Theo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII đã đề ra thì Quảng Ninh cần nhanh chóng chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tăng nhanh tỷ trọng các ngành công nghiệp và dịch vụ... Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2015 sẽ trở thành một tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, trong đó ngành công nghiệp chế biến phát triển mạnh theo hướng CNH-HĐH, khẳng định vai trò của một ngành kinh tế mũi nhọn, có tính chất thúc đẩy các ngành nghề và kinh tế - xã hội phát triển.
Phát huy lợi thế biển bạc - rừng vàng
Công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản và thực phẩm là một trong những ngành công nghiệp có được số lượng đông đảo các cơ sở sản xuất nhất. Năm 2010, số cơ sở sản xuất của ngành công nghiệp chế biến này chiếm tới 36,2% tổng số cơ sở sản xuất công nghiệp của toàn tỉnh. Phân ngành có nhiều cơ sở sản xuất nhất là sản xuất thực phẩm, đồ uống với 1.998 cơ sở, tiếp đến là sản xuất giường, tủ, bàn, ghế; sản xuất các sản phẩm gỗ và lâm sản với 580 cơ sở và ít nhất là sản xuất giấy và các sản phẩm bằng giấy.
Với lợi thế bờ biển dài hơn 250km, có 43.093 ha rừng ngập mặn, trong đó trên 26.000 ha có khả năng nuôi trồng thuỷ sản; gần 9.000 ha bãi cao triều và trên cao triều phát triển nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh; trên 21.000 ha diện tích bãi nuôi phân bố dọc theo bờ biển từ huyện Yên Hưng đến TP Móng Cái, đây là cơ sở cần thiết cho ngành công nghiệp chế biến thuỷ sản của tỉnh Quảng Ninh phát triển. Toàn tỉnh hiện có gần 1.000 cơ sở chế biến thuỷ sản, có 5 nhà máy đông lạnh công suất 118.674 tấn và trên 100 cơ sở chế biến nước mắm. Bên cạnh lợi thế biển bạc, trong những năm gần đây ngành công nghiệp chế biến lâm sản của tỉnh đã có những bước phát triển đáng kể, từng bước tận dụng được lợi thế rừng vàng. Địa hình Quảng Ninh cho phép phát triển một nền sản xuất nông - lâm nghiệp đa dạng, cả trồng rừng, bảo vệ và khai thác hợp lý tài nguyên rừng... nhiều loài cây, con có thể thích nghi và phát triển trên các dạng địa hình khác nhau, trong môi trường khí hậu đa dạng. Tận dụng được lợi thế này, ngành công nghiệp chế biến lâm sản của tỉnh đã có những bước tăng trưởng mạnh. Hiện trên địa bàn tỉnh có nhiều cơ sở sản xuất gỗ, sản xuất giường, tủ, bàn ghế và chế biến lâm sản. Trong đó, có thể kể đến các cơ sở chủ yếu như Nhà máy ván ép MDF tại Hoành Bồ (công suất 5.000m3/ năm), Xưởng ván ghép Uông Bí (công suất 1.000m3), Công ty CP Thông Quảng Ninh ở Uông Bí (chế biến nhựa thông xuất khẩu, công suất 6.000 tấn/năm)... Hiện nay, ngành công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản và thực phẩm đang giải quyết việc làm cho gần 1 vạn lao động.
Hướng phát triển bền vững
Công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản và thực phẩm của Quảng Ninh trong những năm qua đã có những bước phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, có thể thấy mặc dù có số lượng các cơ sở sản xuất đông đảo, nhưng giá trị sản xuất của phân ngành này vẫn còn chiếm một tỷ trọng tương đối khiêm tốn trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp của toàn tỉnh.
Tỉnh đã tích cực đẩy mạnh sản xuất, khai thác các mặt hàng có lợi thế để xuất khẩu, trong những năm qua tình hình xuất khẩu phát triển khá. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu trong ngành chế biến nông - lâm - thuỷ sản và thực phẩm là dầu thực vật, hải sản, tùng hương, giấy vàng mã, quế, hồi,… Các sản phẩm này được xuất sang các thị trường chính như Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore,… trong đó Trung Quốc chiếm thị phần lớn. Ngành công nghiệp chế biến của tỉnh đã từng bước đẩy mạnh việc đầu tư mới và đầu tư chiều sâu cải tiến công nghệ, thiết bị. Các cơ sở chế biến nông - lâm sản đã chú trọng đầu tư hệ thống trang bị máy móc hiện đại phục vụ chế biến, hàng năm sản xuất ra nhiều mặt hàng và nhiều loại sản phẩm đa dạng như: Ván ghép thanh, ván sợi MDF, đồ mộc thủ công mỹ nghệ, đồ văn phòng cao cấp… hiện nay các sản phẩm này đang tiêu thụ tốt trên thị trường.
Tuy nhiên, nhìn chung công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản của địa phương vẫn chưa phát huy hết các lợi thế tuyệt đối mà mình có, chưa có đủ lực lượng lao động hùng hậu đã được đào tạo tốt, cũng chưa có đội ngũ cán bộ quản lý, khoa học công nghệ trình độ cao để đưa Quảng Ninh phát triển nhanh, mạnh, bền vững. Chỉ có một số cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài như chế biến dầu thực vật, chế biến bột mì hoặc các cơ sở chế biến thuỷ sản xuất khẩu (Công ty CP Xuất khẩu thuỷ sản II, Công ty CP Xuất khẩu thuỷ sản Quảng Ninh, Công ty CP Thực phẩm Hải Tân...) có thiết bị tương đối đồng bộ và tiên tiến. Do tính chất chung của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, việc đòi hỏi vệ sinh an toàn trong các sản phẩm chế biến phải luôn được chú trọng. Công tác này cần được thực hiện ngay từ công đoạn thiết kế và được tiếp tục trong những giai đoạn kế tiếp. Để đảm bảo tốt các vấn đề về môi trường từ khi bắt đầu xây dựng dự án đến khi dự án đi vào hoạt động ngoài các biện pháp kỹ thuật giảm thiểu tác động tới môi trường cần phải thực hiện tốt những giải pháp đồng bộ từ quy hoạch khu xử lý chất thải rắn công nghiệp đến hệ thống thu gom, xử lý nước thải công nghiệp...
Bên cạnh đó, tỉnh cũng cần nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm, xây dựng mô hình doanh nghiệp mẹ - con, tập đoàn kinh tế mạnh phù hợp theo các tiêu chí: Quy mô vốn, năng lực sản xuất, năng lực công nghệ, trình độ nhân lực, hiệu quả sản xuất… để từng bước hướng các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, có tính chất ngành nghề và sản xuất sản phẩm cùng loại liên kết với nhau, hình thành tập đoàn kinh tế địa phương, phát triển thị trường mới để đưa các sản phẩm của ngành công nghiệp chế biến đảm bảo các tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và các nước EU...
Thanh Phong
