Quảng Ninh đang khẳng định vai trò tỉnh tiên phong trong bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua chiến lược chuyển đổi mô hình phát triển từ “nâu” sang “xanh” một cách bài bản, kiên định và quyết liệt. Bằng việc thực hiện đồng bộ các giải pháp như xanh hóa công nghiệp, phát triển kinh tế tuần hoàn, đầu tư hạ tầng bền vững và bảo tồn hệ sinh thái, tỉnh từng bước kiến tạo nền tảng tăng trưởng hiện đại, hài hòa giữa phát triển kinh tế và thiên nhiên. Đây không chỉ là định hướng chiến lược dài hạn, mà còn là khát vọng đưa Quảng Ninh trở thành hình mẫu dẫn dắt mô hình tăng trưởng xanh của cả nước.
Những năm gần đây, Quảng Ninh nổi lên như một địa phương có tư duy đột phá và tầm nhìn kiến tạo, nhưng vẫn luôn giữ vững nguyên tắc: Phát triển kinh tế phải song hành với bảo vệ môi trường, và “không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng bằng mọi giá”. Nguyên tắc ấy không chỉ là một khẩu hiệu mang tính kêu gọi, mà đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt trong mọi quyết sách, từ thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ đến ứng phó biến đổi khí hậu, cải thiện chất lượng sống của người dân. Chính bởi sự kiên định đó, Quảng Ninh không những duy trì được tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liền mà còn trở thành điểm sáng về mô hình phát triển xanh, phát triển bền vững dựa trên nền tảng công nghệ, chất lượng và trách nhiệm với thiên nhiên.
Quảng Ninh đã triển khai một loạt giải pháp toàn diện nhằm siết chặt công tác quản lý tài nguyên môi trường, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao năng lực giám sát. Nghị quyết 10-NQ/TU ngày 26/9/2022 về tăng cường lãnh đạo đối với quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là một trong những văn bản mang tính định hướng chiến lược, xác lập mục tiêu đến năm 2030, Quảng Ninh phải trở thành tỉnh đi đầu cả nước về phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp. Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, tỉnh kiên quyết đặt ra tiêu chuẩn cao trong thẩm định các dự án đầu tư, đó là chỉ lựa chọn nhà đầu tư có công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường; kiên quyết từ chối dự án tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm, tiêu tốn tài nguyên hoặc không phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh. Tinh thần “không thu hút đầu tư bằng mọi giá” trở thành nguyên tắc hành động được lãnh đạo tỉnh nhiều lần nhấn mạnh.
Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, Quảng Ninh đã đầu tư mạnh vào hạ tầng quan trắc môi trường, xem đây là công cụ nền tảng để kiểm soát sự phát triển bền vững. Quyết định 55/2024/QĐ-UBND ban hành ngày 11/11/2024 đã thiết lập quy chế quản lý và vận hành hệ thống quan trắc tài nguyên môi trường tự động, liên tục trên toàn tỉnh. Hiện nay, Quảng Ninh đã có hơn 40 trạm quan trắc tự động, bao gồm quan trắc khí thải, nước thải, môi trường không khí xung quanh, kết nối dữ liệu trực tiếp về trung tâm giám sát của tỉnh để theo dõi 24/24 giờ. Mỗi khi có chỉ số bất thường, hệ thống lập tức cảnh báo để lực lượng chức năng kiểm tra và xử lý. Nhờ đó, nhiều cơ sở có dấu hiệu vi phạm đã được phát hiện kịp thời, giảm đáng kể nguy cơ phát sinh “điểm nóng” ô nhiễm như từng xuất hiện trong giai đoạn 2010-2015.
Không chỉ giám sát bằng công nghệ, Quảng Ninh còn mạnh tay trong xử lý vi phạm môi trường. Riêng năm 2024, các cơ quan chức năng của tỉnh đã tiến hành kiểm tra, phát hiện và xử phạt đối với 534 tổ chức, cá nhân, với tổng số tiền nộp phạt ngân sách nhà nước trên 6,4 tỷ đồng, góp phần răn đe, phòng ngừa các trường hợp tái phạm phát thải gây ô nhiễm môi trường. Nhiều doanh nghiệp bị đình chỉ hoạt động cho đến khi hoàn thiện hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn. Việc xử lý nghiêm minh, công khai trên phương tiện thông tin đại chúng đã tạo hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, buộc các cơ sở sản xuất phải đầu tư trở lại vào hạ tầng môi trường, chuyển đổi công nghệ và nâng cao trách nhiệm trong quá trình sản xuất.
Bên cạnh khu vực công nghiệp, tỉnh cũng triển khai nhiều biện pháp giảm thiểu tác động đến môi trường tự nhiên và môi trường đô thị. Hàng nghìn lồng bè nuôi trồng thủy sản đã được di dời khỏi vùng lõi Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long; vật liệu nổi bằng xốp được thay thế bằng vật liệu thân thiện môi trường. Nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, giết mổ, tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm đã được di dời ra khỏi khu dân cư để đưa vào cụm công nghiệp. Tỉnh cũng triển khai chương trình phân loại rác thải tại nguồn, tăng cường đầu tư các nhà máy xử lý chất thải hiện đại, trong đó có nhà máy xử lý rác phát điện theo công nghệ châu Âu đang được triển khai.
Với nhiều giải pháp tích cực, Quảng Ninh được các bộ, ngành trung ương, tổ chức trong và ngoài nước đánh giá cao về công tác bảo vệ môi trường. Giá trị các thông số về quản trị môi trường đạt kết quả tốt, đã góp phần giúp tỉnh đạt được thứ hạng cao trong các bảng xếp hạng toàn quốc, như đứng ở vị trí thứ 1 trong các năm 2019, 2020, 2022, 2024 trong bảng xếp hạng PAPI; đứng ở vị trí thứ 1 trong 7 năm liên tiếp từ năm (2017-2023) trong bảng xếp hạng PCI; đứng đầu toàn quốc PGI năm 2023; trong top 5 các tỉnh, thành đạt kết quả cao nhất trong bảng xếp hạng tỉnh thành thực hiện Bộ chỉ số về môi trường.
Mô hình tăng trưởng xanh mà Quảng Ninh theo đuổi không chỉ là việc giảm phát thải, mà còn là tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững. Từ một tỉnh phụ thuộc chủ yếu vào khai thác than, Quảng Ninh đã chuyển trọng tâm sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, du lịch, logistics và đô thị hiện đại. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng chiếm gần 50% GRDP nhưng chủ yếu đến từ các ngành sạch như sản xuất điện tử, chế tạo linh kiện, sản xuất thiết bị thông minh. Tỉnh định hướng phát triển cụm công nghiệp - đô thị - cảng biển gắn với tiêu chuẩn xanh; đồng thời phát triển kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao, đảm bảo cho sự phát triển hài hòa giữa kinh tế với bảo tồn cảnh quan và hệ sinh thái.
Quảng Ninh cũng đặt mục tiêu dẫn đầu cả nước về kinh tế tuần hoàn giai đoạn 2025-2030, trong đó bao gồm tái chế chất thải, tuần hoàn tài nguyên, phát triển năng lượng tái tạo, giảm dần phụ thuộc vào nguồn năng lượng hóa thạch. Việc đóng cửa các mỏ than lộ thiên theo lộ trình, phục hồi môi trường sau khai thác, trồng bù rừng đầu nguồn cũng được tỉnh triển khai đồng bộ, giảm dần tác động của ngành khai khoáng đối với môi trường và cảnh quan tự nhiên.
Đặc biệt, hạt nhân của chiến lược phát triển xanh tại Quảng Ninh chính là con người. Tỉnh coi trọng giáo dục, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường; huy động sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội và người dân trong quản lý tài nguyên, ứng phó thiên tai, bảo vệ nguồn nước. Các phong trào như “Ngày Chủ nhật Xanh”, “Thành phố không rác nhựa”, “Giảm thiểu túi nylon” được triển khai rộng khắp. Việc phát động cộng đồng doanh nghiệp tham gia giám sát và công khai minh bạch dữ liệu môi trường cũng giúp nâng cao trách nhiệm xã hội, tạo sự đồng thuận trong phát triển bền vững.
Với tư duy nhìn xa, trông rộng, cách làm bài bản và tinh thần kiên định trong bảo vệ môi trường, Quảng Ninh đang hình thành một mô hình phát triển mới: Tăng trưởng dựa trên chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và bảo tồn thiên nhiên. Đây không chỉ là lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư công nghệ cao, mà còn là cam kết mạnh mẽ với người dân về quyền được sống trong môi trường trong lành, an toàn và bền vững. Quảng Ninh hôm nay không chỉ là cực tăng trưởng mới của miền Bắc, mà còn là hình mẫu về tỉnh “xanh - sạch - bền vững”, đang từng bước khẳng định vị thế tiên phong trên bản đồ phát triển xanh của Việt Nam.
