Xã Lục Hồn (huyện Bình Liêu) có hơn 3.000ha đất lâm nghiệp, chiếm gần 80% diện tích của xã, trong đó có gần 200ha đất rừng phòng hộ, đất trồng cây lâu năm như hồi, sở. Trên các diện tích đất này là nơi sinh sôi và phát triển nhiều loại cây thuốc nam. Người dân Lục Hồn thu hoạch cây thuốc nam không chỉ để chữa bệnh, mà còn dùng lá một số cây thuốc để chế biến men rượu.
Trong chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” xây dựng nông thôn mới, xã Lục Hồn đã chọn “Rượu men lá”. Ông Vi Xuân Hoà, Chủ tịch UBND xã cho biết: Người Lục Hồn đã biết nấu rượu men lá từ hàng trăm năm nay, nhưng do không biết khai thác những lợi thế này mà nhiều năm loại rượu men lá tưởng như thất truyền. Việc khôi phục rượu men lá không chỉ giúp Lục Hồn xây dựng nông thôn mới, mà còn giúp người dân có ý thức giữ gìn môi trường, bảo vệ rừng tự nhiên trên địa bàn.
Trước đây không chỉ riêng Lục Hồn mà hầu hết các xã ở huyện Bình Liêu có rượu men lá. Rượu được bày bán rất nhiều ở các chợ phiên khe, bản, tạo ra nét rất riêng của văn hoá rượu Bình Liêu. Thế nhưng thời buổi kinh tế thị trường, người làm rượu cần làm nhanh để thu tiền về cho nhanh. Vậy là các loại rượu men từ vùng xuôi, có cả men hoá học được đưa về Bình Liêu. Các loại men này làm rượu rất nhanh được nước, người nấu rượu kinh doanh sẽ có lãi hơn nhiều so với nấu rượu từ men lá. Thế nhưng tác hại của rượu làm từ các loại men hoá học thì ai cũng rõ, người uống rượu bị nhức đầu, mệt mỏi, uống nhiều sẽ bị đau gan, đau dạ dày v.v..
Để khôi phục lại rượu men lá ở Bình Liêu không dễ, bởi đa phần các khu rừng tự nhiên trước đây hiện đã trở thành rừng keo. Thu hoạch keo xong, người ta lại đốt rừng trước khi trồng vụ mới, diệt tận gốc nhiều loại cây tự nhiên, nguồn nguyên liệu để làm rượu men lá. Vậy là càng ít người nấu rượu men lá vì nguyên liệu để nấu không còn. Theo những người có kinh nghiệm ở Lục Hồn, thì muốn nấu được loại rượu này phải tìm đủ 13 loại lá cây rừng, đều là những vị thuốc mát bổ, có tác dụng tiêu độc, giải độc. Gạo để nấu rượu men lá phải kén gạo nương, khi xay không để mất bột cám, nấu thành cơm rồi trộn với men, ủ 30 ngày. Đồ nấu rượu bằng chảo gang, nồi làm lạnh bằng gỗ xa mộc, vòi bằng tre, nấu khoảng 10kg gạo sẽ thu được từ 8-12 lít rượu tuỳ theo sở thích và cách uống của từng người. Trước đây, lá cây để làm men nấu rượu rất sẵn có ở Bình Liêu, bây giờ chỉ còn rất ít trong các khu rừng tự nhiên hay rừng phòng hộ ở đây.
Rất may, hiện ở Lục Hồn vẫn còn rừng tự nhiên. Cùng với đó, những năm gần đây, huyện và xã đã vận động người dân trồng nhiều cây hồi, cây sở. Đây là loài cây phải trồng hàng chục năm mới cho khai thác, và khi khai thác không phải chặt cây hay đốt rừng như khai thác keo, nên các loài thực bì có điều kiện phát triển như trong rừng tự nhiên, tạo nhiều loại lá nguyên liệu để nấu rượu men. Anh Nguyễn Văn Thụy (thôn Bản Tạp, xã Lục Hồn) là người đi đầu của xã trong việc khôi phục rượu men lá. Để làm rượu men lá, anh Thụy đã quy hoạch khoảng 2.500m2 để trồng các cây thuốc lấy lá làm men. Anh dự kiến tiếp tục mở rộng diện tích trồng, khi mô hình hiệu quả sẽ phổ biến cho người dân các xã trong huyện có nhu cầu cùng trồng cây thuốc. Anh Thụy đã xin được giấy phép mở xưởng sản xuất rượu men lá chai 500mml và rượu của anh đã được Sở Y tế kiểm định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Anh đã đi tiếp thị rượu men lá ở thị trường TP Hạ Long và TP Hải Dương, kết quả là rượu bán rất tốt, vì loại rượu này an toàn, uống không đau đầu, có tác dụng chữa bệnh. Anh Thụy cho biết: “Nghề này đã có từ lâu đời, chỉ cần giữ, phát triển được rừng nguyên liệu thì việc sản xuất men, rượu lá chắc chắn hiệu quả. Khôi phục sản phẩm rượu men lá không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập, mà còn bảo tồn, phát huy được một nghề truyền thống, nét văn hoá của người dân vùng cao Bình Liêu.
Công Thành
