Quảng Ninh là vùng đất có mối quan hệ mật thiết với 125 năm lịch sử hình thành và phát triển của triều đại nhà Trần (thế kỷ XII-XIII), mà dấu vết còn lại đến ngày nay là rất nhiều những di tích đình, đền, miếu, nghè thờ các vị hoàng đế, tướng lĩnh của nhà Trần. Một trong những nhân vật đó là Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn; đền thờ ông nằm bên núi Bài Thơ, TP Hạ Long.
Lễ rước - một nghi thức quan trọng của Lễ hội đền Trần Quốc Nghiễn được tổ chức ngày 29-4-2008.
Cho tới nay, việc đền Trần Quốc Nghiễn xây dựng bên núi Bài Thơ từ bao giờ chưa xác định được, chỉ biết rằng theo tấm bia đá trùng tu còn lại ở đền thì vào năm Quý Sửu (có ý kiến cho rằng năm 1913) đền được trùng tu, tôn tạo lại. Sau nhiều năm gián đoạn, vừa qua TP Hạ Long, phường Hồng Gai đã phối hợp với Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch phục dựng lại lễ hội nhằm tôn thêm giá trị của di tích. So với lễ hội những năm trước đây, lễ hội đền Trần Quốc Nghiễn được phục dựng lại có một số thay đổi. Thứ nhất là ngày tổ chức được chọn là ngày 29-4 dương lịch thay vì 24-4 âm lịch; thứ hai là hành trình của lễ rước. Theo một số người già khu vực gần kề đền kể lại thì trước đây lễ rước bắt đầu từ chùa Long Tiên đến miếu Đồng Cô (gần Lán Bè) tới Loong Toòng về Vựng Đâng, ghé đền ông Đồng Lẫm rồi trở về Đền. Nay hành trình lễ rước bắt đầu từ Đền qua cổng chợ Hạ Long I, đến chùa Long Tiên rồi dừng lại ở Cung Văn hoá Lao động Việt - Nhật dâng hương rồi trở về Đền. So với những lễ hội tương tự ở Quảng Ninh thì đây là một điều khác lạ, bởi như lễ hội đình Trà Cổ - Móng Cái, đền Cửa Ông (Cẩm Phả), lễ hội Quan Lạn (Vân Đồn), lễ hội Bạch Đằng - Yên Hưng... thần chủ của đền (hay của đình) thường được rước đến một vị trí cụ thể rồi quay lại nơi cũ, không qua nhiều điểm và lại càng không ghé qua chùa. Bởi giữa tín ngưỡng thờ thần và thờ Phật trong dân gian tuy có những điểm giống nhau nhưng vẫn có những khác biệt, nhất là trong nghi lễ tế, rước. Một nét đáng chú ý là trong lễ hội vừa được phục dựng, có trình diễn múa Bài bông. Tại lễ hội Yên Tử đầu năm, lần đầu tiên điệu múa này được trình diễn, tương truyền là có từ thời Trần chuyên diễn trong các buổi đại lễ. Tuy nhiên, so với múa Bài bông ở Yên Tử do nghệ nhân Kim Đức (Hà Nội) sưu tầm, thì điệu múa Bài bông ở lễ hội đền Trần Quốc Nghiễn khác cả về trang phục và cách biểu diễn...
Chắc chắn để lễ hội đền Trần Quốc Nghiễn hoàn thiện hơn vẫn cần có thời gian để ban tổ chức điều chỉnh, sửa đổi. Tuy nhiên, không thể phủ nhận việc TP Hạ Long phục dựng lại lễ hội đã đáp ứng lòng mong mỏi của không chỉ người dân TP Hạ Long mà còn cả khách thập phương. Hàng ngàn người đã tham gia đám rước, thành đoàn dài hàng cây số với đủ phường bát âm, võng kiệu, lọng tán... Với một thành phố trẻ như Hạ Long, khi du lịch đang ngày càng phát triển, thì việc có một lễ hội truyền thống là điều vô cùng ý nghĩa. Hơn nữa, đây cũng là nhằm bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống, giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Hy vọng, vào các năm tiếp theo lễ hội đền Trần Quốc Nghiễn sẽ ngày càng quy mô, thu hút du khách đến với Hạ Long nhiều hơn nữa.
