Đền Cửa Ông nằm trên địa bàn phường Cửa Ông là một trong những di tích về nhà Trần tiêu biểu của Quảng Ninh, được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2017. Không chỉ chứa đựng giá trị về lịch sử, cảnh quan, đền Cửa Ông còn lưu giữ những giá trị nghệ thuật, kiến trúc, đặc biệt nơi đây hiện có hơn 30 pho tượng về gia tộc, tướng lĩnh của nhà Trần, cùng nhiều đồ thờ tự giá trị khác...
Đền Cửa Ông thờ thần chủ là Trần Quốc Tảng, sau khi xây thêm các khu đền Hạ, đền Trung và đền Thượng có phối thờ các thần khác. Trong đó, khu vực đền Hạ thờ Mẫu, đền Trung thờ Hoàng Cần, người có công dẹp giặc ngoại xâm phương Bắc, trấn giữ vùng biển Đông và thờ Sơn thần, Thủy thần. Đền Thượng thờ thần chủ là Quốc Khảo Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, ngoài ra còn phối thờ Hưng Đạo Đại Vương, cùng gia thất và các tướng lĩnh của ngài.
Căn cứ vào thần tích, thần sắc làng Cẩm Phả, tổng Cẩm Phả, huyện Cẩm Phả, tỉnh Quảng Yên, chép vào năm 1938, thì lăng mộ Trần Quốc Tảng chỉ mang tính tượng trưng, là nơi thể hiện lòng thành kính của nhân dân đối với ngài.
Căn cứ vào vị trí của mỗi vị nhân thần trong lịch sử nhà Trần, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian chia các tượng ở đền Thượng làm 3 nhóm cơ bản: Nhóm những người trong hoàng tộc nhà Trần, chủ yếu là gia đình Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn; nhóm là các tướng lĩnh tâm phúc của Trần Quốc Tuấn và nhóm những người hiền tài có công xây dựng đất nước sau chiến tranh. Trong số hơn 30 pho tượng, có 18 pho đã xác định được tên của nhân thần.
Trong nhóm một, trước hết phải kể tới tượng Trần Quốc Tuấn - linh hồn của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai (1285) và thứ ba (1288). Tượng tả ngài ngồi trên ngai, mình mặc long bào (áo vua ban), chạm nổi hình rồng phượng, mây lửa... Cả ngai và tượng đều được đặt trong 1 khám lớn chạm trổ rồng, phụng sơn son thếp vàng. Kế là tượng Trần Quốc Tảng, vị thần chủ của đền. Tượng được tả trong thế ngồi trên ngai, mặt đỏ, mình mặc long bào chạm nổi rồng phượng, tay trái để trên đùi, tay phải cầm hốt ngà. Toàn bộ dáng vóc tượng toát lên khí phách của một dũng tướng.
Ngoài ra còn có các tượng là thân quyến của Trần Quốc Tuấn: Công chúa Quyên Thanh (con gái Trần Quốc Tuấn, vợ vua Trần Nhân Tông), thánh mẫu Thiên Thành (vợ Trần Quốc Tuấn, mẹ Trần Quốc Tảng) và tượng vua Trần Anh Tông, con rể Trần Quốc Tảng nhưng kích thước nhỏ hơn.
Nhóm tượng thứ hai là các tướng lĩnh nhà Trần có công lớn trong 2 cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông như Lê Phụ Trần, người đã xông pha trong tên đạn, lấy ván thuyền che đỡ cho vua Trần Thái Tông trong lúc rút lui (nên được đổi từ tên gốc là Lê Tần thành Lê Phụ Trần, ý là có công phò giúp nhà Trần). Ông cũng là sứ giả đầu tiên của nhà Trần đi sứ nhà Nguyên. Tượng Trần Khánh Dư, vị tướng được biết đến nhiều nhất với trận Vân Đồn, có công chỉ huy tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ năm 1288.
Tượng Đỗ Khắc Chung (sau cũng được đổi sang họ Trần), người đã dũng cảm vào tận trại của tướng Nguyên là Ô Mã Nhi để xin hoãn binh. Tượng Hà Đặc - phụ đạo trấn Phù Ninh (nay là Phú Thọ) theo truyền thuyết là người đã đẽo mũi tên lớn cắm vào cây và dựng hình nộm khổng lồ khiến giặc Nguyên khiếp sợ. Tượng Phạm Ngũ Lão, vị tướng tài đức, người bị giáo đâm vào đùi khi đang ngồi đan sọt mà không biết vì mải suy nghĩ việc nước. Tượng một số tướng nguyên là gia nô của Trần Quốc Tuấn, sau trở thành tướng tài của nhà Trần như: Yết Kiêu, Nguyễn Địa Lô, Nguyễn Chế Nghĩa...
Nhóm cuối cùng là tượng những người có công xây dựng đất nước sau chiến tranh như Trần Thì Kiến, Phạm Ngộ, Trần Quang Triều... Trần Thì Kiến, vốn người làng Cự Sạ (Đông Triều). Ông nổi tiếng thanh liêm, công bằng, từng được vua Trần Anh Tông ban cho hốt ngà. Trần Quang Triều tên tuổi gắn liền với chùa Quỳnh Lâm và sự ra đời của thi xã Bích Động do ông làm chủ soái.
Ngoài ý nghĩa tâm linh, mỗi pho tượng trên còn là một tác phẩm điêu khắc đẹp, cân đối, được chạm trổ cầu kỳ, tinh xảo. Bên cạnh các tượng, còn phải kể tới những đồ thờ tự giá trị khác của đền như: khám, ngai, bát bảo, nhang án... có niên đại từ thời Lê - Nguyễn (thế kỷ 18-19). Tất cả đã góp phần làm tôn thêm giá trị của di tích đền Cửa Ông.
