Mai vàng Yên Tử

13/12/2009 07:00

Quanh khu vực núi Yên Tử (TX Uông Bí) có một hệ thực vật vô cùng phong phú, trong đó, cây mai vàng là một trong các loài hoa - cây cảnh có giá trị ở đây. Mai vàng Yên Tử thường có rễ len lỏi ở các khe đá, sống thành quần thể rừng. Điểm khác biệt với các loài mai khác là lá non của mai vàng Yên Tử xanh mướt, rất ít điểm nhuộm sắc tím, vàng, đỏ như các giống mai khác.

Mai vàng Yên Tử ảnh 1 — Mai vàng Yên Tử nở rộ vào mùa lễ hội

Theo những nghiên cứu gần đây của nhóm các chuyên gia Viện Nghiên cứu Rau quả (thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - Bộ NN & PTNT), thì cây mai vàng Yên Tử và cây mai vàng miền Nam đều thuộc cùng một loài (tên khoa học là Ochna integerrima). Khi khảo sát kỹ nguồn gốc cây mai vàng ở non thiêng đại ngàn Yên Tử, các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Rau quả và Trường Đại học Nông nghiệp l đều nhận thấy giống mai vàng này đã có cách đây khoảng 800 năm, được phân bố rải rác khắp vùng rừng Yên Tử, nhưng tập trung ở 3 khu chính; đó là: Khe núi dọc từ chùa Hoa Yên xuống, khu rừng thuộc phường Vàng Danh (TX Uông Bí) và khu rừng thuộc dãy núi xã Tràng Lương, Bình Khê (Đông Triều). Nhiều cây có đường kính thân tới 0,5m, chiều cao 7-8m. Kết quả phân tích, đánh giá bước đầu của nhóm nghiên cứu về các đặc điểm thực vật học, bộ nhiễm sắc thể và kiểu gen v.v. cho thấy giống mai vàng này có cùng các đặc điểm với mai vàng miền Nam.

Ở Yên Tử, rừng mai vàng được gọi tên là rừng “Đại lão mai vàng”. Tết đến, mai vàng đã lặng lẽ tô điểm thêm cho sắc xuân của non thiêng Yên Tử, đất Tổ của Phật giáo Việt Nam. Một sự ngẫu nhiên thú vị là tuổi của Đại lão mai vàng, theo các nhà nghiên cứu là khoảng 800 năm; đây cũng là thời gian trùng với sự kiện vua Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con để về Yên Tử tu hành (năm 1285-1288). Vì vậy, rất có thể rừng mai vàng Yên Tử là do vua Trần Nhân Tông trồng khi mới đến đây. Từ đó, mai vàng Yên Tử không chỉ đơn thuần mang vẻ đẹp của những bông mai vàng bình thường mà còn có ý nghĩa lịch sử và nhân văn. Tuy cây mai vàng Yên Tử và cây mai vàng miền Nam thuộc cùng một loài, song mai vàng Yên Tử lại sống trong nền khí hậu có nhiệt độ thấp về mùa đông nên đã tạo ra sự khác biệt về mặt hình thái, đó chính là vẻ đẹp riêng của mai vàng Yên Tử. Không những thế, khi bông mai vàng Yên Tử mới nở còn toả ra một hương thơm thanh thoát, chay tịnh, làm cho lòng người như được về với cõi linh thiêng của đất Phật Yên Tử. Rừng “Đại lão mai vàng” phân bố tại nhiều điểm ở quanh núi Yên Tử như tại khu vực chùa Đồng Tử Thác Vàng, Thác Bạc, chùa Một mái, chùa Vân Tiêu, chùa Bảo Sái... Nghiên cứu mở rộng ở khu vực phía trên sườn núi thuộc địa phận các xã Bình Khê, An Sinh và Tràng Lương (Đông Triều) thấy có nhiều ở các điểm trên triền núi, tập trung nhiều ở khu vực Am Ngoạ Vân. Tại mỗi điểm, số lượng cây mai vàng sinh sống từ hàng chục đến hàng trăm cây, với độ tuổi từ vài chục tuổi đến vài trăm tuổi.

Là giống mai quý của Việt Nam, mai vàng Yên Tử đã được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm. Nhiều nhà nghiên cứu đã đề xuất: Cần bảo tồn, lưu giữ và phát triển giống hoa mai vàng Yên Tử để góp phần tô thắm sắc xuân cho non thiêng Yên Tử; mai vàng Yên Tử của Việt Nam cần được nhân rộng để mọi người cùng chiêm ngưỡng, tạo nên bản sắc riêng, như hoa anh đào của Nhật Bản chẳng hạn.