Theo báo cáo của Sở Công Thương, tính đến nay, toàn tỉnh có 1.142 cơ sở TTCN thuộc diện phải di dời. Đây đều là những cơ sở nằm xen kẽ trong khu dân cư, gây phát sinh các vấn đề ô nhiễm về không khí, tiếng ồn, nước thải, rác thải làm thay đổi chất lượng môi trường sống của người dân. Tuy nhiên, việc di dời các cơ sở này ở hầu hết các địa phương đều diễn ra rất chậm.
TP Hạ Long có 174 cơ sở TTCN thuộc diện di dời. Trong đó, có 74 cơ sở đăng ký di dời vào cụm công nghiệp (CCN) Hà Khánh, 100 cơ sở còn lại tự chuyển đổi ngành nghề và dừng sản xuất. Theo kế hoạch đã xây dựng, Hạ Long phải di dời 20-25 cơ sở sản xuất TTCN trong năm 2013 và di dời 40-50 cơ sở trong năm 2014. Đến năm 2015 di dời 50-60 cơ sở và di dời các cơ sở còn lại vào năm 2016. Tuy nhiên, trong 66 cơ sở thuộc đối tượng phải di dời trong năm 2013 và 2014, đến nay mới có 12 cơ sở tháo dỡ nhà xưởng di chuyển và nhận tiền hỗ trợ trên 1,8 tỷ đồng; 14 cơ sở đã dừng sản xuất và đang trong quy trình hoàn thiện hồ sơ, nhận tiền hỗ trợ. Qua tìm hiểu thực tế, được biết, sở dĩ có sự chậm trễ là do phần lớn các cơ sở thuộc diện di dời đều có quy mô nhỏ lẻ, tự phát, không có nhu cầu và khả năng tài chính để mở rộng sản xuất - kinh doanh. Các cơ sở chỉ có nhu cầu thuê đất từ 200 đến 1.000m2, nhưng hiện tại quy hoạch chi tiết diện tích các ô đất tại CCN Hà Khánh đều trên 2.000m2. Hạ tầng tại cụm công nghiệp Hà Khánh cũng chưa hoàn thiện. Đơn cử như hệ thống cấp điện tại CCN Hà Khánh được đấu nối từ nguồn điện 22KV, để có điện phục vụ sản xuất thì mỗi cơ sở phải đầu tư thêm 1 trạm điện mà điều này là quá sức đối với các cơ sở sản xuất hoạt động theo quy mô nhỏ.
Tại huyện Đông Triều, theo kết quả rà soát của địa phương, toàn huyện có khoảng 36 cơ sở TTCN trong diện phải di dời, tuy nhiên đến thời điểm này vẫn chưa có đơn vị nào thực hiện. Thực tế 36 cơ sở trong diện di dời kể trên chủ yếu là các cơ sở nhỏ lẻ, ít vốn, tập trung vào những lĩnh vực phục vụ nhu cầu dân dụng trên địa bàn như sản xuất gốm sứ thủ công truyền thống, cơ khí, mộc... Ngoại trừ một số ít cơ sở gốm sứ có quy mô sản xuất từ 10 lao động trở lên, còn lại chủ yếu hoạt động theo tính chất tận dụng nhân lực gia đình hoặc chỉ có vài lao động tham gia. Do đó, đối với các cơ sở này thì việc di chuyển kèm theo nhu cầu phải xây mới lại nhà xưởng, sắm sửa thiết bị khá tốn kém. Một trong những khó khăn khác của các địa phương đó là việc “loay hoay” tìm điểm tập trung cho các cơ sở TTCN. Điển hình là Cẩm Phả, toàn thành phố có 345 cơ sở phải di dời với tổng diện tích mặt bằng đang sản xuất là 1.117.599m2 với nhu cầu thuê đất khi phải di dời là 100%; tổng số lao động tại các cơ sở là 6.156 người. Mặc dù, theo quy hoạch phát triển CCN tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, TP Cẩm Phả sẽ có 6 cụm công nghiệp là CCN Quang Hanh, CCN Cẩm Thạch, CCN Cẩm Thuỷ, CCN Cẩm Thịnh 1, CCN Cẩm Thịnh 2, CCN Cẩm Thịnh 3. Tuy nhiên, thực tế, vị trí của CCN Quang Hanh tại Km8 là không phù hợp do gần sát khu dân cư sinh sống, dự án này được quy hoạch thành khu dân cư tự xây với diện tích khoảng 24ha. 2 CCN Cẩm Thạch và Cẩm Thuỷ không còn quỹ đất để xây dựng. CCN Cẩm Thịnh 1, Cẩm Thịnh 2, Cẩm Thịnh 3 được đưa vào thành khu nhà ở cho công nhân ngành Than, để có kế hoạch di dời các hộ dân nằm trong khai trường khu vực khai thác than có nguy cơ sạt lở theo kết luận số 447-TB/TU về việc Thông báo kết luận của Thường trực Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh tại buổi làm việc với lãnh đạo TP Cẩm Phả. Vị trí để xây dựng CCN tại Cẩm Phả hiện vẫn còn “bỏ ngỏ”. Do đó, mặc dù đến nay đã có một nửa các cơ sở tự nguyện thực hiện di dời nhưng thành phố vẫn không thể bố trí địa điểm nên các cơ sở TTCN không biết phải đi đâu về đâu.
Những vướng mắc phát sinh về cơ chế, chính sách hỗ trợ trong quá trình thực hiện cũng là nguyên nhân khiến cho việc di dời bị chậm tiến độ. Hơn thế, để người lao động phải dừng sản xuất được hỗ trợ thì phải có hợp đồng lao động, sổ BHXH. Trên thực tế, phần lớn những lao động làm việc tại các cơ sở này đều không có hợp đồng lao động, không được chủ cơ sở đóng BHXH. Theo quy định, cơ sở TTCN trong diện di dời muốn được nhận cơ chế hỗ trợ phải hoàn tất nhiều thủ tục, trong đó có những thủ tục về đánh giá tác động môi trường, mức độ ô nhiễm, nhưng hiện nay các địa phương không đủ điều kiện, trang thiết bị để đánh giá cơ sở gây ô nhiễm môi trường. Việc tìm kiếm các nhà đầu tư kinh doanh hạ tầng CCN cũng gặp nhiều khó khăn trong giai đoạn hiện nay do vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi kéo dài, khủng hoảng kinh tế… Cơ chế chính sách đồng bộ từ Trung ương đến địa phương trong việc hỗ trợ đầu tư phát triển CCN và hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư thứ cấp trong cụm cũng chưa có.
Những vướng mắc và hạn chế nêu trên đã rõ do đó để việc di dời được thực hiện đúng tiến độ, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường, thiết nghĩ các đơn vị chức năng cần nghiên cứu các giải pháp kịp thời và hiệu quả nhằm tháo gỡ khó khăn, đồng thời hỗ trợ các cơ sở TTCN một cách thiết thực, phù hợp với tình hình thực tế.
Cao Quỳnh
