Ngày 1/7/2025, HĐND cấp xã trên toàn tỉnh chính thức vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và áp dụng Luật Tổ chức chính quyền địa phương mới. Đây là bước ngoặt quan trọng, vừa mang ý nghĩa pháp lý, vừa thể hiện quyết tâm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị đối với bộ máy chính quyền địa phương. Hoạt động trong mô hình mới, HĐND cấp xã đã và đang nhanh chóng khẳng định vị trí, vai trò, thực sự trở thành “điểm tựa” vững chắc, gần dân, sát dân, góp phần quan trọng bảo đảm bộ máy chính quyền vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả.
Thích ứng nhanh trong mô hình mới
Phường Bãi Cháy được thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 phường: Bãi Cháy và Hùng Thắng của TP Hạ Long cũ. Ngay sau khi thành lập, HĐND phường đã tổ chức Kỳ họp thứ nhất, nhiệm kỳ 2021-2026. Tại kỳ họp, Thường trực HĐND tỉnh công bố các nghị quyết liên quan đến công tác cán bộ của HĐND và UBND phường sau sắp xếp; đồng thời, HĐND phường quyết định thành lập và phê chuẩn cơ cấu nhân sự các Ban của HĐND phường.
Sau khi kiện toàn, HĐND phường Bãi Cháy bước vào vận hành với cơ cấu tổ chức hợp lý, phân công nhiệm vụ rõ ràng, hạn chế chồng chéo. Các vị trí kiêm nhiệm được bố trí phù hợp, vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa khuyến khích cán bộ nâng cao năng lực. Theo đó, Bí thư Đảng ủy xã giữ chức Chủ tịch HĐND phường, kiện toàn 1 chức danh Phó Chủ tịch HĐND phường; Trưởng các Ban HĐND phường.
Nhiệm vụ đầu tiên của HĐND phường là rà soát, khảo sát các kiến nghị của cử tri được gửi tới những kỳ họp HĐND trước đây của các phường cũ, cũng như Kỳ họp thứ 2 (kỳ họp thường lệ giữa năm) của HĐND phường mới. Trong số đó có kiến nghị về việc di chuyển bãi tập kết rác thải trung chuyển tại khu vực đầu phố đường Rặng Dừa (khu Cái Dăm), cổng chợ vườn Đào và cổng đường 266, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và mỹ quan của trung tâm du lịch trọng điểm của tỉnh. Đây là vấn đề đã được cử tri nhiều lần phản ánh trước đây, song việc giải quyết còn chậm do liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành.
Sau khi tiếp nhận, Thường trực HĐND phường đã tổ chức khảo sát thực tế ngay, tổ chức làm việc với UBND phường và các đơn vị liên quan, đồng thời đưa nội dung này vào chương trình giám sát, chất vấn tại kỳ họp. Cách làm bài bản, quyết liệt của HĐND phường đã tạo sức ép tích cực, thúc đẩy chính quyền vào cuộc và đến nay đã xử lý dứt điểm vấn đề này, được cử tri đánh giá rất cao.
Đồng chí Nguyễn Hoàng Quý, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Bãi Cháy, cho biết: Sau sắp xếp, HĐND phường xác định phải bắt tay ngay vào việc, giải quyết những vấn đề tồn đọng kéo dài, nhất là các kiến nghị liên quan trực tiếp đến môi trường sống, quyền lợi chính đáng của người dân. Mỗi kiến nghị đều được phân công rõ trách nhiệm theo dõi, giám sát đến cùng.
Thực tiễn tại Quảng Ninh cho thấy, sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều xã, phường có quy mô dân số, diện tích lớn hơn, tính chất quản lý phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, HĐND xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh đã thích ứng rất nhanh, phát huy rõ được vai trò trong mô hình mới. Đây chính là nơi tiếp nhận, phản ánh kịp thời những vấn đề nảy sinh từ cơ sở lên chính quyền cùng cấp và cấp trên.
Ông Phạm Đức Khánh, khu 8, phường Bãi Cháy, chia sẻ: Trước đây, nhiều kiến nghị của người dân phải qua nhiều cấp trung gian. Nay HĐND phường hoạt động sát sao hơn, đại biểu thường xuyên tiếp xúc cử tri, giám sát trực tiếp việc giải quyết kiến nghị. Người dân thấy rõ vai trò của đại biểu HĐND, nói là có người nghe, có nơi chịu trách nhiệm.
Không dừng lại ở vai trò tiếp nhận kiến nghị, HĐND cấp xã ngày càng phát huy tốt chức năng quyết định và giám sát, đặc biệt trong bối cảnh chính quyền cấp xã được trao thêm thẩm quyền. Các kỳ họp HĐND được tổ chức linh hoạt, nội dung thiết thực, tập trung vào những vấn đề “nóng”, sát với đời sống dân sinh, hạn chế hình thức, tránh chung chung. Hoạt động giám sát được tăng cường theo hướng trọng tâm, trọng điểm, gắn với trách nhiệm cá nhân của từng đại biểu, từng ban HĐND, hạn chế tình trạng “giám sát cho có”.
Những chuyển động bước đầu cho thấy HĐND cấp xã, phường, đặc khu sau sắp xếp đã nhanh chóng đi vào nền nếp. Đây cũng là tiền đề quan trọng để HĐND cấp xã thực hiện đầy đủ hơn chức năng, nhiệm vụ theo quy định mới của pháp luật, khi được trao thêm thẩm quyền trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Nâng tầm vai trò HĐND cấp xã
Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, từ ngày 1/7/2025, HĐND cấp xã được trao thêm nhiều quyền hạn mới nhằm đưa HĐND cấp xã từ chỗ “tham gia” sang “quyết định”, thực sự là thiết chế quyền lực ở địa phương, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Theo quy định tại Điều 21 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, HĐND cấp xã được giao thực hiện 9 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn trong các lĩnh vực. Trong đó, nhiều nội dung trước đây thuộc HĐND cấp huyện đã được giao về cho HĐND cấp xã. Cụ thể, hiện nay, HĐND xã sẽ có quyền quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hằng năm của cấp mình, kế hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực, các quy hoạch chi tiết xây dựng hạ tầng, giao thông trên địa bàn… HĐND cấp xã cũng có quyền quyết định thành lập, tổ chức lại, thay đổi tên gọi, giải thể cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND cùng cấp; quyết định cụ thể biên chế cán bộ, công chức trong các cơ quan của chính quyền địa phương cấp mình; xem xét, cho ý kiến về việc thành lập, giải thể, nhập, chia tách đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp mình…
Đặc biệt, Luật mới bổ sung HĐND cấp xã được giao quyết định biện pháp, chương trình, đề án về phát triển khoa học, công nghệ, thông tin, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn; biện pháp xây dựng chính quyền địa phương số, kinh tế số, xã hội số ở địa bàn; biện pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương cấp mình và cung ứng dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp trên địa bàn theo quy định của pháp luật...
Việc được giao nhiều quyền hạn hơn đòi hỏi HĐND cấp xã phải nâng cao năng lực, đổi mới phương thức hoạt động để tương xứng với tầm vóc mới. Thời gian qua, HĐND các xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh đã chủ động đổi mới phương thức hoạt động của HĐND, tổ chức kỳ họp linh hoạt, nội dung thiết thực, tập trung vào các vấn đề “nóng”, sát thực tiễn đời sống. Cùng với đó, đặc biệt quan tâm công tác bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đại biểu HĐND để nâng cao chất lượng hoạt động, nhất là trong các lĩnh vực: Ngân sách, đầu tư công, chuyển đổi số.
Đồng chí Nguyễn Trung Kiên, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND phường Việt Hưng, khẳng định: Việc Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 trao thêm nhiều thẩm quyền cho HĐND xã, phường, đặc khu vừa là điều kiện thuận lợi, vừa đặt ra trách nhiệm rất lớn đối với cơ quan dân cử ở cơ sở. Vì vậy, HĐND phường Việt Hưng xác định rõ phải đổi mới, sáng tạo để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động; nâng cao chất lượng từng kỳ họp, từng nghị quyết, quyết đúng, quyết trúng và quyết khả thi; đồng thời tăng cường giám sát đến cùng việc tổ chức thực hiện, tránh tình trạng nghị quyết ban hành nhưng chậm đi vào cuộc sống.
Từ nền tảng đó, HĐND cấp xã từng bước phát huy tốt hơn vai trò quyết định, xây dựng những quyết sách mang tính đặc thù, khai thác tối đa nguồn lực tại chỗ để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, như phân bổ nguồn lực đầu tư, điều chỉnh quy hoạch, đầu tư hạ tầng dân sinh, bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự đô thị, bảo đảm an sinh xã hội.
Từ khi được thành lập theo mô hình mới, HĐND phường Việt Hưng đã tổ chức 5 kỳ họp, ban hành gần 30 nghị quyết quan trọng. Trong đó có những nội dung quyết nghị tác động rất lớn đến đời sống nhân dân. Điển hình như quyết nghị thông qua chủ trương thực hiện 12 dự án nâng cấp hạ tầng khu dân cư, HĐND phường giao UBND phường tổ chức thực hiện ngay với cơ chế giám sát chặt chẽ.
Sau hơn 2 tháng nghị quyết HĐND phường được thông qua, đến nay có sản phẩm cụ thể là các tuyến phố đang được chỉnh trang mở rộng; hạ tầng giao thông, điện chiếu sáng, thoát nước đang dần hoàn thiện; những con đường, vỉa hè trước đây bị lấn chiếm thì nay đã thông thoáng trở lại. Cảnh quan đô thị sáng - xanh - sạch - đẹp dần hiện hữu trong từng khu phố. Sự thay đổi diện mạo đô thị thần tốc này đã củng cố niềm tin của người dân vào cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.
Ông Nguyễn Đức Huyền trú tại tổ 6, khu Giếng Đáy 1, phường Việt Hưng, phấn khởi chia sẻ: Chúng tôi thấy rất rõ sự thay đổi từng ngày của khu phố. Đường sá được mở rộng, vỉa hè thông thoáng, hệ thống điện chiếu sáng, thoát nước được làm đồng bộ. Điều người dân tin tưởng nhất là nghị quyết của HĐND phường ban hành xong được triển khai rất nhanh, có giám sát, có kết quả cụ thể, chứ không phải chỉ dừng lại trên giấy.
Thực tiễn từ các địa phương cho thấy, khi HĐND cấp xã được trao quyền quyết định đầy đủ, đúng thẩm quyền và phát huy vai trò, trách nhiệm của mình, các nghị quyết ban hành đã thực sự đi vào cuộc sống, tạo ra chuyển biến rõ nét trong phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Quan trọng hơn, quá trình tổ chức thực hiện nghị quyết luôn gắn với giám sát chặt chẽ, công khai, minh bạch, qua đó củng cố niềm tin của người dân vào cơ quan quyền lực nhà nước ở cơ sở.
Có thể khẳng định HĐND cấp xã, phường, đặc khu sau sắp xếp tại Quảng Ninh đã và đang nhanh chóng khẳng định vị trí, vai trò trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Không chỉ là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân ở cơ sở, HĐND cấp xã thực sự trở thành “điểm tựa” vững chắc, gần dân, sát dân, góp phần quan trọng bảo đảm bộ máy chính quyền vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, vì mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.
