Những ngày gần đây trên nhiều báo trung ương và địa phương liên tục đăng tải thông tin di tích khảo cổ học Đầu Rằm (Yên Hưng) đang bị việc khai thác đá của doanh nghiệp phá hoại nghiêm trọng.
Thực ra sự việc di tích này bị xâm hại đã được một số cơ quan chức năng và Báo Quảng Ninh cảnh báo từ trước đó. Báo Quảng Ninh số ra ngày 15-3 đăng tải bài viết “Di tích Đầu Rằm cần được bảo vệ tốt hơn” đã nói rõ, đây là di tích có tầng văn hoá dầy, chứa đựng thông tin về sự phát triển của cư dân Đầu Rằm trong suốt quãng thời gian liên tục 2000 năm. Năm 1998, chỉ trong một hố khai quật nhỏ các nhà khoa học đã tìm thấy hàng ngàn hiện vật đá, xương, đồng, đất nung và rất nhiều các mảnh gốm vỡ từ những đồ đựng nguyên, đó là những công cụ sản xuất, vũ khí và đồ trang sức. Đặc biệt là chiếc bình gốm hiếm hoi được xác định thuộc văn hoá Phùng Nguyên muộn, có thể coi là bảo vật quốc gia. Điều này cho thấy di tích Đầu Rằm là khu cư trú liên tục của cư dân thời đại kim khí. Thế nhưng Đầu Rằm đã và đang bị việc khai thác đá của Công ty cổ phần Khai thác đá tháng 10 suốt từ năm 1998 đến nay làm biến đổi hiện trạng. Khu vực núi đá Đầu Rằm lớn đã bị khai thác gần hết, trong đó hang Thương Binh, địa điểm xuất lộ nhiều hiện vật đã gần như bị xoá sổ. Hố khai quật trên núi Yên Ngựa (Đầu Rằm nhỏ) đã bị khai thác đá đến gần sát. Hố khai quật dưới núi Yên ngựa do ảnh hưởng của việc phá đá đã làm xáo trộn các tầng văn hoá...
Công trình không phép gây ảnh hưởng đến di tích quốc gia Hòn Hai Cô Tiên.
Ảnh: TQuân.
Ngay sau đó Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch đã có một loạt các văn bản tham mưu UBND tỉnh ra quyết định về việc tạm dừng khai thác đá tại khu vực này, đồng thời giao Sở lập dự án bảo tồn di tích Đầu Rằm, trong đó có việc tiến hành khai quật, làm rõ giá trị di tích lần 2. Cuộc khai quật đã được tiến hành trong hơn một tháng qua với tổng kinh phí trên 400 triệu đồng và sẽ báo cáo kết quả vào đầu tháng 11 này. Mặc dù đã có văn bản chỉ đạo tạm dừng khai thác song Công ty cổ phần Khai thác đá tháng 10 đã không thực hiện nghiêm chỉnh. Với lý do xin tận thu khối lượng đá đã bắn ra trong thời gian chờ cơ quan chức năng kiểm đếm máy móc, hoàn tất thủ tục dừng khai thác, Công ty tiếp tục cho nổ mìn phá núi như bình thường. Theo nguồn tin từ một đồng nghiệp của chúng tôi, thời điểm cuối tháng 10 vừa qua thì trung bình mỗi ngày 3 tổ khai thác đá của Công ty đã khai thác tới trên 150m3 đá. Điều đáng nói, doanh nghiệp vì lợi ích kinh tế đã cố tình không chấp hành, đã đành, song chính quyền địa phương, đơn vị có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chức năng bảo tồn phát huy giá trị di tích, hơn ai hết nắm rất rõ vấn đề này, nhưng cũng buông lỏng quản lý, giám sát, để Đầu Rằm ngày càng bị tàn phá nặng nề hơn.
Cũng nằm trong tình trạng di tích bị doanh nghiệp xâm hại giống như Đầu Rằm, đó là di tích cấp quốc gia Hòn Hai Cô Tiên. Trong quá trình thực hiện công trình “Khu vui chơi giải trí tổng hợp” (công trình này đến thời điểm tháng 8-2009 vẫn chưa có giấy phép), Công ty TNHH Thương mại dịch vụ Mạnh Cường đã lấn vào phần đất thuộc khu vực bảo vệ di tích để xây dựng 2 chân cột nằm trên 2 tảng đá, 2 chân cột bê tông nằm sát chân núi. Hiện trạng xây dựng cũng như quy mô công trình “Khu vui chơi giải trí tổng hợp” của Công ty Mạnh Cường trong tương lai sẽ gây ảnh hưởng xấu đến di tích.
Ngay sau khi phát hiện, các cơ quan chức năng đã vào cuộc tích cực, phía doanh nghiệp cũng tự giác dừng thi công hạng mục này. Tuy nhiên, sự việc cũng mới chỉ dừng lại ở đó chứ hiện nay công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích Hồn Hai Cô Tiên vẫn còn gặp nhiều bất cập, bởi toàn bộ diện tích di tích nằm phía sau phần đất của doanh nghiệp, không có lối riêng để vào di tích. Như vậy nếu như không có hướng giải quyết thỏa đáng thì di tích khảo cổ duy nhất trên địa bàn tỉnh được xếp hạng cấp quốc gia này cũng chỉ “nằm chết” ở đây mà không được ai biết đến. Hòn Hai Cô Tiên được dự đoán có mật độ hiện vật dày đặc với các công cụ đá, đồ gốm, xương, răng động vật, xương rùa, xương cá lớn... niên đại của các hiện vật vào khoảng 3500 - 2300 năm cách ngày nay.
Sự việc Đầu Rằm, Hòn Hai Cô Tiên đến nay dù sao cũng bước đầu được giải quyết, song với tình trạng quản lý theo kiểu tham gia lấy lệ của một số cơ quan chức năng như hiện nay thì sẽ còn nhiều di tích bị “xẻ thịt”. Thực tế trong những năm qua, một loạt các di tích khảo cổ học bị xóa sổ như Bồ Chuyến (TP Hạ Long), Thoi Giếng (Móng Cái), Ngọc Vừng (Vân Đồn) v.v... đã cho thấy điều đó...
