Bằng tâm huyết, sự tự học cần mẫn của mình, hàng chục năm nay, ông Trần Ngọc Thứ (tổ 11, khu 9, Hồng Hà, TP Hạ Long) đã làm công việc của người “thắp đèn khêu nến”, dần đã làm sống lại phong trào múa rồng lân ở Hạ Long vốn đã bẵng đi từ lâu.
Ngoài đội múa rồng phường Hồng Hà nức tiếng do ông làm đội trưởng thì có thể nói, các đội múa rồng lân sư khác của Hạ Long hiện nay không nhiều thì ít đều có tay ông tham gia. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng ông về phong trào múa rồng lân hiện nay ở Quảng Ninh.
Các đội rồng biểu diễn mỗi dịp lễ hội thường được thuê từ nơi khác về.
Ảnh: Đỗ Khánh
- Ngoài đêm Trung thu, những màn múa rồng lân của đội rồng lân ông Thứ đã xuất hiện ở cả những đợt bầu cử, Tết Nguyên đán cho đến Lễ hội du lịch Hạ Long, hội nghị APPF 13 tổ chức tại Quảng Ninh. Có điều đó là từ đâu, thưa ông?
+ Sau lần tôi tổ chức múa sư tử đêm Trung thu năm 1999 ở phường, không biết ai mách, Tết Bính Thìn năm 2000, anh Quang ở Phòng Văn thể thành phố đến nhà tôi để xem. Nhìn các vật dụng của đội, anh bảo, đầu rồng thế này lại mới tập luyện thì chỉ múa cỏ dọn bãi thôi chứ không múa biểu diễn được! Chúng tôi liền múa thử cho anh ấy xem. Anh ấy khen đẹp, thế rồi ngay năm ấy thành phố mua về 2 con rồng, cấp cho phường Bãi Cháy 1 con, phường chúng tôi 1 con. Con của Bãi Cháy xẹp vì chẳng có người múa, còn ngay năm ấy, đội múa rồng của Hồng Hà đã đoạt giải nhất cuộc thi múa rồng lân toàn tỉnh lần thứ nhất, vượt qua cả những đội từng múa kinh doanh, đội khoe là học từ nghệ thuật múa bên Trung Quốc. Năm 2004 chúng tôi lại được mua cho thêm một con nữa, cũng lại Hồng Hà giành về giải nhất. Có lẽ từ đó mà múa rồng lân dần xuất hiện ở nhiều hoạt động văn hoá chính trị lớn khác của tỉnh.
Cô thấy đấy, múa rồng đâu cứ phải Trung thu! Tôi nghĩ nếu có sự quan tâm hơn nữa, múa rồng của Hạ Long chắc còn đem lại nhiều lợi ích. Dịp lễ tết, khi vắng tiếng pháo nổ, múa rồng, lân với tiếng trống hội rộn ràng, trang phục rực rỡ, các con linh vật tạo nên nhiều màu sắc hơn cho đời sống tinh thần người Hạ Long. Thậm chí, hoạt động này còn có thể góp phần phát huy lợi thế du lịch của Quảng Ninh. Tôi nhớ, mỗi dịp Lễ hội Du lịch thì múa rồng lân thu hút rất đông sự chú ý của khách du lịch, họ quay phim, chụp ảnh rất nhiều.
- Nhưng các đội rồng lân của Quảng Ninh hơi chìm, các đội rồng lân biểu diễn phục vụ lễ hội hình như đều đi thuê từ nơi khác về?
+ Hồi múa dịp khánh thành cầu Bãi Cháy, cùng với 2 con rồng, thành phố mua cho, 10 con rồng còn lại đều do tôi tự làm. Hiện nay, các phường xã của Hạ Long đều dùng rồng của tôi, Vân Đồn, Hoành Bồ, Móng Cái nơi nào cũng mua chỗ tôi từ 1 đến 3 bộ rồng lân sư.
Nhưng đúng như cô nói, bụt chùa nhà không thiêng... các dịp lễ hội chúng ta vẫn đi thuê mượn các đội rồng lân của nơi khác. Cũng phải thừa nhận đó đều là những đội múa chuyên nghiệp với kỹ thuật múa và con giống cũng như phục trang, đạo cụ có nhiều thứ hơn hẳn mình. Tôi cứ nghĩ tại sao mình không đầu tư cho những đội rồng của Quảng Ninh thì sẽ đỡ tốn kém, đỡ nhiêu khê đi nhiều.
- Đội lân sư rồng Hạ Long vừa nhận hợp đồng múa biểu diễn lại vừa sản xuất con giống bán. Những dịch vụ đó có giúp đội tự sống được không?
+ Cũng hơi khó, tôi đã làm rồi đấy chứ! Lúc lập đội rồng, là tự tôi bỏ tiền ra. Tiếng là đội rồng của phường đấy nhưng toàn bộ số rồng lân sư đều là của tôi. Tôi bán rồng lân lấy tiền để bù vào xây dựng đội.
Thật ra, đội lân sư rồng của tôi đã từng đi múa ở nhiều lễ hội như đền Cửa Ông, đền Đức ông rồi đi lễ hội ở các tỉnh như Thái Bình, Hải Dương, Nam Định, thậm chí phục vụ các lễ khai trương ngân hàng, khởi công Nhà máy nhiệt điện Cẩm Phả... Năm vừa rồi, chúng tôi biểu diễn trên 30 buổi đấy, nhưng các dịch vụ này mới chỉ đủ bồi dưỡng chút đỉnh cho các cháu trong đội thôi. Thực tế đội bây giờ vẫn là tướng không quân, có hợp đồng thì mới triệu tập các cháu về luyện tập rồi đi diễn. Ngay chi phí để “tự lực cánh sinh” về đạo cụ, trang phục, con giống cũng đã rất tốn kém rồi. Đến nay, riêng tôi đầu tư vào đây cũng đã 40 - 50 triệu rồi. Thôi thì mình cũng đam mê, vui cho người, cho mình, giúp các cháu trong đội có chút thu nhập. Nhưng tôi nghĩ, muốn nuôi được đội bền vững để trở thành chuyên nghiệp thì tiềm lực của tôi chưa đủ. Hơn nữa, tuổi tôi nay đã 80 rồi, lòng còn đam mê nhưng sức thì ngày càng yếu đi.
- Vậy thành phố, tỉnh những năm qua có sự hỗ trợ đáng kể nào đối với loại hình nghệ thuật này nói chung và riêng đội rồng lân của ông không?
+ Trừ 2 con rồng đã kể trên còn không có gì nữa cả. Bây giờ thì chúng cũng chỉ còn cái ruột, còn vỏ cũng xuống cấp phải thay thế hết rồi. Lúc cần mua vui thì các anh ấy hô hào chúng tôi ra, cũng thân tình lắm, bồi dưỡng cho một ít, xong rồi thôi. Mỗi dịp lễ tết, trung thu các cháu trong đội lại đến hỏi tôi, đợt này có chương trình gì không ông, tôi chẳng biết trả lời chúng ra sao lại đi gõ cửa các cơ quan để... xin việc. Không biết đội rồng các địa phương khác thế nào chứ Hạ Long thì nhiều đội có rồng mà không có người múa phải đi thuê, có đội vất rồng lăn lóc cho mưa rơi, nắng xối... có lẽ cũng vì lý do đó. Nhiều lúc, tôi thấy buồn lắm, ngẫm ra cái việc đi múa rong này thật là bạc!
- Nếu có một mong muốn, ông sẽ mong muốn điều gì?
+ Mong làm sao tỉnh, thành phố tạo điều kiện hoặc vận dụng các doanh nghiệp để nuôi dưỡng 2 đến 4 đội tương tự như đội rồng Hồng Hà. Hoặc chí ít cũng là đỡ đầu, tài trợ hàng năm về may sắm trang phục, mua con giống, đạo cụ cho các đội. Một số đội rồng chuyên nghiệp như Hàng Anh Đường (TP Hồ Chí Minh) đã làm như vậy, họ có hẳn đơn vị đứng ra tài trợ về trang phục, ngược lại đơn vị tài trợ được in lôgô quảng cáo trên đó. Hạ Long mình cũng là đất rồng, tại sao không xây dựng những đội rồng lân thật hoành tráng, có thể múa mang giá trị nghệ thuật cao như múa sư tử trên giàn, múa rồng đôi v.v... Khi cần tỉnh, thành phố lại cất nhắc họ đi phục vụ, rồi tạo cơ hội quảng bá để nó có thể tự sống được, như vậy mới là sự phát triển bền vững cho loại hình nghệ thuật này. Chứ cứ được chăng hay chớ như bây giờ thì khó mà duy trì được. Được như thế, tôi có thể nhượng lại con giống, trang phục và nếu cần gì khác trong khả năng có thể, tôi sẵn sàng hỗ trợ hết sức mình.
- Ví như bây giờ, ông không phải 80 mà chỉ mới 40 tuổi thôi và có điều kiện thì ông sẽ phát triển đội rồng theo hướng nào?
+ Tôi sẽ lập một doanh nghiệp thật hoành tráng để biến những ý tưởng về đội rồng lân của mình thành hiện thực. Với tôi, múa rồng lân chỉ là đam mê chứ không phải nguồn sống chính, dẫu khó như vậy thì ngay cả bây giờ, tôi vẫn chưa chịu khoanh tay đâu, còn sức, còn minh mẫn với nhiều ý tưởng, tôi vẫn sẽ tổ chức các hoạt động. Tôi có nhiều cháu nhưng có 2 cháu ngoại rất say mê và có năng khiếu với nó, hy vọng lớp trẻ như chúng có thể góp phần đưa môn nghệ thuật này phát triển mạnh mẽ trên đất Hạ Long, gắn bó với đời sống tinh thần người Hạ Long là tôi đã tự hào lắm rồi!
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện. Và mong sao những ước mơ của ông về đội múa rồng lân của đất rồng Hạ Long được bay cao, vươn xa hơn!
