Mang đặc trưng của dòng gốm sứ nặng lửa (từ nguồn nguyên liệu đất sét cao lanh nung trong lò đốt rỗng - nhiều khoang ở nhiệt độ đạt tới 1.300oC) và lịch sử gần 200 năm tồn tại, phát triển.., gốm sứ Đông Triều đã được thị trường nhiều nơi trong nước và nước ngoài biết đến. Tuy nhiên, sự tồn tại và phát triển của một “thương hiệu không nhãn mác” sẽ không bền vững, không hiệu quả. Thậm chí, đó còn là cơ hội cho việc sản xuất hàng giả, hàng nhái tồn tại, tiềm ẩn nhiều nguy cơ làm mất đi giá trị truyền thống của sản phẩm gốm sứ Đông Triều.
Nâng tầm “thương hiệu”
Khá nổi tiếng trong các làng gốm sứ vốn có truyền thống lâu đời hơn như: Bát Tràng, Thổ Hà, Phù Lãng nhưng gốm sứ Đông Triều cũng không tránh khỏi những bước thăng, trầm trong quá trình phát triển. Có thời kỳ, việc tìm đầu ra cho sản phẩm của làng gốm sứ Đông Triều khá khó khăn nên không ít chủ sản xuất gốm sứ phải tắt lửa, đóng lò. Ở các điểm bán, giới thiệu sản phẩm gốm sứ Đông Triều, bên cạnh những sản phẩm truyền thống, người ta còn thấy cả những mặt hàng gốm sứ có xuất xứ từ Trung Quốc...
Không thể khoanh tay đứng nhìn sự chết dần, chết mòn của một sản phẩm truyền thống với rất nhiều đặc trưng mà nhiều làng gốm sứ trong cả nước không có được, huyện Đông Triều đã quy hoạch vùng nguyên liệu; chợ gốm sứ; làng nghề truyền thống sản xuất gốm sứ gắn với thị trường du lịch và xuất khẩu; xây dựng cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng phục vụ cho phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Bên cạnh đó, huyện cũng có chính sách khuyến khích các hộ sản xuất, hiện đại hoá công nghệ truyền thống để sản xuất ra các sản phẩm có đủ sức cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Từ đó, những người thợ gốm Đông Triều đã biết ứng dụng khoa học công nghệ mới vào sản xuất như: Thay dần bầu lò nung bằng lò hộp; thay nguyên liệu củi đốt bằng ga để đảm bảo môi trường. Bên cạnh dòng sản phẩm truyền thống, hiện nay gốm sứ Đông Triều đã có thêm sản phẩm thủ công mỹ nghệ - nghệ thuật sơn mài; hay sản phẩm gốm mỏng... Các sản phẩm gốm sứ được trang trí bằng nhiều loại men màu bắt mắt như: Lục, lam, màu máu bò và mẫu mã được cải tiến như: Bình nước dáng gốc tre, bình nước quả bầu, lọ tì bà chạm khắc rồng phượng, tranh đắp nổi bằng chất liệu Sa - mốt…
Trước những cố gắng, nỗ lực của địa phương cũng như của các cơ sở sản xuất gốm sứ Đông Triều, năm 2010, UBND tỉnh đã tiến hành các bước để xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể “Đông Triều” cho sản phẩm gốm sứ của huyện Đông Triều. Theo ông Đinh Sỹ Nguyên, Trưởng phòng Quản lý sở hữu trí tuệ (Sở KH&CN), việc xây dựng nhãn hiệu tập thể đối với các sản phẩm đặc trưng là rất cần thiết. Vì khi triển khai thành công các dự án xây dựng nhãn hiệu tập thể sẽ góp phần nâng tầm thương hiệu, đem lại hiệu quả to lớn về mặt kinh tế và xã hội. Toàn bộ chủ thể tham gia quá trình đăng ký, sử dụng nhãn hiệu tập thể sẽ là đối tượng tham gia và được hưởng lợi từ kết quả của dự án. “Thông qua nhãn hiệu tập thể được đăng ký các cơ sở sản xuất không những tăng doanh thu từ hoạt động sản xuất mà còn góp phần tăng giá bán sản phẩm. Từ đó, mang lại hiệu quả về mặt xã hội, vì đã tạo thêm điều kiện việc làm cho người dân địa phương, cải thiện đáng kể đời sống của người dân. Bản thân người tiêu dùng cũng là đối tượng được hưởng lợi từ hoạt động này. Vì với những sản phẩm được gắn nhãn hiệu tập thể sẽ phải trải qua một quy trình kiểm tra, kiểm soát nghiêm ngặt về mặt chất lượng nên khi đến tay người tiêu dùng, các sản phẩm này đã được đảm bảo về mặt chất lượng” - ông Nguyên khẳng định.
Để phát triển bền vững
Để triển khai xây dựng nhãn hiệu tập thể “Đông Triều” cho sản phẩm gốm sứ, huyện Đông Triều đã cho thành lập Hiệp hội sản xuất gốm sứ Đông Triều. Đây là tổ chức có tư cách pháp nhân đại diện cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh sản phẩm gốm sứ trên địa bàn huyện. Và là chủ thể chính đứng tên đăng ký nhãn hiệu tập thể; đồng thời, chịu trách nhiệm quản lý, cấp, kiểm soát việc sử dụng nhãn hiệu tập thể.
Dự án Xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể “Đông Triều” cho sản phẩm gốm sứ của huyện Đông Triều có tổng kinh phí trên 743 triệu đồng. Dự án tập trung vào việc thiết lập cơ chế bảo hộ, quản lý, khai thác và phát triển nhãn hiệu tập thể nhằm nâng cao giá trị, danh tiếng sản phẩm gốm sứ truyền thống của huyện Đông Triều, góp phần nâng cao đời sống người sản xuất, giữ gìn, phát huy giá trị của sản phẩm. Dự án này được chia làm nhiều giai đoạn với rất nhiều nội dung công việc. Chẳng hạn như: Khảo sát hiện trạng hoạt động sản xuất kinh doanh sản phẩm gốm sứ của địa phương; điều tra, khảo sát hiện trạng nhận thức của 100 doanh nghiệp, hộ sản xuất về vai trò của sở hữu công nghiệp nói chung và nhãn hiệu nói riêng; tổ chức hội thảo; thiết kế, lựa chọn mẫu nhãn hiệu tập thể; xây dựng quy chế quản lý và sử dụng nhãn hiệu tập thể; xây dựng hệ thống công cụ quản lý, mô hình tổ chức hệ thống quản lý nhãn hiệu tập thể (gồm hệ thống quản lý nội bộ; hệ thống tuyên truyền và thu thập thông tin bên ngoài); xây dựng phương án khai thác nhãn hiệu tập thể; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng trên cơ sở lựa chọn 5 loại sản phẩm tiêu biểu...
Với những đầu việc nêu trên, có thể thấy, xây dựng và quản lý nhãn hiệu tập thể cho một sản phẩm là một chuỗi các công việc phức tạp bao gồm nhiều khâu. Khi dự án được triển khai thành công, nhãn hiệu “Đông Triều” được coi như một “tín chỉ” để trao cho các tổ chức, cá nhân đảm bảo được uy tín, chất lượng của sản phẩm. Điều này cũng khuyến khích được các cơ sở nâng cao được chất lượng sản phẩm; đồng thời, hạn chế được tình trạng các cơ sở sản xuất cung cấp sản phẩm không đảm bảo chất lượng. Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát của Dự án, hiện nay, nhận thức trong việc sử dụng và phát triển thương hiệu của không ít doanh nghiệp sản xuất gốm sứ ở Đông Triều còn rất hạn chế. Nhiều doanh nghiệp, thậm chí là cả tổ chức hiệp hội cũng mơ hồ về giá trị tài sản sở hữu trí tuệ, không nhận thức được tầm quan trọng trong việc sử dụng nhãn hiệu được bảo hộ như một lợi thế tích cực để mở rộng đầu tư và cạnh tranh trên thị trường. Điều này sẽ khiến cho việc sử dụng, khai thác và giữ gìn thương hiệu sẽ gặp phải không ít khó khăn. Vì vậy, với trọng trách và sứ mệnh được giao, Hiệp hội sản xuất gốm sứ Đông Triều sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì, khai thác và sử dụng thương hiệu đã được đăng ký cho sản phẩm. Ngoài việc tăng cường tuyên truyền, quảng bá nhãn hiệu tập thể đã đăng ký, Hiệp hội cần tuân thủ các quy trình, kỹ thuật, quy chế trong Hiệp hội đã xây dựng, ban hành; đồng thời, tích cực tìm đầu ra cho sản phẩm.
Vĩ An
