Trong nhiều năm qua, Quảng Ninh là một trong những địa phương đã quan tâm đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ quá trình công nghiệp ở khu vực nông thôn.
Điều đó đã tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn tỉnh theo hướng tích cực, góp phần đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn...
Nhà máy sản xuất gạch tuynel tại huyện Bình Liêu giải quyết việc làm cho gần 100 lao động và là cơ sở xoá huyện trắng về công nghệ đối với Bình Liêu.
Kể từ năm 1995 đến nay, cùng với cộng đồng doanh nghiệp, Quảng Ninh đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng cho chương trình đưa công nghiệp về nông thôn, xây dựng ngày càng nhiều cơ sở, nhà máy sản xuất công nghiệp trên địa bàn các huyện thị, phường, xã trong tỉnh.
Trong đó, nhiều dự án có vốn đầu tư lên đến hàng chục tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động như: Nhà máy sản xuất gạch tuynel ở Đầm Hà, Hải Hà, Bình Liêu; nhà máy sản xuất chế biến thuỷ sản ở Móng Cái; các xí nghiệp đan lưới xuất khẩu Đầm Hà, Móng Cái; các cơ sở sản xuất và sửa chữa tàu thuyền ở Yên Hưng… Đặc biệt với việc quy hoạch tổng thể các khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN) trên địa bàn đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 đã tạo một đòn bẩy quan trọng cho các cơ sở, nhà máy sản xuất ra đời và phát triển. Điển hình, KCN Cái Lân với khoảng 20 doanh nghiệp hoạt động đã thu hút khoảng 10.000 lao động. CCN Kim Sen (Đông Triều) đã thu hút được 28 dự án đăng ký đầu tư với tổng số vốn đăng ký hơn 1.000 tỷ đồng. Trong đó, 9 dự án đã đi vào sản xuất kinh doanh có hiệu quả, giải quyết việc làm mới cho gần 1.500 lao động địa phương. Ngoài ra còn nhiều cụm công nghiệp khác như: Hải Hoà, Ninh Dương (Móng Cái); CCN phụ trợ đóng tàu (Yên Hưng) cũng đã thu hút hơn 20 doanh nghiệp tham gia hoạt động tại cụm.
Theo thống kê của Sở Công Thương, đến nay, số cơ sở sản xuất CN-TTCN ở khu vực nông thôn của Quảng Ninh đã có 4.000 cơ sở, giải quyết việc làm cho trên 60.000 lao động, tăng gần 5 lần so với 10 năm trước. Nhiều cơ sở sản xuất đã mạnh dạn đầu tư thêm máy móc, trang thiết bị, mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm tăng tính cạnh tranh trên thị trường, nên đã góp phần nâng giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh năm sau cao hơn năm trước. 8 tháng đầu năm 2010 là 1.7926,4 tỷ đồng, tăng 12,6% so với cùng kỳ. Trong đó, giá trị sản xuất công nghiệp ở khu vực nông thôn chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh với khoảng 25-30%.
Ở những địa phương có nhiều nhà máy, xí nghiệp sản xuất công nghiệp, vấn đề giải quyết lao động dư thừa, tăng thu nhập cho người dân khá hiệu quả. Ở phường Hải Yên (Móng Cái), khi các xí nghiệp, công ty đóng trên địa bàn phường phát triển, thu hút nhiều lao động địa phương và đời sống của người dân cũng ngày càng được nâng cao. Với 10 doanh nghiệp (DN), nhà máy xây dựng trên địa bàn đã từng bước khơi nguồn giúp cho địa phương phát triển. Cụ thể là đã giải quyết việc làm cho gần 3.000 lao động, trong đó có khoảng 1.500 lao động địa phương, thu nhập bình quân từ 1.500.000-3.500.000 đồng/ người/tháng. Nhờ đó, cơ cấu kinh tế của địa phương cũng từng bước chuyển dịch theo hướng tích cực. Hiện nay, tỷ trọng công nghiệp của xã đã chiếm trên 50% tổng doanh thu. Một địa phương khác là xã Hà An (Yên Hưng), với sự quy tụ của nhiều cơ sở sản xuất đóng tàu và cụm công nghiệp phụ trợ đã tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn lao động trong đó chủ yếu là lao động địa phương.
Cũng như phường Hải Yên, xã Hà An, nhiều địa phương khác ở Quảng Ninh cũng đã “thay da đổi thịt” từ khi các nhà máy, xí nghiệp sản xuất công nghiệp được xây dựng trên quê hương mình. Chẳng hạn, khi Nhà máy sản xuất gạch tuynel Hải Hà đi vào hoạt động, đã giải quyết việc làm cho hơn 500 lao động ở địa phương, với thu nhập bình quân khoảng 2.000.000 đồng/người/tháng. Ở Đầm Hà cơ sở sản xuất lưới xuất khẩu đã góp phần rất lớn trong việc tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết lao động cho người dân ở đây và những địa phương lân cận.
Với mục tiêu phấn đấu đến năm 2020, dự kiến Quảng Ninh sẽ có khoảng 20 KCN với tổng diện tích 40.000ha và 42 CCN với tổng diện tích 1.425,6 ha, bình quân gần 34ha đất/cụm. Hàng năm riêng khu vực CCN có thể đem lại từ 1.300-1.500 tỷ đồng giá trị sản xuất công nghiệp, tạo việc làm cho 100.000-120.000 lao động, phần lớn là lao động tại chỗ. Để khắc phục những hạn chế và thực hiện thành công mục tiêu trên, tỉnh sẽ tập trung rà soát quy hoạch phát triển các KCN, CCN nhằm thực hiện quản lý chặt chẽ, đồng thời thực hiện chính sách phù hợp để phát triển hiệu quả hơn. Chính quyền các địa phương cũng sẽ “đi tắt đón đầu”, chủ động áp dụng các hình thức khuyến khích nhằm huy động vốn nhàn rỗi trong dân để xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm đẩy mạnh phát triển công nghiệp và tăng cường công tác xúc tiến kêu gọi đầu tư.
Rõ ràng, trong thời gian qua kinh tế công nghiệp đã góp phần làm chuyển biến bộ mặt nông thôn của tỉnh. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều vấn đề cần phải sớm giải quyết. Đó là phần lớn khu vực nông thôn được quan tâm đầu tư đưa công nghiệp về đều là khu vực thuần nông, nên khi kinh tế công nghiệp phát triển, không ít người dân tỏ ra lúng túng trong việc chọn ngành, chọn nghề sản xuất - kinh doanh. Ngoài ra, những địa phương có nhiều nhà máy, xí nghiệp sản xuất công nghiệp, các vấn đề xã hội khác cũng bắt đầu phát sinh, cần phải có hướng giải quyết, như việc quản lý dân nhập cư, vấn đề vui chơi giải trí cho người lao động… Bởi vậy, trong quá trình đưa công nghiệp về nông thôn, chính quyền địa phương và các ngành chức năng cần phối hợp với doanh nghiệp trong việc giải quyết căn cơ những vấn đề xã hội phát sinh và cần quan tâm đến đời sống tinh thần lành mạnh của người lao động. Có như vậy, công nghiệp “chạy” về nông thôn mới thật sự phát huy hiệu quả tích cực.
