Ngôi đền thờ cổ kính và tượng đài nữ tướng Lê Chân hoành tráng toạ lạc ở núi Vẻn, thuộc thôn An Biên, xã Thuỷ An là niềm tự hào của nhân dân các dân tộc huyện Đông Triều.
Tương truyền bà Lê Chân sinh ngày 8-2 (âm lịch) năm 18, tại làng Vẻn, An Biên, Đông Triều, phủ Kinh Môn, xứ Hải Dương (nay là thôn An Biên, xã Thuỷ An, Đông Triều). Người dân làng Vẻn sinh sống chủ yếu bằng nghề nông, chài lưới và một phần nữa là dựa vào núi rừng để kiếm sống. Theo truyền tụng trong dân gian, bà Lê Chân là một phụ nữ rất xinh đẹp, văn võ song toàn, tài thơ phú ít có ai sánh kịp, đường kiếm cung hơn hẳn con trai trong vùng. Càng lớn, tài sắc của Lê Chân càng nổi trội, khắp nơi đều biết tiếng...
Thuở ấy, đất nước ta bị phong kiến phương Bắc đô hộ. Vua Quang Vũ nhà Hán sai Tô Định sang làm Thái thú quận Giao Chỉ. Tô Định là tên tham tàn bạo ngược, thi hành chính sách hà khắc, ức hiếp dân lành, làm cho cuộc sống nhân dân lầm than khổ cực. Tô Định thấy tài sắc của Lê Chân, y nhiều lần có ý ép muốn lấy nàng làm tỳ thiếp. Lê Chân một mực từ chối, tạm lánh đi xa. Bố mẹ cũng đồng tình với Lê Chân, nhất quyết không gả con gái cho y. Tô Định tức tối, tìm cách giết hại cha mẹ nàng. Lê Chân đau xót vô cùng... Và bà đã rời quê bằng chiếc thuyền nan nhỏ, theo dòng sông xuống phía nam, ôm mối thù không đội trời chung với Tô Định và quân xâm lược phương Bắc. Khi đến miền đất An Dương (TP Hải Phòng ngày nay) náu mình, bà phát hiện ra một vùng cồn cát ven biển, có đường thuỷ đi nhiều ngả, lau sậy um tùm, địa thế hiểm trở, thuận tiện cho việc làm ăn, dễ dàng đánh giặc... Lê Chân trở về quê chiêu mộ người làng tới đây khai phá thành ruộng vườn, cấy lúa trồng dâu nuôi tằm, đi thuyền đánh cá... Sau 3 năm, nơi đây trở thành một làng trù phú. Nhớ quê hương cũ, Lê Chân đã đặt tên làng mới là An Biên. Được các nhà hào kiệt trong vùng hết lòng ủng hộ, Lê Chân tập trung những anh hùng, tráng sỹ trong vùng để mưu sự việc lớn.... Mùa xuân năm 40, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng nổ ra, thời cơ báo thù cho cha mẹ đã đến, Lê Chân chỉ huy nghĩa quân vùng ven biển đánh lên phía Bắc. Bọn quan quân đô hộ hoảng hốt chạy như ong vỡ tổ. Thái thú Tô Định vứt cả ấn tín, cạo râu, giả dạng dân thường, chạy trốn về nước. Đến ngày 15-8 âm lịch, 65 thành trì của quân Giao Chỉ được giải phóng. Khởi nghĩa thắng lợi, đất nước thanh bình. Nữ tướng Lê Chân được tấn phong “Thánh Chân công chúa” và được giao trọng trách “Trưởng quản binh quyền” thống lĩnh toàn bộ quân đội, kiêm trấn thủ Hải Tần (tức vùng ven biển).
Trong lịch sử dân tộc, nữ tướng Lê Chân là nhà quân sự đầu tiên thực hiện phương châm “vừa đánh giặc, vừa sản xuất”, mà các triều đại sau này của nước ta đã kế thừa và phát triển một cách hiệu quả.
Ngôi đền cổ với diện tích 100 m2 ở núi Vẻn từ nhiều năm nay đã được nhân dân tôn tạo, thường xuyên hương khói thờ phụng người nữ tướng anh hùng. Trong dịp kỷ niệm Ngày sinh nữ tướng Lê Chân (mùa xuân năm 2002), nhân dân đã dựng tượng bà ở phía bên phải sân đền thờ. Hàng năm, cứ vào các ngày âm lịch 8-2 kỷ niệm ngày sinh, 15-8 kỷ niệm ngày thắng trận và ngày 25-12 là ngày mất của Bà, nhân dân trong vùng và du khách thập phương từ Hải Phòng, Hải Dương v.v lại đến đền thờ bà để dâng hương tưởng nhớ công ơn của người nữ tướng.
Lễ hội đền thờ nữ tướng Lê Chân hàng năm ở Đông Triều là nét đẹp văn hoá giàu tính nhân văn của nhân dân địa phương, có tác dụng giáo dục truyền thống cho các thế hệ con cháu hôm nay....
