Mặc dù so với các địa phương khác trong cả nước thì làng nghề TTCN ở Quảng Ninh phát triển chưa mạnh và quy mô còn manh mún, nhỏ lẻ. Thế nhưng những thay đổi hiện có đã khẳng định sự sống lại và khởi sắc của các làng nghề.
Từ khi thực hiện chính sách đổi mới nền kinh tế đến nay, nhất là sau khi Thủ tướng Chính phủ có Quyết định 132/2000/QĐ-TTg về một số chính sách khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn, nhiều nghề truyền thống trong vùng nông thôn, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh được khôi phục và phát triển.
Nghề đóng mới và sửa chữa tàu vỏ gỗ tại xã Tiền An, huyện Yên Hưng đang được phục hồi và trở thành một trong những ngành nghề TTCN chủ chốt trên địa bàn huyện.
Tính đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn tỉnh có khoảng 20 làng nghề lớn nhỏ, trong số đó có 4 làng nghề truyền thống được UBND tỉnh công nhận. Đó là, làng nghề gốm sứ Vĩnh Hồng, làng nghề gốm sứ Đức Chính (Đông Triều); làng nghề đóng, sửa chữa tàu thuyền Hà An; làng nghề đan thuyền, ngư cụ thôn Hưng Học, xã Nam Hoà (Yên Hưng). Các làng nghề này đã thu hút khoảng 14.900 lao động, chiếm 4,93% tổng số lao động nông thôn và chiếm 63,9% so với lao động công nghiệp ngoài quốc doanh của tỉnh.
Một trong những địa phương làm tốt việc phát triển các ngành nghề truyền thống và hướng mục tiêu thành ngành kinh tế mũi nhọn đó là huyện Yên Hưng. Điều đáng ghi nhận ở địa phương này đó chính là sự tăng trưởng khá đồng đều (với khoảng 17%/ năm) giá trị doanh thu từ sản phẩm của các làng nghề và tạo ra việc làm cho gần 5.000 lao động, chiếm khoảng 10% tổng số lao động trong toàn huyện. Bên cạnh thực hiện các chính sách nhằm khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống huyện đã mở rộng giao lưu với nhiều cơ sở làng nghề trong tỉnh và tỉnh ngoài để đưa nghề mới vào sản xuất nhằm đa dạng hoá sản phẩm thủ công. Đến nay, trên địa bàn huyện đã có nhiều làng nghề được khôi phục và phát huy mạnh mẽ; các sản phẩm phong phú, có tính cạnh tranh cao và trụ vững trên thị trường. Điển hình là làng nghề đóng mới và sửa chữa tàu thuyền Hà An với 24 cơ sở sản xuất, 11 doanh nghiệp tham gia với tốc độ tăng trưởng bình quân 60%/ năm và hàng năm giá trị sản xuất đạt khoảng 10.000 tấn phương tiện cho doanh thu hàng chục tỷ đồng. Một nghề truyền thống thủ công khác cũng đang có bước phát triển mạnh trên địa bàn huyện Yên Hưng đó là nghề đan lưới và sản xuất ngư cụ phục vụ đánh bắt hải sản tại các xã Hoàng Tân, Nam Hoà. Ngành nghề này có gần 800 hộ gia đình với khoảng 3.000 lao động tham gia, cho thu nhập trung bình từ 600-700 nghìn đồng/người/ tháng.
Ở huyện Đông Triều, với việc xây dựng Đề án công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001-2010 trên cơ sở khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống gốm sứ, vật liệu xây dựng gắn với phát triển dịch vụ đã trở thành luồng gió mới cho các làng nghề của huyện thay da đổi thịt. Đặc biệt là làng nghề gốm sứ thủ công mỹ nghệ Trạo Hà (xã Đức Chính) và Vĩnh Hồng (thị trấn Mạo Khê) với hơn 10 doanh nghiệp và gần 200 cơ sở, hộ gia đình tham gia hoạt động sản xuất, 2 làng nghề này hàng năm đã đưa ra thị trường khoảng 5 triệu sản phẩm với giá trị doanh thu đạt trên 40 tỷ đồng và kim ngạch xuất khẩu đạt từ 4,5-4,7 triệu USD. Trong lộ trình phát triển - xã hội những năm tới, huyện Đông Triều tiếp tục xác định các sản phẩm thủ công mỹ nghệ là yếu tố chủ lực. Theo đó, huyện sẽ tiếp tục thực hiện quy hoạch vùng nguyên liệu cung cấp cho các làng nghề; quy hoạch chợ gốm sứ; quy hoạch phát triển làng nghề truyền thống sản xuất gốm sứ gắn với thị trường du lịch và xuất khẩu; tiếp tục xây dựng cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng phục vụ cho phát triển CN-TTCN, làng nghề sản xuất gốm sứ Vĩnh Hồng (Mạo Khê) và khu Cầu Đất (xã Đức Chính).
Có thể thấy, diện mạo các làng nghề, ngành nghề TTCN địa bàn tỉnh hiện nay đang từng bước được khôi phục và có vị trí quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế nông thôn. Đây cũng chính là tiền đề tạo bước chuyển đổi cơ cấu lao động theo xu hướng công nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế việc phát huy vai trò của làng nghề vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm như: Năng lực sản xuất của các làng nghề phân tán nhỏ lẻ, manh mún; cơ sở hạ tầng ở nhiều nơi chưa đáp ứng được so với yêu cầu của sự phát triển; tình trạng ô nhiễm môi trường còn nặng nề; mặt bằng sản xuất chật hẹp; tốc độ chuyển ngành nghề sản xuất diễn ra chậm, trong khi đó năng lực về vốn còn hạn chế, thông tin thị trường xuất khẩu còn ít, phụ thuộc nhiều vào trung gian... Nếu những hạn chế nêu trên được khắc phục, chắc chắn hoạt động của các làng nghề, ngành nghề TTCN trên địa bàn tỉnh sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nữa, giải quyết tốt nhu cầu việc làm, góp phần xoá đói giảm nghèo, thúc đẩy hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đặt ra của tỉnh.
