Do có lợi thế về vị trí địa lý, những năm qua Quảng Ninh luôn là tỉnh đi đầu trong các hoạt động thương mại biên giới, từ đó đã giúp tỉnh khai thác được những lợi thế về cảng biển, cửa khẩu, phát triển loại hình vận tải đường biển, đường bộ bằng container và đã thu được những kết quả nhất định, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh.
Có được những thành tựu đó một phần có sự đóng góp quan trọng của hoạt động xuất nhập khẩu nói chung và hoạt động thương mại biên giới với Trung Quốc nói riêng. Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm nay hoạt động thương mại biên giới tại các khu kinh tế cửa khẩu gặp nhiều khó khăn. Theo thống kê của Sở Công thương, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ thương mại thu ngoại tệ thực hiện trong 6 tháng đầu năm 2012 chỉ đạt 901.669.000 USD, đạt 33,68% kế hoạch năm và bằng 78,3% so cùng kỳ năm 2011. Kim ngạch nhập khẩu đạt 862.586.000 USD, đạt 41,8% kế hoạch và bằng 94,6% so cùng kỳ 2011. Tại các cuộc họp bàn về các giải pháp phát triển kinh tế cửa khẩu, nhất là kinh tế biên mậu, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng: Hiện nay Trung Quốc quy định chặt chẽ, chỉ các doanh nghiệp của các tỉnh biên giới được cấp có thẩm quyền phê duyệt, mới được quyền kinh doanh biên mậu và được hưởng ưu đãi đặc biệt về thuế xuất nhập khẩu, các cơ chế về tài chính, về quản lý của chính quyền địa phương biên giới. Thu thuế là đòn bẩy điều tiết biên mậu, là công cụ chủ yếu thực hiện chính sách biên mậu của Trung Quốc. Vì vậy, ngoài thu thuế XNK, Trung Quốc còn thu nhiều loại thuế khác. Căn cứ vào các chính sách ưu tiên cho các thành phố, huyện, thị xã biên giới mở cửa mà thành phố Nam Ninh, Côn Minh, thị xã Bằng Tường, Đông Hưng, huyện Hà Khẩu (tỉnh Vân Nam) và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) được phân cấp, quản lý thu thuế biên mậu. Toàn bộ số tiền thu được để lại cho địa phương đầu tư hạ tầng cơ sở. Trung Quốc giao quyền cho chính quyền địa phương tự định ra các mức thuế suất phải thu, theo nguyên tắc: Mức thuế mặt hàng cùng chủng loại cấp tỉnh quy định phải thấp hơn mức thuế của Trung ương; mức thuế cấp huyện, thị quy định phải thấp hơn mức thuế của cấp tỉnh và chỉ được thu ở các cửa khẩu địa phương, còn các cửa khẩu quốc tế do Hải quan thu và nộp về ngân sách trung ương.
Trong khi đó việc cơ cấu nguồn lực để tái đầu tư cho các khu kinh tế cửa khẩu của chúng ta trong những năm qua không đồng nhất, không đảm bảo nhu cầu phát triển của nền kinh tế hội nhập. Do thiếu nguồn lực để đầu tư đồng bộ nên cơ sở hạ tầng như đường sá, kho tàng, bến bãi phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu tại các khu vực này rất yếu và thiếu, dẫn đến lợi thế cạnh tranh bị suy giảm. Theo thống kê sơ bộ, hiện nay trên địa bàn tỉnh có gần 1.000 doanh nghiệp tham gia hoạt động thương mại biên giới. Các dịch vụ hỗ trợ thâm nhập thị trường như nghiên cứu thị trường, tư vấn, môi giới, uỷ thác XNK, quảng cáo… chưa được tổ chức tốt tại các khu vực cửa khẩu. Thực tế hiện nay, số lượng cung ứng các dịch vụ giao nhận, kho tàng, bến bãi, bao bì đóng gói, bảo quản hàng hoá… còn quá mỏng so với khối lượng hàng hoá được XNK qua biên giới. Để kinh tế cửa khẩu phát triển nhanh, bền vững, đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta cần xây dựng được một chiến lược tổng thể, rõ ràng và đặc biệt là cơ chế phân cấp quản lý, tái đầu tư nguồn lực để nâng cấp cơ sở hạ tầng khu vực biên giới nhằm tạo thuận lợi tối đa cho việc hợp tác thương mại trên tuyến biên giới Việt - Trung.
Thanh Phong
