Giám sát tối cao của Quốc hội không chỉ là hoạt động hiến định nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước, mà còn là kênh quan trọng bảo đảm các chủ trương, chính sách lớn được triển khai đúng hướng, đi vào cuộc sống. Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Quảng Ninh đã thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm và dấu ấn thông qua việc tham gia đầy đủ, thực chất các hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội, đồng thời chủ động tổ chức giám sát tại địa phương, lấy hiệu quả thực thi và sự chuyển biến trong đời sống nhân dân làm thước đo.
Giám sát gắn với những vấn đề dân sinh bức thiết
Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh cải cách thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện tồn tại, bất cập mà phải đi sâu đánh giá tác động chính sách đến đời sống nhân dân. Quán triệt tinh thần đó, Đoàn ĐBQH tỉnh đã lựa chọn các nội dung giám sát bám sát thực tiễn địa phương, tập trung vào những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến dân sinh và phúc lợi xã hội… Tại các kỳ họp Quốc hội khóa XV, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đã tham gia đầy đủ 8/8 cuộc giám sát chuyên đề tối cao của Quốc hội, từ những vấn đề cấp bách như phòng, chống dịch Covid-19, bảo đảm an sinh xã hội, đến các lĩnh vực nền tảng, lâu dài như quy hoạch, đầu tư công, tiết kiệm chống lãng phí, cải cách đất đai, phát triển nhà ở xã hội và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương.
Theo đó, Quốc hội đã tiến hành giám sát tối cao tại các kỳ họp với những chuyên đề có phạm vi rộng, tác động sâu đến đời sống nhân dân, có thể kể đến như: Việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống dịch Covid-19 và các chính sách an sinh xã hội hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi đại dịch (Kỳ họp thứ nhất, thứ năm); Công tác quy hoạch kể từ khi Luật Quy hoạch có hiệu lực (Kỳ họp thứ ba); thực hiện các nghị quyết về các chương trình mục tiêu quốc gia (Kỳ họp thứ tư, thứ chín); chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội; các dự án quan trọng quốc gia (Kỳ họp thứ sáu); quản lý thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội (Kỳ họp thứ tám). Trong suốt quá trình này, các ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đã tích cực phát biểu tại tổ và tại hội trường, đóng góp nhiều ý kiến sát thực tiễn địa phương, phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của cử tri Quảng Ninh; đồng thời, theo dõi, giám sát chặt chẽ việc trả lời, giải quyết kiến nghị cử tri của các bộ, ngành Trung ương, thể hiện rõ vai trò đại diện và trách nhiệm trước nhân dân.
Không chỉ tham gia giám sát tại nghị trường, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh còn chủ động, tích cực tham gia tổng cộng 14 cuộc giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong các năm 2022-2025. Nội dung giám sát trải rộng trên nhiều lĩnh vực thiết yếu, gắn trực tiếp với đời sống nhân dân như: Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp; chính sách đối với người có công; y tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản; phân bổ, sử dụng ngân sách Trung ương; tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo; phòng, chống tội phạm và bảo đảm an ninh, trật tự.
Đặc biệt, năm 2025, Đoàn đã tham gia Đoàn giám sát tối cao của Quốc hội về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực, trực tiếp triển khai giám sát tại địa phương, cung cấp thông tin thực tiễn, phản ánh những khó khăn trong tổ chức thực hiện, làm rõ trách nhiệm quản lý và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách. Thông qua giám sát, Đoàn đã làm rõ những “nút thắt” trong tổ chức thực hiện chính sách, những bất cập về cơ chế phối hợp, nguồn lực và trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, từ đó kiến nghị giải pháp tháo gỡ cụ thể, khả thi. Hay như cuộc giám sát về việc thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã theo Nghị quyết số 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Quảng Ninh năm 2025. Hoạt động giám sát có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chủ trương của Trung ương được triển khai nghiêm túc, đồng bộ, đúng mục tiêu đề ra; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tinh gọn bộ máy, sử dụng hợp lý nguồn lực và tạo sự đồng thuận trong nhân dân, bảo đảm việc sắp xếp đơn vị hành chính thực sự mang lại hiệu quả thiết thực, ổn định lâu dài.
Cùng với đó, hoạt động giám sát chuyên đề được Đoàn ĐBQH tỉnh tập trung thực hiện hiệu quả. Trong nhiệm kỳ 2021-2026, Đoàn ĐBQH tỉnh đã tổ chức triển khai 16 cuộc giám sát chuyên đề, trong đó 13 cuộc theo chương trình giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Nội dung giám sát tập trung vào những vấn đề lớn, có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân như: Quy hoạch, đầu tư công, y tế cơ sở, giáo dục, năng lượng, an toàn giao thông, tổ chức và hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo vệ môi trường. Điểm nổi bật trong hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh là sự đổi mới rõ nét về phương thức. Thay vì nặng về nghe báo cáo, Đoàn tăng cường khảo sát thực địa, đối thoại trực tiếp với cơ quan quản lý, đơn vị thụ hưởng chính sách và người dân. Qua đó, nhiều vấn đề tồn tại kéo dài trong lĩnh vực giáo dục ngoài công lập, bảo vệ môi trường, tiếp cận vốn vay mua nhà ở xã hội hay điều kiện bảo đảm cho năm học mới đã được chỉ ra thẳng thắn, cụ thể, có địa chỉ trách nhiệm rõ ràng.
Đáng chú ý, Đoàn đã chủ động triển khai 3 cuộc giám sát chuyên đề riêng, bám sát tình hình thực tiễn của tỉnh gồm: Giám sát việc triển khai Nghị quyết của Quốc hội, các quy định pháp luật về thực hiện các giải pháp cấp bách trong công tác phòng, chống dịch Covid-19 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (năm 2021); giám sát chuyên đề về việc thực hiện chính sách, pháp luật về hoạt động tham gia xét xử của Hội thẩm nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện trên địa bàn tỉnh (năm 2023-2024); giám sát chuyên đề việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh (năm 2024). Đặc biệt, cuộc giám sát về công tác phòng, chống dịch Covid-19 được triển khai sớm nhất cả nước ngay sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV. Sau giám sát, Đoàn ĐBQH tỉnh đã kiến nghị 6 nhóm vấn đề đối với Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương; 6 nhóm vấn đề đối với tỉnh Quảng Ninh, góp phần quan trọng giúp địa phương thực hiện hiệu quả “mục tiêu kép”, bảo vệ sức khỏe nhân dân và duy trì phát triển kinh tế - xã hội.
Hay như cuộc giám sát chuyên đề việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh, trong quá trình giám sát, Đoàn ĐBQH tỉnh đã tiến hành thực tế tại nhiều địa điểm, di sản văn hóa tiêu biểu trên địa bàn tỉnh như: Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử; Khu di tích lịch sử nhà Trần; Di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng; Di tích lịch sử - văn hóa Đình Trà Cổ… Qua giám sát thực địa, Đoàn ĐBQH tỉnh đã làm rõ những kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý, bảo tồn và khai thác giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Hoạt động giám sát không chỉ góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và địa phương đối với việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện cơ chế, chính sách, huy động hiệu quả các nguồn lực cho công tác bảo tồn di sản. Qua đó, các giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh tiếp tục được bảo vệ, phát huy đúng tầm, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố nền tảng văn hóa, tăng cường niềm tự hào và sự đồng thuận trong nhân dân.
Đôn đốc việc thực hiện kiến nghị sau giám sát
Thực tiễn cho thấy, hiệu lực giám sát chỉ thực sự được khẳng định khi các kiến nghị sau giám sát được tiếp thu và triển khai nghiêm túc. Với tinh thần đó, Đoàn ĐBQH tỉnh đặc biệt coi trọng công tác theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị cử tri, khiếu nại, tố cáo, phản ánh của công dân. Những năm qua, quy trình tiếp nhận, phân loại, chuyển và giám sát kết quả giải quyết được thực hiện chặt chẽ, đúng thẩm quyền. Đối với những vụ việc phức tạp, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, Đoàn chủ động phối hợp với HĐND, Ủy ban MTTQ và các cơ quan chức năng để làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và hướng xử lý phù hợp. Nhiều kiến nghị liên quan đến an sinh xã hội, môi trường sống, giáo dục, y tế đã được giải quyết theo hướng rõ việc, rõ kết quả, góp phần củng cố niềm tin của cử tri đối với Quốc hội và ĐBQH.
Trong nhiệm kỳ 2021-2026, qua các cuộc giám sát, Đoàn ĐBQH tỉnh đã tổng hợp 192 nội dung kiến nghị gửi các cơ quan Trung ương, tập trung vào sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật; đồng thời 112 nội dung kiến nghị gửi tới tỉnh, nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện, nhân rộng các mô hình hiệu quả, nâng cao chất lượng quản lý và phục vụ nhân dân. Sự tham gia sâu sát, trách nhiệm và trí tuệ của các ĐBQH cùng phương pháp giám sát đổi mới đã tạo nên hiệu quả và tính thuyết phục cao cho hoạt động giám sát, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát tối cao của Quốc hội, đồng thời thúc đẩy sự chuyển biến tích cực trong thực thi chính sách, pháp luật tại địa phương.
Đặc biệt, các kiến nghị sau giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh đã tác động rõ nét đến việc hoàn thiện và thực thi các chính sách an sinh xã hội, hướng mạnh về cơ sở và người dân. Nhiều nội dung liên quan đến chăm lo người có công, hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng yếu thế; chính sách bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội; hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề; nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã được rà soát, điều chỉnh kịp thời. Qua đó, những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện từng bước được tháo gỡ, mức độ bao phủ và khả năng tiếp cận các chính sách an sinh của người dân ngày càng được nâng cao, bảo đảm nguyên tắc không để ai bị bỏ lại phía sau. Kết quả giám sát và kiến nghị đã góp phần củng cố nền tảng an sinh xã hội bền vững, tăng cường niềm tin của nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội.
Thực tiễn từ các hoạt động giám sát cũng được người dân ghi nhận rõ nét. Ông Nguyễn Văn Toản, cử tri phường Hạ Long chia sẻ: Việc Đoàn ĐBQH tỉnh tăng cường giám sát, khảo sát trực tiếp tại cơ sở đã giúp tiếng nói của người dân được lắng nghe đầy đủ và đi đến cùng. Trước đây, nhiều kiến nghị của người dân, nhất là liên quan đến môi trường sống, y tế cơ sở, nhà ở xã hội hay thủ tục hành chính, thường phản ánh nhiều lần nhưng chuyển biến còn chậm. Những năm gần đây, qua theo dõi hoạt động giám sát của Quốc hội và Đoàn ĐBQH tỉnh, chúng tôi thấy các đại biểu bám rất sát đời sống nhân dân, kiến nghị của cử tri được tổng hợp, phản ánh thẳng thắn tại nghị trường và thực tế đã có những chính sách, giải pháp cụ thể được điều chỉnh, bổ sung, mang lại thay đổi rõ ràng hơn.
Với cách làm đổi mới, kiên trì và trách nhiệm, hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh những năm qua đã và đang góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, hướng tới mục tiêu cao nhất: chăm lo ngày càng tốt hơn đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.
