Đại biểu dân cử nói chung, đại biểu HĐND nói riêng là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng cử tri, nhân dân. Do đó, cần phải gắn bó chặt chẽ với cử tri, tăng cường hoạt động tiếp xúc với cử tri (TXCT) để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, tổng hợp ý kiến của cử tri để phản ánh đến các kỳ họp và đôn đốc việc giải quyết của cơ quan có thẩm quyền.
Vấn đề này được quy định tại Điều 39 Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân: “Đại biểu Hội đồng nhân dân phải liên hệ chặt chẽ với cử tri ở đơn vị bầu ra mình, chịu sự giám sát của cử tri, có trách nhiệm thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị của cử tri; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cử tri; thực hiện chế độ tiếp xúc và ít nhất mỗi năm một lần báo cáo với cử tri về hoạt động của mình và của Hội đồng nhân dân, trả lời những yêu cầu và kiến nghị của cử tri”.
Thời gian qua, công tác TXCT của đại biểu HĐND tỉnh được tiến hành thường xuyên, đều đặn và đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn khá nhiều vấn đề, cả về hình thức tiếp xúc, thành phần hội nghị TXCT, nội dung các cuộc tiếp xúc, chất lượng, hiệu quả, tính thực chất của hoạt động TXCT của đại biểu HĐND tỉnh so với yêu cầu còn nhiều vấn đề đặt ra, cần được xem xét, cải tiến. Cụ thể là:
Hoạt động TXCT của đại biểu HĐND tỉnh chủ yếu tập trung trước các kỳ họp. Các đại biểu mới thực hiện TXCT ở đơn vị bầu ra mình theo sự phân công của Tổ đại biểu, mà chưa thực hiện việc tiếp xúc luân phiên ở các đơn vị bầu cử (ngoài đơn vị bầu ra mình) trên địa bàn, nên tính đại diện chưa cao. Các cuộc TXCT vẫn chưa thực sự sâu, rộng; chương trình, thời gian, địa điểm tiếp xúc chưa được thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để nhân dân biết tham gia; thành phần hội nghị TXCT chủ yếu là những “đại cử tri”, còn những cử tri thực sự có nguyện vọng muốn tiếp xúc với đại biểu thì ít khi được tham dự, do đó tình trạng cử tri “chuyên nghiệp”, đại biểu “chuyên trách” còn phổ biến, nên việc thu thập các ý kiến, nguyện vọng, kiến nghị cử tri còn rất mức độ, chủ yếu là những vấn đề chung chung, liên quan đến quyền lợi trực tiếp của người dân. Còn những vấn đề liên quan đến quốc kế, dân sinh hoặc những đề xuất, góp ý xây dựng chủ trương, chính sách của tỉnh, địa phương ít được đề cập, phản ánh.
Hình thức chủ yếu là tiếp xúc chung theo các Tổ đại biểu, chưa mở rộng TXCT nơi cư trú, nơi làm việc hoặc theo chuyên đề, theo nhóm đối tượng. Việc trực tiếp gặp gỡ, đối thoại để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của cử tri và những vấn đề đại biểu quan tâm chưa được nhiều đại biểu thực hiện, nên kết quả các cuộc TXCT nhiều hạn chế. Nội dung các cuộc tiếp xúc còn nghèo nàn; việc đối thoại, trao đổi giữa đại biểu với cử tri trong các cuộc tiếp xúc còn ít, nên dễ dẫn đến nhàm chán, hình thức và không hiệu quả.
Sau các cuộc tiếp xúc, công tác tổng hợp, phân loại ý kiến, kiến nghị của cử tri có lúc, có nơi còn chậm, chưa đầy đủ. Việc giải quyết một số kiến nghị cử tri gửi đến các kỳ họp HĐND tỉnh thuộc trách nhiệm của một số cơ quan có thẩm quyền chưa được dứt điểm, thấu đáo… Có những vấn đề được cử tri nêu đi nêu lại trong nhiều cuộc tiếp xúc, nhưng vẫn chưa nhận được câu trả lời thỏa đáng từ cơ quan chức năng, nên chưa đáp ứng được mong muốn và sự hài lòng của cử tri.
Quyết tâm thực hiện tốt yêu cầu tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động TXCT của đại biểu HĐND trong thời gian tới, ngay từ kỳ họp thứ 5 HĐND tỉnh khóa XII, Thường trực HĐND tỉnh đã chỉ đạo các Tổ đại biểu HĐND và các đại biểu HĐND tỉnh chủ động đổi mới hoạt động TXCT linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương để đảm bảo tính hiệu quả, thiết thực.
Trước hết, các Tổ đại biểu HĐND tỉnh cần chủ động phối hợp với Thường trực HĐND, Ban Thường trực Uỷ ban MTTQ, UBND các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh thống nhất thời gian và địa điểm TXCT, thực hiện thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng ở địa phương để nhân dân biết tham gia, đảm bảo hội nghị TXCT ngoài các thành phần theo quy định, các cử tri được mời dự cần được mở rộng thành phần và số lượng phù hợp với điều kiện, quy mô của địa điểm TXCT; phân công luân phiên các đại biểu trong tổ TXCT ở các đơn vị bầu cử khác nhau trong địa bàn huyện, thị xã, thành phố.
Hình thức TXCT cần tiếp tục đổi mới, đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau: TXCT nơi cư trú, nơi làm việc, theo chuyên đề hoặc trực tiếp gặp gỡ cử tri để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của cử tri và những vấn đề mà đại biểu quan tâm. Khuyến khích đại biểu TXCT theo hướng cá nhân hoặc theo nhóm. Nội dung TXCT cần chuẩn bị một cách chu đáo thiết thực, hiệu quả nhất. Những nơi TXCT có nhiều ý kiến cá nhân thì đại biểu dành thời gian tiếp xúc trực tiếp, lắng nghe, tiếp thu để chuyển đến cơ quan có trách nhiệm giải quyết cụ thể.
Việc tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri phải được tăng cường hơn về chất lượng. Tổ trưởng Tổ đại biểu HĐND tỉnh có trách nhiệm báo cáo kết quả TXCT gửi Thường trực HĐND tỉnh theo quy định; những nội dung liên quan đến thẩm quyền giải quyết của cấp huyện, cấp xã thì tổng hợp chuyển đến UBND cấp huyện, cấp xã giải quyết, trả lời bằng văn bản cho cử tri. Đồng thời, chủ động rà soát các ý kiến của cử tri kiến nghị từ các kỳ trước đã được các cấp chính quyền, các ngành giải quyết để báo cáo với cử tri; những kiến nghị mà cử tri nhiều địa phương quan tâm nhưng đến nay chưa được giải quyết thì tổng hợp, báo cáo tại kỳ họp thứ 5 HĐND tỉnh khóa XII. Trong thường hợp cần thiết có thể đưa vào nội dung chất vấn, yêu cầu các ngành chức năng của tỉnh giải trình tại kỳ họp.
Một nét đổi mới mang tính đột phá nhằm tăng cường trách nhiệm giải quyết kiến nghị cử tri của các cơ quan có thẩm quyền được Thường trực HĐND tỉnh triển khai thực hiện có hiệu quả, đó là: Giữa hai kỳ họp, Thường trực HĐND tỉnh đã chủ trì để tổ chức hội nghị về công tác giải quyết một số kiến nghị mà cử tri nhiều địa phương quan tâm gửi đến kỳ họp trước (do Thường trực HĐND lựa chọn nội dung), mời UBND tỉnh và các ngành, địa phương liên quan dự, báo cáo kết quả giải quyết. Tại hội nghị, Thường trực và và các Ban HĐND tỉnh đã trao đổi, thảo luận, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của cơ quan liên quan đối với những kiến nghị chưa được các cơ quan có thẩm quyền giải quyết, chậm giải quyết hoặc giải quyết chưa triệt để và yêu cầu UBND tỉnh chỉ đạo, có lộ trình giải quyết dứt điểm. Toàn bộ các nội dung của hội nghị đều được Đài PT-TH tỉnh ghi hình và phát trên chuyên mục “Đại biểu HĐND với cử tri”, đồng thời chuyển tải thông tin trên Báo Quảng Ninh, Cổng Thông tin điện tử của tỉnh để cử tri theo dõi, nắm bắt.
Công tác thông tin, tuyên truyền đóng vai trò quan trọng, là cầu nối giữa đại biểu dân cử với cử tri. Thường trực HĐND tỉnh đã quan tâm chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền trên các kênh thông tin của tỉnh trước, trong, sau kỳ họp. Trước kỳ họp, tập trung tuyên truyền các nội dung liên quan đến kết quả giải quyết kiến nghị cử tri kỳ họp trước và một số kiến nghị của cử tri nhiều địa phương quan tâm gửi kỳ họp tới; những nội dung liên quan đến kỳ họp để cử tri nắm bắt và định hướng trước cho cử tri theo dõi tại kỳ họp. Sau kỳ họp tập trung tuyên truyền các nghị quyết mà kỳ họp đã thông qua để cử tri biết, thực hiện. Đồng thời, giao Văn phòng Đoàn ĐBQH & HĐND tỉnh tham mưu, phối hợp với Đài PT-TH tỉnh xây dựng nhiều tin chuyên sâu dưới dạng các phóng sự phát trên chuyên mục “Đại biểu HĐND với cử tri” để cử tri theo dõi, nắm bắt.
Hoạt động TXCT của đại biểu HĐND các cấp không phải là công việc mới, nhưng những tồn tại trong việc TXCT hiện nay là một trong những nguyên nhân làm hạn chế chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp. Từ thực tiễn đặt ra tại địa phương, HĐND tỉnh đã đề ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả TXCT đang là công việc thiết thực hiện nay. Tuy nhiên, hoạt động TXCT của đại biểu dân cử chỉ thực chất và hiệu quả khi mà đại biểu dân cử phải trở về với đúng chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của người đại diện là chủ trì đối thoại, phân tích, làm rõ, ghi nhận, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri, thẩm thấu được tâm tư, nguyện vọng của những người đã bầu ra mình và giám sát đến cùng đối với các cơ quan chức năng có trách nhiệm trong việc giải quyết các kiến nghị đó. Chỉ có vậy, đại biểu HĐND tỉnh nói riêng, đại biểu dân cử nói chung mới hoàn thành trách nhiệm của mình với cử tri.
Nguyễn Thị Ngân (Văn phòng Đoàn ĐBQH&HĐND tỉnh)
