Vùng na dai Đông Triều chủ yếu phân bố ở 3 xã Việt Dân, An Sinh, Tân Việt với tổng diện tích gần 1.000ha, sản lượng hàng năm đạt trên 6.000 tấn. Với nhiều ưu thế như quả to, vỏ mỏng, bóng, sáng màu, vị ngọt đậm, thơm, đặc biệt là chín sớm hơn na ở các vùng khác hơn nửa tháng... nên sản phẩm na Đông Triều hiện được thương lái tìm đến thu mua tận vườn, thậm chí đặt mua cả vườn từ khi quả còn non.
Những năm gần đây, sản phẩm na dai Đông Triều không còn tình trạng bị ế ẩm, nông dân không phải lo về đầu ra. Tuy nhiên, có một nghịch lý là trên thị trường hiện nay dường như chưa có khái niệm thương hiệu na dai Đông Triều. Điều này khiến cho giá trị sản phẩm na dai Đông Triều giảm sút.
Phân tích về điều này, đồng chí Lê Văn Đại, Chủ tịch HND TX Đông Triều, cho biết: Do được thương lái thu mua cả vườn, người dân không phải lo đến đầu ra, không phải lấy chất lượng để cạnh tranh, nên từ đây có tâm lý coi nhẹ chất lượng sản phẩm, thay vào đó người dân chỉ lo đến việc nhân rộng diện tích, nâng cao sản lượng. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến sản phẩm na dai Đông Triều ngày càng có xu hướng giảm chất lượng, quả nhỏ, giảm độ ngọt, tăng cát, nhiều hạt... Vì chạy theo sản lượng, không ít hộ gia đình cố tình bón thêm nhiều loại phân đạm không rõ nguồn gốc, dẫn đến lượng các chất không có lợi còn tồn dư trong quả na. Nhiều hộ còn tự ươm hạt na để sản xuất cây giống, nhằm nhân rộng diện tích, dẫn đến nguy cơ thoái hóa giống rất cao, cây giảm hẳn về năng suất và chất lượng quả.
Việc sản xuất không theo quy trình, không đồng đều giữa các vùng sản xuất; sản phẩm không có nhãn mác, không cung cấp được những thông tin về nguồn gốc, xuất xứ..., cộng thêm tình trạng chất lượng ngày càng giảm, khiến cho giá thu mua cũng như tổng giá trị quả na dai Đông Triều trong thời gian gần đây đã có dấu hiệu giảm sút. Tiêu biểu như năm 2016, giá bán quả na có sự biến động lớn, đầu vụ đạt từ 40.000-45.000 đồng/kg, song đến giữa vụ đã sụt giảm còn 10.000-12.000 đồng/kg. Điều đáng nói số lượng sản phẩm được bán giá cao chỉ chiếm 3-5% tổng sản lượng toàn vùng. Chính vì vậy, hiệu quả kinh tế mang lại cho người sản xuất na dai Đông Triều chưa cao.
Trước tình hình này, cuối năm 2016, HTX Na dai Đông Triều đã được hình thành với mục tiêu nâng cao giá trị quả na, khôi phục và dần phát huy thương hiệu na dai Đông Triều, tiến tới mở rộng thị trường, nâng cao giá trị cho nông sản này. Trước mắt, HTX bắt tay cùng Hội Sản xuất kinh doanh na Đông Triều, đơn vị được phép quản lý thương hiệu na dai Đông Triều, liên kết với một số hộ trồng na theo quy trình kỹ thuật, cam kết thu mua, tiêu thụ sản phẩm cho nông dân khi đến vụ thu hoạch. Theo anh Trần Văn Mạnh, Giám đốc Tiêu thụ của HTX Na dai Đông Triều, hiện HTX đã bắt tay vào liên kết với các hộ dân trồng, tiêu thụ na theo chuỗi. Tuy nhiên việc này chắc chắn sẽ gặp khó khăn, nhất là khi người nông dân vẫn có tư duy chạy theo sản lượng, mà chưa thật sự coi trọng chất lượng sản phẩm, chưa có ý thức cao về giá trị thương hiệu quả na.
Điều này cho thấy, đã đến lúc không chỉ HTX Na dai Đông Triều mà các đơn vị, cơ quan quản lý nhà nước và chính bản thân người nông dân phải hành động, tăng cường nâng cao chất lượng sản phẩm và phát huy thương hiệu sẵn có để nâng cao giá trị nông sản na dai Đông Triều.
Việt Hoa
