Ngôi biệt thự này nằm tại xóm 4, xã Yên Giang, huyện Yên Hưng. Theo người dân ở đây truyền lại, đây là một trong ba toà biệt thự kiểu Pháp do quan chức người Pháp của Nhà máy kẽm Quảng Yên xây dựng từ trước năm 1928.
Theo những gì chúng tôi quan sát tại hiện trường khai quật, nhận thấy: Đây là ngôi nhà kiểu Pháp 2 tầng. Tầng cao và tầng hầm, sàn bê tông, mái bằng sau này do hỏng trần bê tông đã được sửa thành mái ngói. Tầng trên có ba gian chính, mỗi gian lại ngăn thành hai phòng thông nhau và có một lò sưởi ống khói thông với trần bê tông. Tầng dưới cùng được ngăn chia phòng theo tường vách chịu lực như tầng trên. Ngôi nhà này ở trạng thái đang sử dụng được phần cứng, khung tường và mái che. Phần mềm (điện nước, nội thất) đã bị dỡ bỏ hoàn toàn. Phần cứng của ngôi nhà được các đời chủ sửa chữa và cải tạo nhiều lần...
Kết quả khai quật bước đầu cho thấy: Địa tầng tự nhiên của khu đất này bề mặt ban đầu là đất mùn canh tác màu đen hoặc hơi nâu, dày khoảng 20cm, bên dưới là tầng đất pha cát màu vàng lẫn kết với laterit, ferlarit màu nâu đỏ dày trung bình 20-30cm. Bên dưới nữa là sét màu xanh loang lổ cũng có độ dày 20cm ở sát chân móng nhà và khoảng 30-40cm ở ngoài vườn. Dưới lớp sét là lớp màu cát vàng da cam đậm, dày khoảng 20cm. Dưới cùng là tầng sét xám lẫn xác sú vẹt. Các rãnh đào chân móng cho thấy rõ kết cấu móng nhà gồm tầng cát vàng mịn, trực tiếp nằm trên tầng sét xám đen có sú vẹt. Chúng tôi thử kiểm tra nhưng chưa phát hiện cọc đóng chống lún.
Thoạt đầu là lớp bê tông đá vôi nhỏ độ lớn 8-10cm rộng chừng 80cm, dày 60cm. Trên nền móng bê tông này người ta xây gạch móng bằng hai loại gạch ống xây đan xen: gạch hai ống tròn bắt chéo đều đặn với gạch ba ống chữ nhật. Kích thước gạch không khác lắm gạch ngày nay. Có tới 8 hàng gạch móng trước khi được trát áo. Ngấn trát áo nằm ngang tầm với nền hầm cổ. Móng gạch dày 60cm, xây bằng lên đến ngấn trát áo thì phía ngoài xiên dần vào trong sao cho khi lên đến sàn tầng 2 thì tường khung nhà còn dày 40cm. Các móng ngăn mỏng hơn móng bao, chỉ dày 40cm và tường dóng lên từ tầng hầm tới tầng 2 đều dày 30cm.
Điều đáng chú ý trong khi khai quật khảo cổ học hầm bể phốt trong tầng hầm giữa của ngôi nhà phát hiện một cụm các viên đạn súng trường và súng ngắn. Bể phốt này được xây dựng cùng thời với ngôi nhà. Những viên đạn tìm được tập trung thành một cụm nằm ở ngăn chính giữa bên trong. Như vậy chúng được vứt xuống hố xí này theo đường tiêu phân chính ở ngăn giữa. Vị trí, độ tập trung và việc phát hiện một đai khóa khiến chúng tôi ngờ rằng những viên đạn này đã được vứt thành một cụm xuống hố chứa phân này. Có thể các phần liên kết bằng da hay vải đã bị phân huỷ. Đây là những viên đạn chưa nổ, tất cả còn nguyên vẹn cả đầu nổ. Kiểm kê hiện thấy có 80 viên đạn súng ngắn và 42 viên đạn súng trường. Một số ít đầu đạn bị gỉ đã bong rời khỏi cat tut. Cùng với các viên đạn này chúng tôi còn thấy một cán vợt ten nít gãy, một chai rượu Pháp vỡ, nhiều ống bơ các loại và một mảng ốp bằng kim loại của máy nổ, ô tô hay xe máy gì đó...
Hiện chưa thể kết luận đây là những viên đạn thuộc thời kỳ nào. Trung tâm tiền sử Đông Nam á đã gửi mẫu tìm được đến các cơ quan chuyên trách để giám định. Tiến sỹ Nguyễn Việt cho biết: “Nếu đây là những viên đạn của Pháp thì có nhiều khả năng chúng đã bị vứt bỏ một cách vội vã trong một cuộc truy bức nào đó. Gần đối diện với toà nhà còn dấu tích hai hầm ngầm lô cốt. Các chủ Pháp và bảo vệ ở toà nhà này có được vũ trang hay không, hay trong một trận chiến nào đó lực lượng vũ trang của một bên đã chiếm cứ cố thủ trong ngôi nhà này? Nhiều vấn đề lý thú của lịch sử còn bỏ ngỏ, chờ đợi câu trả lời...”.
Việc khai quật khảo cổ học để nghiên cứu toà nhà Pháp đầu tiên này của Trung tâm tiền sử Đông Nam á đã góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về kiến trúc biệt thự Pháp cổ cách đây gần 100 năm, đồng thời thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, bảo tồn những công trình kiến trúc Pháp ở Quảng Yên nói riêng và trên toàn đất nước Việt Nam nói chung.
