Ngày 9-1-2009, thêm một di chỉ gốm cổ thế kỷ VII - IX được phát hiện tại đảo Tuần Châu - TP Hạ Long. Đây là di chỉ gốm cổ thứ 2 được phát hiện trên hòn đảo này. Một lần nữa cho thấy lịch sử nghề gốm Việt - thành tố quan trọng của nền Văn hóa Hạ Long 5000 năm đã không hề đứt gãy.
Tháp đất nung được phát hiện tại Tuần Châu
* Cú nhấn sâu hơn
Di chỉ được phát hiện nằm trên một triền đồi thuộc xóm Nam đảo Tuần Châu. Tại đây, người ta đang tiến hành san gạt mặt bằng xây dựng khuôn viên cho một khu nhà nghỉ. Di chỉ đã phát lộ dưới lớp đất có độ sâu chừng 0,6m trên một diện tích rộng hàng trăm m2. Hiện vật các nhân viên Bảo tàng Quảng Ninh thu được: gần 200 tháp đất nung 5 tầng cùng khá nhiều các mảnh vò, bát gốm bao gồm cả men khô và men ngọc. Cũng tại hiện trường này, còn có dấu tích của một mộ tháp với lớp gạch nền Đại La và những vòng tháp nhỏ vây quanh. Các hiện vật, từ tháp đất nung đến chân kê và những mảnh cốt gốm hoa văn sóng nước, màu men vàng ngà kiểu men Đường, có thể xác định đây chính là sản phẩm của thế kỷ thứ VII - IX. Nghĩa là từ hơn 1000 năm trước.
Tháng 11-2008, cũng tại Tuần Châu, Bảo tàng Quảng Ninh phối hợp với các nhà khảo cổ học Pháp đã tiến hành khai quật di chỉ gốm cổ đầu tiên thuộc khu vực xóm Đông với trên 5000 hiện vật cũng cùng niên đại với di chỉ vừa phát hiện. Ông Trần Trọng Hà, Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh nói: "Cuộc tìm thấy lần này, dù mới chỉ khảo sát sơ bộ trên bề mặt, vẫn có thể xem đây là một cú nhấn sâu hơn về mặt nhận định giá trị lịch sử phát triển của nghề gốm cổ - thành tố quan trọng góp phần làm sống động nền Văn hóa Hạ Long".
Một mảnh vò trang trí hoa văn sóng nước.
* Lịch sử không hề đứt gãy
Vào thập niên 30 của thế trước, nền Văn hóa Hạ Long bắt đầu được khám phá và khẳng định. Trong vô số các cuộc tìm kiếm, khai quật khảo cổ sau này, các di chỉ gốm cổ thuộc cơ cấu của một nền văn hóa biển đặc thù liên tiếp được làm hiển lộ. Thời hậu đá mới (5000 - 4000 năm) có di chỉ Ba Vũng. Thời kim khí (4000 - 3000 năm) có Bồ Chuyến, Hòn Hai Cô Tiên, Đầu Rằm. Thế kỷ 1 - 3 là mộ Hán. Thế kỷ 7 - 9 chính là những là những gì vừa thấy... Nghề gốm cổ Hạ Long còn tiếp tục nối dài cho đến tận thế kỷ 19 và hiện thân huy hoàng nhất đó là gốm Vạn Ninh. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm gốm cổ của Hạ Long còn bắt gặp ở gốm Văn Điển, Đường Cồ, chùa Bà Tấm, Hoàng Thành... sự liên hệ phổ biến này cũng là điều dễ hiểu bởi vì Quảng Ninh vốn là miền đất có đời sống tiền sử thịnh vượng với nguồn nguyên liệu phong phú và giao thương đường biển cũng như giao lưu kỹ thuật với nhiều nền văn hóa trong khu vực sớm nhất. Chính các ưu thế địa lý đã trở thành động lực thúc đẩy nền văn hóa Hạ Long không ngừng phát triển và dường như không hề đứt gãy.
Giáo sư Hoàng Xuân Chinh, trong một cuộc điền dã tìm hiểu về nền văn hóa cổ Hạ long tại vùng đảo Vân Đồn nhận xét: "Có lẽ không ở đâu, mật độ các di chỉ khảo cổ dày đặc như Quảng Ninh. Một hang động không tên tuổi cũng có thể làm cho người ta phải bất ngờ vì những tầng văn hóa nằm ngay trong lòng nó".
Sự kiện di chỉ gốm cổ vừa phát hiện tại Tuần Châu cũng không nằm ngoài chuỗi bất ngờ này. Nhưng là sự bất ngờ thuộc một tọa độ văn hóa đã xác định và không ngừng được kiếm tìm.
Trước khi khép lại bài viết này, được biết Bảo tàng Quảng Ninh đang gấp rút triển khai cuộc trưng bày mang tên: "5000 năm gốm Quảng Ninh". Trong đó, bên cạnh chiếc bình Đầu Rằm hoa văn chữ S tuyệt mỹ, có cả những mảnh vò họa tiết sóng nước cùng tháp nung và cả những gốm men vàng lưu ly vừa phát hiện lần thứ 2 tại đảo Tuần Châu.
