Không để ai đứng ngoài hành trình số hóa

Với quan điểm lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số, Quảng Ninh đang đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số, mở rộng các tiện ích số và nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ cho mọi người dân. Từ đó, từng bước xây dựng công dân số, hình thành xã hội số và hiện thực hóa mục tiêu không để ai đứng ngoài hành trình số hóa.

Những năm gần đây, Quảng Ninh luôn nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền điện tử. Tuy nhiên, tỉnh xác định chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay hạ tầng, mà cốt lõi là con người. Một xã hội số chỉ thực sự hình thành khi mỗi người dân trở thành một công dân số, có kỹ năng số, biết sử dụng các nền tảng số và chủ động tham gia vào môi trường số.

Nghị quyết số 09-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về chuyển đổi số toàn diện đã xác định người dân vừa là trung tâm, vừa là chủ thể của chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao nhận thức, phổ cập kỹ năng số và tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ số trong mọi lĩnh vực của đời sống. Từ thành thị đến vùng nông thôn, miền núi, chuyển đổi số đang từng bước hiện diện trong đời sống hằng ngày. Người dân sử dụng căn cước công dân gắn chip và tài khoản định danh điện tử để thực hiện TTHC, thanh toán không dùng tiền mặt, khám chữa bệnh, đăng ký dịch vụ công, hay tiếp cận các tiện ích số khác. Nhiều thủ tục trước đây phải đi lại nhiều lần, nay có thể thực hiện ngay trên điện thoại thông minh, hoặc máy tính kết nối Internet.

Phường Bãi Cháy là một trong những địa phương tiêu biểu của Quảng Ninh trong xây dựng công dân số. Ngay sau khi Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 09 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy được ban hành, địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt đến toàn thể cán bộ, đảng viên và nhân dân; đồng thời xây dựng kế hoạch thực hiện gắn với chuyển đổi số, cải cách hành chính và xây dựng chính quyền phục vụ.

Đến nay, 100% dịch vụ công tại địa phương được thực hiện trực tuyến, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 95%; toàn bộ cán bộ, công chức xử lý công việc trên môi trường số và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thực thi nhiệm vụ. Đặc biệt, thông qua phong trào “Bình dân học vụ số” và chiến dịch “Phổ cập số cộng đồng”, địa phương đã tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ năng số cho hơn 30.000 lượt người, với trên 1.500 hộ dân tham gia. Những kết quả này không chỉ góp phần hình thành công dân số từ cơ sở, mà còn đưa phường Bãi Cháy trở thành một trong những tập thể, cá nhân tiêu biểu được Bộ KH&CN vinh danh nhân Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2025.

Không chỉ tại đô thị, quá trình xây dựng công dân số đang lan tỏa mạnh mẽ tới các vùng nông thôn, miền núi, hải đảo. Các tổ công nghệ số cộng đồng được thành lập tại nhiều địa phương đã trở thành “cánh tay nối dài” của hoạt động chuyển đổi số ở cơ sở. Thành viên các tổ trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, tạo tài khoản định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và tiếp cận các tiện ích số. Toàn tỉnh hiện có hàng chục tổ công nghệ số cộng đồng với hàng trăm thành viên tham gia hỗ trợ người dân tại cơ sở.

Tại các xã vùng cao, vùng đồng bào DTTS, lực lượng đoàn viên, thanh niên, công an cơ sở và cán bộ địa phương đã tích cực đến từng hộ dân để hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt VNeID, đăng ký tài khoản định danh điện tử và tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến. Nhiều người cao tuổi, người dân ở vùng sâu, vùng xa đã được tiếp cận với các ứng dụng số trong đời sống.

Xã Điền Xá là một điển hình, chuyển đổi số đang từng bước thay đổi thói quen sinh hoạt và làm việc của người dân nơi đây. Nếu trước đây điện thoại thông minh chủ yếu được sử dụng để liên lạc hoặc giải trí, thì nay nhiều hoạt động như thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID, hay các nền tảng số đã trở nên phổ biến. Để giúp người dân tiếp cận công nghệ, địa phương đã triển khai các lớp “Bình dân học vụ số” tại tất cả các thôn với hình thức hướng dẫn trực quan, “cầm tay chỉ việc”.

Theo Bí thư Đoàn Thanh niên xã Điền Xá Trần Thanh Tuấn, thông qua các lớp học, người dân được trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, dịch vụ công trực tuyến, thương mại điện tử và bảo mật thông tin cá nhân. Đến nay, khoảng 90% hộ gia đình trên địa bàn đã có thành viên sử dụng các ứng dụng thanh toán số, thương mại điện tử, y tế số và dịch vụ công trực tuyến; nhiều hộ dân còn chủ động quảng bá, tiêu thụ nông sản địa phương trên môi trường số...

Một trong những dấu ấn rõ nét của quá trình xây dựng công dân số là sự thay đổi trong việc giải quyết TTHC. Quảng Ninh đã thực hiện số hóa quy trình giải quyết hồ sơ, liên thông dữ liệu giữa các cấp chính quyền và kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Người dân có thể theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ trên môi trường số, giảm thời gian đi lại và chi phí thực hiện TTHC.

Hiện nay, nhiều TTHC được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử. Việc tái sử dụng dữ liệu dân cư, tích hợp thông tin từ VNeID giúp giảm đáng kể các loại giấy tờ phải nộp, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong giải quyết hồ sơ. Đây cũng là nền tảng để hình thành mô hình chính quyền phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Trong lĩnh vực y tế, giáo dục, thương mại và đời sống dân sinh, công dân số cũng đang dần hiện hữu. Đến nay, 100% cơ sở y tế công lập trên địa bàn tỉnh đã triển khai bệnh án điện tử; hồ sơ sức khỏe điện tử đã được tạo lập cho hơn 1,4 triệu người dân, đạt 97%. Hệ thống dữ liệu y tế được kết nối, lưu trữ đồng bộ giúp bác sĩ thuận lợi hơn trong tra cứu, theo dõi bệnh án, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

100% cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn tỉnh đã tích hợp nội dung chuyển đổi số trong chương trình giáo dục; trên 86% giáo viên, trên 40% học sinh có đủ điều kiện về phương tiện, đường truyền, phần mềm tham gia có hiệu quả các hoạt động dạy và học trực tuyến. Toàn ngành xây dựng kho học liệu dùng chung của tỉnh với hơn 2.000 học liệu, gần 5.000 video bài giảng.  

Người dân sử dụng thanh toán điện tử tại bệnh viện, trường học, siêu thị, chợ truyền thống; tra cứu thông tin y tế, học tập trực tuyến và tiếp cận các nền tảng thương mại điện tử để tiêu thụ sản phẩm. Tại nhiều địa phương các sản phẩm OCOP, nông sản địa phương đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử, mở rộng thị trường tiêu thụ. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà từng bước trở thành chủ thể của kinh tế số.

Đáng chú ý, việc xây dựng công dân số ở Quảng Ninh không dừng lại ở trang bị kỹ năng công nghệ, mà còn hướng tới xây dựng văn hóa số, bảo đảm an toàn trên môi trường mạng và nâng cao ý thức sử dụng công nghệ một cách văn minh, hiệu quả. Các chương trình tuyên truyền về an toàn thông tin, phòng chống lừa đảo trên không gian mạng được triển khai thường xuyên tại cộng đồng dân cư, trường học và cơ quan, đơn vị.

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình xây dựng công dân số vẫn còn những khó khăn cần giải quyết. Khoảng cách về kỹ năng số giữa các vùng miền, nhóm tuổi; điều kiện tiếp cận thiết bị công nghệ và hạ tầng viễn thông ở một số khu vực còn hạn chế. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, vẫn còn tâm lý e ngại khi sử dụng các nền tảng số. Chính vì vậy, Quảng Ninh tiếp tục xác định nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới là phổ cập kỹ năng số cho toàn dân, phát triển hạ tầng số đồng bộ và không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số. Các chương trình đào tạo kỹ năng số cộng đồng, nâng cao nhận thức và hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ tiếp tục được triển khai sâu rộng.

Trong bối cảnh tỉnh đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc xây dựng công dân số càng có ý nghĩa quan trọng. Mỗi người dân biết sử dụng công nghệ, chủ động tham gia môi trường số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy kinh tế số và hình thành xã hội số.

Từ những thay đổi trong từng TTHC, từng giao dịch điện tử, hay những thao tác trên điện thoại thông minh, hành trình xây dựng công dân số ở Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số. Đây không chỉ là nền tảng để xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, mà còn là động lực quan trọng để Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.