nó, thể hiện nó ra sao thôi! Đó là chưa kể rằng khi đã có “đầu ra”, tức là đã có người “mua hàng”, anh chị em diễn viên cảm thấy yên tâm hơn về mặt kinh tế nên dồn hết tâm huyết cho vai diễn; vì thế chắc chắn chất lượng nghệ thuật của vở diễn cũng sẽ cao hơn…
+ Làm “theo đơn đặt hàng” có thể phù hợp với các ngành, các tổ chức đoàn thể v.v.. tại một thời điểm cụ thể nào đó. Nhưng với các doanh nghiệp trực tiếp đầu tư tài trợ cho Đoàn, họ được gì? Không lẽ cứ quanh năm suốt tháng dựng các vở diễn về SXKD của doanh nghiệp ấy?
- Tất nhiên là không rồi! Nhưng đã gọi là liên kết thì phải cả hai bên cùng có lợi chứ! Với chúng tôi, doanh nghiệp là chỗ dựa để đầu tư thực hiện chức năng nghệ thuật của mình. Bù lại, các vở diễn cũng như quá trình đi lưu diễn của đoàn chính là điều kiện tốt nhất cho việc quảng cáo thương hiệu cho các nhà tài trợ. Nếu anh được chứng kiến những lần Đoàn đi diễn tại Hải Phòng, Hà Nội, Hà Tây, Hải Dương và cả những chuyến đi xuyên Việt nữa, anh sẽ thấy rằng các doanh nghiệp bỏ tiền ra tài trợ cũng đáng “đồng tiền, bát gạo” lắm! Từ băng zôn, phướn thả, pa nô ảnh, tờ rơi, giấy mời, vé, thảm trải, cờ đuôi nheo v.v. Có khán giả ở Hải Phòng đã phải thốt lên: Không kém gì một hội diễn của ngành sân khấu! Và nữa, năm nào chúng tôi cũng cố gắng có được một vở diễn được truyền hình trực tiếp hoặc được phát lại trên Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình tỉnh v.v.. Trong bối cảnh ấy, cái tên của doanh nghiệp tài trợ luôn được nhắc đến một cách thường xuyên và trang trọng. Thậm chí, cả trong những buổi diễn phục vụ chính trị như chào mừng thành công của Đại hội Đảng toàn quốc, tại các kỳ họp HĐND tỉnh hay các đêm diễn phục vụ bà con vùng sâu, vùng xa v.v. trước các buổi diễn, chúng tôi đều thông báo tại chỗ cho khán giả biết đơn vị tài trợ là ai, số tiền tài trợ là bao nhiêu...Từ đó, nhiều doanh nghiệp có tiếng đã đến với chúng tôi; như các công ty: Vinaphone, Gốm Hạ Long Viclacera, Âu Lạc, Seiko5, Tập đoàn Xe máy điện tử T&T, Nhựa Tiền phong, thậm chí cả những tờ báo có tên tuổi như An ninh thế giới v.v.. cũng tài trợ cho chúng tôi. Lợi cả đôi bên như thế, biết đâu nay mai Kịch Quảng Ninh lại có thể “kéo” được cả các đại gia như Gạch Đồng Tâm, Cà phê Trung Nguyên, Thép Hoà Phát, Võng xếp Duy Lợi, Tập đoàn CN Than &KS Việt Nam v.v.. về với mình! Tôi hy vọng là như thế!
Cũng xin báo thêm với anh một tin vui, rằng hôm qua, 29-12-2006, Chủ tịch UBND tỉnh Vũ Nguyên Nhiệm đã ký quyết định trang bị cho Đoàn Kịch Quảng Ninh một bộ máy chiếu + màn hình hiện đại (trị giá 9000 USD) để trước mỗi buổi diễn, đoàn sẽ làm công tác thông tin, quảng bá về Quảng Ninh, về Hạ Long, nhất là về tiềm năng phát triển trong giai đoạn hội nhập của tỉnh nhà...Vậy là chúng tôi lại có thêm điều kiện để không chỉ làm chức năng nghệ thuật mà cả chức năng thông tin, tuyên truyền phục vụ nhiệm vụ chính trị nữa!
+ Nghĩa là Kịch Quảng Ninh sẽ tự khẳng định thương hiệu của mình một cách thuyết phục trong cơ chế thị trường hiện nay?
- Hoàn toàn có thể như vậy! Bài học đầu tiên là phải dựng vở theo yêu cầu xã hội, nhưng phải dựng hay, hoành tráng và sang trọng. Phải đầu tư đến nơi đến chốn; dẫu có tốn kém một chút nhưng “đắt xắt ra miếng”, đừng “ăn xổi” mà phải nghĩ tới sự bền vững, ổn định lâu dài.Khi đã có thương hiệu, nghĩa là đã có hàng tốt rồi, thì phải chú ý khâu tiếp thị, phải biết chào hàng...
Anh biết không, hiện nay Đoàn Kịch Quảng Ninh luôn có số máy “điện thoại nóng” để bất cứ ai, là khán giả hay các đơn vị có nhã ý muốn tài trợ, liên kết đầu tư với Đoàn, đều có thể liên hệ bất cứ lúc nào; chỉ cần gọi: 0913 021 438 là chúng tôi đáp ứng ngay! Không những thế, không ít lần đi lưu diễn, buổi diễn đầu tiên chúng tôi chỉ phục vụ miễn phí, cốt để mọi người biết mà rủ nhau tới xem. Rồi quảng cáo thông qua tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, hoặc thông qua các kênh thông tin khác củacác ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội, nhân đạo từ thiện v.v..
Nói cách khác, chúng tôi chỉ có một tâm nguyện là với dàn diễn viên trẻ, đẹp, tài năng hiện nay, chúng tôi sẽ cố gắng để luôn “làm mới” mình bằng những vở diễn có chất lượng thực sự. Và khi đã làm được điều đó, “hữu xạ tự nhiên hương”, khán giả sẽ đến với Đoàn, các nhà tài trợ sẽ đến với Đoàn.Và lúc ấy, tại sao lại không nghĩ tới chuyện “xuất khẩu” Kịch Quảng Ninh sang Trung Quốc và các nước khác trong khu vực, cũng như trên thế giới nhỉ? Có thể làm được điều đó lắm chứ; nếu như mạnh dạn dựng những vở diễn có cốt truyện dân gian dễ hiểu như Tấm Cám, Thánh Gióng, Thạch Sanh, Chử Đồng Tử hay Huyền Thoại Hạ Long v.v..
Chia tay NSƯT Bằng Thái, tôi như bị “lây” niềm lạc quan, sôi nổi của anh. Và thầm cầu chúc cho anh cùng các thành viên trong Đoàn Kịch Quảng Ninhđạt được ước nguyện của mình nhân dịp một năm mới sắp đến!
