Thôn Làng Mới (xã Nam Sơn, Ba Chẽ) nằm bên sông Ba Chẽ. Thôn có gần 200ha rừng ngập mặn, trải dài suốt chiều dài của thôn. Tuy chỉ cách UBND xã Nam Sơn chừng 15km đường chim bay nhưng xã với thôn chẳng khác gì cảnh “gần nhà xa ngõ”. Vì thế mà hơn hai mươi năm, kể từ ngày thành lập đến nay, Làng Mới chẳng khác gì “ốc đảo”. Nguyên nhân là do điều kiện đi lại của bà con trong thôn cũng như từ thôn ra xã, xuống thị trấn khá chật vật. Nếu đi đường bộ, bà con sẽ phải đi đường vòng dài hơn 25km, nhờ qua đường của thôn Cái Tăn (xã Cẩm Hải, TP Cẩm Phả), rồi vòng ngược lại hướng cầu Ba Chẽ để về thị trấn, xuống trung tâm xã. Từ “cái khó ló cái khôn”, bà con trong thôn đã biết tận dụng lợi thế về địa lý bám sông để đi lại bằng đường thuỷ. Vì thế mà nghề đóng thuyền độc mộc ở thôn Làng Mới có đất để hình thành và phát triển.
“Ông tổ” của nghề đóng thuyền độc mộc ở thôn Làng Mới là ông Chìu Phúc Cáu. Nhớ ngày mới thành lập thôn, để mưu sinh, ông Cáu thường dùng bè, mảng chở tre, nứa đi bán cho các hộ dân sống ở dọc sông, biển ở Ba Chẽ, Tiên Yên. Xuất phát từ nhu cầu lại thêm có cơ hội được đi nhiều nơi, tiếp xúc nhiều người, ông Cáu đã dần học hỏi và tích luỹ được vốn kỹ thuật đóng thuyền độc mộc. Ban đầu, ông chỉ đóng thuyền để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân trong thôn và cả thôn cũng chỉ có mình gia đình ông đóng thuyền. Dần dà, nhu cầu đi lại của người dân ngày càng lớn vì loại thuyền này nhỏ, dễ di chuyển vào mùa nước cạn. Lại thêm tay nghề, uy tín, chất lượng sản phẩm thuyền độc mộc được khẳng định nên đóng thuyền độc mộc đã nhanh chóng phát triển thành nghề ở Làng Mới. Thuyền độc mộc do người dân Làng Mới đóng ra còn phục vụ hầu hết bà con ở các xã sống ven sông trên địa bàn huyện. Đến nay đã có 9 hộ dân cùng chung vốn làm nghề đóng tàu, thuyền, giải quyết công ăn việc làm cho trên dưới 40 lao động địa phương, thu nhập khoảng 1,5-2 triệu đồng/ người/tháng theo thời vụ. Ông Chìu Phúc Tần - con trai của ông Chìu Phúc Cáu - là người có uy tín nhất làng nghề cho hay: “Công việc của chúng tôi thường chỉ bận rộn vào mùa vụ, nhất là dịp tháng 2, tháng 3 hàng năm có cả khách hàng đến từ Vân Đồn, Cô Tô đóng thuyền độc mộc phục vụ việc khai thác sứa”.
Năm 2010, Dự án nâng cấp đường 329 từ Mông Dương (Cẩm Phả) đến thị trấn Ba Chẽ, có tổng chiều dài 30,64km đã được khởi công. Theo thiết kế, con đường này sẽ đi qua thôn Làng Mới. Và hiện, con đường cũng sắp hoàn thành. Bên cạnh đó, cũng có nhiều con đường liên thôn mở ra nối liền Làng Mới với các thôn trong xã. Nhiều người trong thôn cũng đã sắm xe máy để đi lại bằng đường bộ. Thế nhưng nghề đóng thuyền độc mộc ở thôn Làng Mới vẫn cứ tồn tại, phát triển. Bởi 2/3 số dân trong thôn sống bằng nghề khai thác hải sản của rừng ngập mặn. Chiếc thuyền độc mộc sản phẩm của làng nghề luôn gần gũi, đồng hành với họ trên sông bãi.
Theo ông Chìu Phúc Tần, người dân Làng Mới rất mong muốn phát triển hơn nữa làng nghề để tăng thu nhập và cải thiện cuộc sống. Thế nên bà con không ngừng học hỏi, đúc rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng sản phẩm, tiến tới không chỉ đóng thuyền độc mộc mà còn đóng những loại tàu, thuyền có công suất lớn hơn. Thế nhưng xem ra, để thực hiện được mong muốn ấy cũng không dễ dàng. “Thỉnh thoảng chúng tôi nhận được hợp đồng đóng tàu có công suất máy 40CV, nhưng rất ít” - ông Tần nói. Tìm hiểu, được biết, việc người dân Làng Mới ít nhận được hợp đồng đóng tàu to không phải vì người dân không có nhu cầu mà là do bà con thiếu vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết bị sửa chữa, đóng tàu; trong khi đó, Làng Mới có điều kiện tự nhiên khá thuận lợi và nguồn nhân lực cũng rất dồi dào.
Ông Hoàng Trường Sơn, Bí thư Đảng uỷ xã Nam Sơn khẳng định: “Nghề đóng tàu thuyền ở thôn Làng Mới, trước mắt là tạo công ăn việc làm ổn định cho bản thân những người làm nghề này. Tiếp nữa là tạo ngư cụ cho bà con thôn Làng Mới và Sơn Hải (cũng là thôn của xã Nam Sơn bám mặt sông) để đi lại và làm ăn. Vì ở cả 2 thôn này đất đai phần lớn bị nhiễm mặn, giao thông đi lại khó khăn. Nếu phát triển các mô hình như trồng thanh long hay trồng mía v.v.., thì rất khó tiêu thụ. Chúng tôi đang có kế hoạch thành lập Tổ hợp đóng tàu thuyền Làng Mới. Họ cần được đầu tư để phát triển tốt hơn. Theo tôi nghĩ, đây là hướng phát triển kinh tế phù hợp nhất tại thôn này. Điều này sẽ góp phần mang lại thành công cho mục tiêu xây dựng nông thôn mới của xã, của huyện”.
Công Thành
