Thời điều ngọc chúc, tuế thực kim nhương, thích vạn vu chi dư nhàn, thức nhất du chi hữu độ, dư chinh chu sư, giá dư hoàng lãm vu đồng minh, lãm đảo dữ chi như hoạ, giao thất trừng thanh, diệu thuỷ bộ chi như lôi, hổ sư hoàn tráng, đan thần đột hứng, trì thảo dũng sinh. Viên thuật huyền nhai di vận, trác tựu thất ngôn, vĩnh lưu vu thạch.
Minh hạnh vô nhai hối tổng xuyên
Sơn liên trám thuỷ, thuỷ man thiên
Thần kỳ mạc trạng an bài chưởng
Hàm nhuận nan danh hoá dục quyền
Đại viễn thượng di cầm Thát xú
Xuân quang điệp kiến lạn hoa yên
Tái tuân nhất dự phu đài duyệt
Quần hổ cam ca hải yến niên
Nhật Nam Trịnh Chủ đề
Bảo Thái Kỉ Dậu, trọng xuân tứ thất nhật
Dịch:
Nay gặp thời tiết ôn hoà, trong năm được mùa, lại vừa lúc mọi việc thư nhàn, nên thực hiện một cuộc tuần du, cũng là đúng phép. Ta chỉnh đốn thuỷ quân, ngự thuyền ra biển Đông, ngắm biển sâu nước trong, các hòn đảo lớn nhỏ trông như vẽ, quân thuỷ bộ đều mạnh mẽ như hổ, khí thế rầm rập như sấm. Tinh thần ta khi ấy nảy sinh hứng thú thanh nhàn, trong lòng ta trào dâng cảm xúc, bèn theo vần thơ còn lại trên vách núi, mài rũa thành một bài thơ thất ngôn lưu giữ mãi trên đá.
Mênh mông sông tụ triều lên
Nước in bóng núi, núi in bóng trời
Bàn tay tạo hoá tuyệt vời,
Thần kỳ nhuần thấm lòng người bấy nay
Giặc Nguyên, xưa bắt ở đây
Giờ hoa xuân nở hương bay quanh người
Cuộc chơi ai cũng vui cười
Các quan ca tụng biển trời lặng trong.
Nhật Nam Trịnh Chủ
Đề ngày 28 tháng 2 năm Kỉ Dậu, niên hiệu Bảo Thái (1729)
Trần Nhuận Minh (dịch)
Trịnh Cương tên huý là Chù, tước là An Đô vương, lên ngôi chúa năm 18 tuổi, văn võ toàn tài. Ông được ghi nhận là người biết nghe những lời nói thẳng của quần thần để cải tổ nền chính trị của đất nước. Bài thơ trên của ông hiện còn nguyên vẹn trên vách,đá núi Bài Thơ, ở trung tâm TP Hạ Long, khôngcó đầu đề.
Phải đến thơ Trịnh Cương thì Vịnh Hạ Long mới hiện lên trong vẻ đẹp của một cảnh quan du lịch kỳ thú. Đi trên Vịnh Hạ Long là đi chơi. Người đi chơi là các quan: Cuộc chơi ai cũng vui cười/ Các quan ca tụng biển trời lặng trong. Và cảnh trên Vịnh Hạ Long, cũng phải đến Trịnh Cương mới rõ ra là sự an bài của tạo hoá mà sự thần kỳ của nó không thể nói ra của nhà thơ chỉ chọn có một nét thật tiêu biểu: Núi thì chìm sâu trong nước, còn nước lại dâng lên đến tận trời. Chắc nhà thơ chỉ bầu trời, xanh màu nước biển. Lại cũng phải đến Trịnh Cương thì cái cảnh khói sóng lớp lớp bay trong ánh sáng mùa xuân, mới gợi nhớ ngày xưa, chỗ này từng bắt trói giặc Thát - giặc Nguyên Mông ở thời Trần, mà cái mùi xú uế của giặc còn vương lại đến ngày hôm nay. Hình ảnh hoa xuân nở là tôi dịch thoát lấy chữ xuân làm trung tâm. Trong thơ Đường Trung Hoa có hoa khói: giữa mùa hoa khói Châu Dương xuôi dòng. Bản dịch của tôi đã được chấp nhận 20 năm nay. Nếu dịch sát hơn thì hai câu thơ này có thể là Giặc Nguyên xưa, bắt ở đây/Giờ xuân sáng, khói sóng bay quanh người.
Do ảnh hưởng quan điểm lịch sử cũ, yêu vua Lê, ghét chúa Trịnh, nên những đóng góp to lớn của các chúa Trịnh, trong đó có Trịnh Cương, không được đánh giá thoả đáng. Riêng về thơ, theo tôi, đây là bài thơ hay nhất viết về Vịnh Hạ Long trong thơ 1000 năm trung đại Việt Nam.
