Đánh thức Sư tử

Đầu năm 2013, sau khi thị sát các đảo Quan Lạn, Ngọc Vừng, Minh Châu, câu nói đầu tiên của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với cán bộ, nhân dân huyện Vân Đồn là - “Tôi muốn về thăm Vân Đồn từ rất lâu rồi, đã nhiều lần nghe các đồng chí lãnh đạo tỉnh báo cáo, nhìn trên sơ đồ về huyện đảo nhưng quả thực hôm nay khi tàu chạy một vòng quanh huyện mới thấy chú “Sư tử” này cần sớm được đánh thức!”. Và hơn 2 năm qua, để đánh thức chú “Sư tử” này cả hệ thống chính trị của Quảng Ninh đã dành tâm lực, trí lực cho Đề án Xây dựng Khu hành chính - Kinh tế đặc biệt Vân Đồn...

Thiên thời - địa lợi - nhân hoà

Để có được hành lang pháp lý bằng các thể chế, cơ chế đặc biệt nhằm đánh thức “Sư tử”, tính trong hơn 1 năm qua đã có 52 hội thảo, hội nghị khoa học liên quan đến Đề án Xây dựng khu hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn được tổ chức trong và ngoài tỉnh; 19 buổi làm việc với các cơ quan bộ và ngang bộ; các buổi làm việc với 9 Uỷ ban của Quốc hội; 2 cơ quan Đảng uỷ khối Trung ương… Thuyết trình trước Bộ Chính trị, Chính phủ, các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng, các bộ, ngành Trung ương, các giáo sư đầu ngành, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ Phạm Minh Chính luôn khẳng định: “Việc xây dựng mô hình Khu hành chính - Kinh tế đặc biệt là cụ thể hoá chủ trương của Đảng về phát triển mô hình đặc khu kinh tế (ĐKKT), khu kinh tế (KKT) đặc biệt. Đây là một giải pháp lớn góp phần thực hiện ba đột phá chiến lược mà Đại hội Đảng lần thứ XI đã đề ra, góp phần đổi mới hoàn thiện hệ thống chính trị và phương thức lãnh đạo của Đảng, nhằm tạo những động lực mới, đột phá mới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và sức hấp dẫn đầu tư của Việt Nam trên trường quốc tế”.

Đó là với cái chung còn đặt trong bối cảnh Quảng Ninh hiện nay, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ nhấn mạnh: “Muốn chuyển đổi thành công phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” đòi hỏi phải có mô hình mới. Thực tế đã chỉ ra khai thác lợi thế tĩnh về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, điều kiện tự nhiên bằng mọi giá đang gặp phải khó khăn trở ngại, không còn là lợi thế cạnh tranh tuyệt đối. Vì vậy, thế giới đang tập trung khai thác những lợi thế động bằng cách xây dựng thể chế, cơ chế chính sách ưu đãi, đặc thù, đột phá đủ sức cạnh tranh và đẩy mạnh cải cách hành chính theo hướng hiện đại. Quảng Ninh đề xuất xây dựng Khu Hành chính - Kinh tế đặc biệt trên địa bàn để thí điểm đúc rút kinh nghiệm về quản trị quốc gia”.

Lý do để chọn Vân Đồn làm nơi áp dụng, thể nghiệm các thể chế mới là bởi, với diện tích 2.171km2, Vân Đồn có những điểm khác biệt rất lớn với 14 KKT ven biển của cả nước. Đó là nằm trong khu vực hợp tác “Hai hành lang, một vành đai” kinh tế Việt - Trung, hợp tác liên vùng Vịnh Bắc Bộ mở rộng, cầu nối ASEAN - Trung Quốc, Hành lang kinh tế Nam Ninh - Singapore… nằm trong Vịnh Bái Tử Long gắn kết với Di sản - Kỳ quan thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Với vị trí rất đắc địa, Vân Đồn hội tụ đủ nhiều điều kiện của giao thông thuận lợi cả đường bộ, đường không, đường biển. Những giá trị khác biệt về tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan, sinh thái, vùng biển rộng 1.620km2 với trên 600 đảo đá và đất có cơ hội phát triển công nghiệp giải trí và kinh tế biển. Điều quan trọng hơn nữa Vân Đồn còn nguyên những nét hoang sơ, mật độ dân số thấp nên rất có điều kiện áp dụng mô hình mới.

Quyết tâm đổi mới - Quyết sách chính trị

Sự thành công của Khu Hành chính - Kinh tế đặc biệt Vân Đồn phụ thuộc vào quyết tâm của cả hệ thống chính trị từ Trung ương xuống địa phương. Bởi đây là vấn đề mới, vấn đề khó và trong điều kiện khó khăn về nguồn lực đầu tư nên phải vừa làm, vừa học hỏi, vừa bổ sung điều chỉnh để hoàn thiện cho phù hợp với diễn biến tình hình thực tế.

Nhìn từ kinh nghiệm xây dựng Đặc Khu kinh tế Thâm Quyến (Trung Quốc) cho thấy để có được thành tựu như ngày hôm nay, Trung Quốc với quyết tâm chính trị rất cao của lãnh đạo chủ chốt, với phương châm vừa làm vừa bổ sung hoàn thiện. Hiện nay nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới này đã đầu tư ĐKKT thế hệ thứ 3 ra khu vực biên giới như: Khu thí điểm khai phát mở trọng điểm quốc gia Đông Hưng (giáp Móng Cái) với 6 hạng mục hạ tầng ban đầu là 3,2 tỷ USD; Khu Kashgar - Tân Cương là 1,6 tỷ USD, chưa kể hàng năm các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đóng góp, hỗ trợ 1% GDP để đầu tư phát triển hạ tầng và có chính sách ưu đãi, khuyến khích và kêu gọi các doanh nghiệp lớn trong nước đầu tư vào. Hay như KKT tự do Incheon (Hàn Quốc) đang là KKT hấp dẫn nhất khu vực Đông Bắc Á cũng vừa làm vừa rút kinh nghiệm và hoàn thiện với quyết tâm chính trị rất cao đã ưu tiên nguồn lực hỗ trợ 50% chi phí đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông cơ bản và lập quy hoạch tổng thể từ ngân sách nhà nước.

Ở hầu hết các hội nghị, hội thảo liên quan đến Vân Đồn, đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ đều nhắc đến 8 nguyên tắc phát triển của Khu Hành chính - Kinh tế đặc biệt Vân Đồn. Đó là, lấy phát triển con người, đảm bảo và cải thiện dân sinh làm mục đích; lấy thử nghiệm, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển kinh tế xanh, công nghiệp giải trí làm định hướng; lấy cải cách thể chế, cơ chế, chính sách đặc biệt, đặc thù và biện pháp điều hành linh hoạt làm đột phá; lấy phát triển hạ tầng, cải cách hành chính đồng bộ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao làm nền tảng; lấy ứng dụng, chuyển giao và làm chủ khoa học công nghệ, tăng năng suất các yếu tố tổng hợp và định hướng thị trường làm động lực; lấy phát triển văn hoá, xây dựng văn minh sinh thái, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường làm trọng điểm; lấy mở cửa, hợp tác làm sáng tạo, lấy sáng tạo để phát triển bền vững; lấy phát triển kinh tế để góp phần giữ vững QPAN và ngược lại phải giữ vững QPAN để phục vụ phát triển kinh tế là mối quan hệ thường xuyên và trọng yếu.

Con số thống kê cho thấy năm 1975 cả thế giới mới có 665 ĐKKT được thành lập ở 19 quốc gia thì đến nay lên đến 3.500 ở 135 nước, tạo ra hơn 68 triệu việc làm trực tiếp và mỗi năm thu được hơn 500 tỷ USD từ giá trị gia tăng liên quan đến thương mại. Nhiều quốc gia đang chọn mô hình ĐKKT như một đòn bẩy nhằm đạt được sự phát triển đột phá về kinh tế như Trung Quốc đã liên tục phát triển các khu mới cấp quốc gia; Nhật Bản cũng đã lên kế hoạch thiết lập các ĐKKT trên cả nước và coi đây là “mũi tên thứ ba” trong chiến lược phục hồi nền kinh tế; Chính phủ Campuchia và Thái Lan đã hợp tác xây dựng hai ĐKKT tại khu vực biên giới chung nhằm thúc đẩy giao thương và đầu tư…  Và tới đây Khu Hành chính - Kinh tế đặc biệt Vân Đồn được xây dựng sẽ thêm một chấm son trên bản đồ kinh tế thế giới.

Hương Lan