Khu lưu niệm Bác Hồ trên đảo Ngọc Vừng

Dưới gốc cây đa, trước cửa Trung đoàn 242, Bộ Tư lệnh Quân khu III, ở thôn Bình Ngọc, xã Ngọc Vừng, huyện Vân Đồn có một khuôn viên tưởng niệm Bác Hồ. Đây chính là di tích lưu niệm Bác Hồ trên đảo Ngọc Vừng, nơi ghi nhớ sự kiện Người về thăm đồng bào, chiến sỹ đóng quân trên đảo vào ngày 12-11-1962. Di tích này đã được xếp hạng cấp tỉnh cuối năm 2008 vừa qua.

Chiều hôm 11-11-1962, ông Phạm Văn Hoạt, Bí thư xã lúc đó được tin có đoàn cán bộ cấp cao ra thăm đảo. Sáng hôm sau ông báo cho cán bộ xã cùng đông đảo bà con chuẩn bị đi đón “khách quý”. Mặc dù không được báo chính xác vị khách đó là ai song mọi người đều nghĩ là Bác Hồ... Vì thế, việc chuẩn bị đón khách diễn ra với không khí khẩn trương và tâm trạng hồi hộp, chờ đợi. Đến chiều, khi bà con đang tập trung tại sân hợp tác xã thuộc thôn Bình Minh (nay là vị trí nhà bà Lê Thị Được) thì thấy chiếc máy bay lượn trên bầu trời rồi từ từ hạ cánh. Từ cửa máy bay, Bác tươi cười bước ra giơ tay vẫy chào quân dân trên đảo. Bác thăm nhà ăn, nhà bếp, thăm các chiến sỹ đang nấu cơm chiều của Ban chỉ huy bộ đội đảo Ngọc Vừng, rồi trở ra trước cửa doanh trại. Thấy Bác, các em thiếu nhi, các cụ già, thanh niên, phụ nữ sung sướng vỗ tay hò reo, ánh mắt ngời sáng, nét mặt hân hoan chào đón Bác. Bác hỏi chuyện cụ Biên, một người già trong số người có mặt đón Bác, về sức khoẻ. Bác hỏi đồng chí Hoạt về số đảng viên trên đảo và căn dặn cán bộ xã phải phát triển đảng viên nhiều hơn, nhất là số đảng viên trong đoàn thể phụ nữ, thanh niên. Bác chia kẹo cho các cháu thiếu nhi và ôm hôn các cháu. Bác căn dặn cần thiết phải làm giàu kinh tế trên đảo, chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân, dạy học cho các cháu, nâng cao đời sống trên đảo. Bác đặc biệt nhấn mạnh bộ đội và nhân dân phải đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau cùng xây dựng hợp tác xã, chiến đấu và phục vụ chiến đấu. Trước khi chia tay Ngọc Vừng, Bác đã trồng một cây đa lưu niệm...

Bác đã đi xa, nhưng hình ảnh Người còn in đậm trong lòng mỗi người dân Ngọc Vừng. Ghi nhớ công ơn của Bác, bên gốc đa năm xưa Bác trồng, quân dân Ngọc Vừng đã cho xây một khuôn viên và dựng bia kỷ niệm...

Những lời động viên, khích lệ của Bác Hồ đã thúc đẩy quân dân Ngọc Vừng quyết tâm chiến đấu và chiến thắng trong hai cuộc leo thang chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc từ năm 1964 đến 1972 của đế quốc Mỹ. Ngọc Vừng khi đó là pháo đài thép bắn rơi nhiều máy bay địch. Còn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, vùng đảo này cũng đã phát huy tiềm năng thế mạnh của mình để phát triển kinh tế, xã hội, an ninh - quốc phòng.

Hiện nay, Di tích lưu niệm Bác Hồ trên đảo Ngọc Vừng được xây dựng gồm 2 khu chính. Khu vực máy bay hạ và cất cánh đưa đón Bác hiện đã được trồng phi lao xung quanh. Khu nhà Ban chỉ huy bộ đội đảo Ngọc Vừng, nơi Bác đến thăm và nói chuyện với quân dân trên đảo ngày nào, gồm 6 dãy nhà cấp 4. Bao gồm 7 gian nhà chính, đây là nhà chỉ huy của bộ đội đảo Ngọc Vừng, 3 gian nhà ăn của bộ đội, 2 gian nhà bếp, 3 gian nhà chia thức ăn, 12 gian nhà làm việc. Phía trước sân có 2 cây đa, một cây là nơi Bác đứng nói chuyện với quân dân trên đảo ngày 12-11-1962, cây đa còn lại là do Bác trồng, giữa là hàng bàng do cán bộ, chiến sỹ trên đảo trồng. Tại vị trí này các chiến sỹ đóng quân trên đảo đã cho xây dựng một khuôn viên ốp đá phần móng, trên lát gạch hoa, trên mặt khuôn viên đặt một tấm bia xi măng khắc 12-11-1962 - 12-11-1993. Hiện nay toàn bộ phần kết cấu xây dựng của khu nhà Ban chỉ huy bộ đội đảo đã bị tháo dỡ chỉ còn lại tường bao xung quanh và nhà bếp chưa bị tháo dỡ phần ngói. Riêng khuôn viên, hai cây đa và hàng bàng vẫn được giữ nguyên.

Hằng năm, vào ngày 12-11, tại khuôn viên dưới gốc đa, quân dân xã Ngọc Vừng thường tổ chức mít tinh ôn lại sự kiện Bác Hồ đến thăm đảo năm xưa, dâng hương tưởng nhớ và báo công với Bác...